ચક ચક ચકી. ઘરમાં ટહુકતો નાનકડો પણ મીઠડો સાદ આપતું બાળપણનું પહેલું વિસ્મય એટલે ચકલી. માનવવસ્તી વધતાં, માનવીના રહેઠાણની જરૂરત વધારે રહેતાં, મોટાભાગનાં શહેરોએ સિમેન્ટ કોંક્રીટનાં મકાનો ઊભા કરી દેવાં પડ્યાં છે. માનવીની મજબૂરીએ, માનવીના રહેઠાણે આ નાનકડા પંખીના કલરવને છીનવી લીધો છે. આજે જો તમે કોઈ બાળકને ચકલી વિશે પૂછો, તો શક્યતા છે કે તેણે જોઈ નહીં હોય. પહેલાં ચકલીને જોતાં વિસ્મય થતું, પરંતુ હવે આશ્ચર્ય થાય છે!
ચકલીઓને અંગ્રેજીમાં House sparrows કહે છે, જે (પાસરડોમેસ્ટિક્સ) તેની માનવ નિવાસોમાં રહેવાની વૃત્તિને કારણે રાખવામાં આવ્યું છે. લેટિન શબ્દ પાસર, અંગ્રેજી શબ્દ `સ્પેરો'ની જેમ નાના સક્રિય પક્ષીઓ માટેનો શબ્દ છે, જે ઝડપનો ઉલ્લેખ કરતાં મૂળ શબ્દ પરથી આવ્યો છે. લેટિન શબ્દ ડોમેસ્ટિક્સનો અર્થ થાય છે `ઘરના સંબંધી', સામાન્ય નામની જેમ માનવીઓ સાથેના તેના જોડાણનો સંદર્ભ.
પારિસ્થિતિક મહત્ત્વ વનસ્પતિની મૂળ પ્રજાતિઓ પર નિર્ભરતામાં રહેલું છે, જેમાં વન્યફૂલો, ઝાડીઓ અને જીવન નિર્વાહ માટે વૃક્ષોનો સમાવેશ થાય છે. ચકલી બીજ વિખેરવામાં, જંતુ નિયંત્રણમાં અને પરાગનયનમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે, જે ઇકોસિસ્ટમના સ્વાસ્થ્યમાં ફાળો આપે છે. ફળો અને બેરી ખાય છે અને પછી બીજને નવી જગ્યાએ ફેલાવે છે. આ છોડને ટકી રહેવા અને વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ કરે છે, જે પર્યાવરણને સ્વસ્થ બનાવે છે. નાના જંતુઓ અને કીડાઓ ખાય છે. જેમ કે, કેટરપિલર, ભૃંગ અને એફિડ. આ જંતુઓ છોડને નષ્ટ કરી શકે છે, તેથી ચકલી તેમની સંખ્યાને અંકુશમાં રાખવામાં મદદ કરે છે. વિશ્વમાં ચકલીની વસ્તીમાં થયેલા ઘટાડાથી પર્યાવરણ પર ઊંડી અસર પડી છે. વસવાટની ખોટ, ઝડપી શહેરીકરણ અને ઘટતાં પર્યાવરણીય સંસાધનોએ ચકલીઓના ઘટાડામાં ફાળો આપ્યો છે, જે કુદરતી ઇકોસિસ્ટમમાં વિક્ષેપ તરફ દોરી જાય છે.
વળી, તે બાજ જેવાં મોટાં પક્ષીઓ અને સાપ માટે ખોરાકનો સ્રોત છે. કબૂતરોની સ્પર્ધા જેવાં પરિબળોને કારણે પણ સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. આ ઇકોસિસ્ટમ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે, સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે, જેનાથી છોડની વિવિધતા, જંતુઓની વસ્તીને અસર થઈ છે. તેમની હાજરી પર્યાવરણની તંદુરસ્તી અને વિવિધ જાતિઓ માટે યોગ્ય રહેઠાણોની ઉપલબ્ધતા સૂચવે છે.
તે સમગ્ર ઉત્તર આફ્રિકા, યુરોપ, અમેરિકા અને મોટા ભાગના એશિયામાં જોવા મળે છે અને માનવીઓ કરતાં લગભગ ચોક્કસપણે વધુ વિપુલ પ્રમાણમાં છે. આપણે જ્યાં હોઈએ ત્યાં આ પક્ષી આપણી સાથે જોવા મળે છે. એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગના 80મા માળે ખોરાક લેતી જોવા મળી છે. ઇંગ્લેન્ડના યોર્કશાયરમાં એક ખાણમાં લગભગ 2000 ફૂટ ભૂગર્ભમાં પ્રજનન કરતી જોવા મળે છે. જો વર્ણન કરવા માટે કહેવામાં આવે, તો ઘણા પક્ષી જીવવિજ્ઞાનીઓ તેને એક નાના, સર્વવ્યાપક બદામી પક્ષી તરીકે વર્ણવે છે. મૂળ યુરોપના વતની, પછી અમેરિકા અને સમગ્ર વિશ્વમાં અન્યત્ર પરિચય પામેલ ગણવામાં આવે છે. આ કંઈ ચોક્કસ ખોટું નથી, પરંતુ તે કોઈ પણ ચોક્કસ રીતે સાચું નથી.
કુળ, પાસર, આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યું હોય તેવું લાગે છે. પ્રથમ સંકેત ઇઝરાયેલની ગુફામાં 1,00,000 વર્ષથી વધુ જૂના કાંપના સ્તરમાં મળી આવેલા બે જડબાનાં હાડકા પર આધારિત છે. જે પક્ષીનાં હાડકાં હતાં તે પાસર પ્રીડોમેસ્ટિક્સ અથવા પ્રીડોમેસ્ટિક સ્પેરો હતું. જોકે, એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે કે આ પક્ષી પણ માનવીઓ સાથે સંકળાયેલું હશે, જેમના અવશેષો એ જ ગુફામાંથી મળી આવ્યા છે. એક બાબત ચોક્કસ, ચકલી એટલી હદે મનુષ્યો પર આધાર રાખે છે કે તે કોઈ ચોક્કસ પ્રદેશના બદલે માનવતાનું મૂળ છે એમ કહેવું વધુ વાજબી હશે. ભૂગોળ, આબોહવા અથવા રહેઠાણ કોઈ પણ જરૂરિયાતો કરતાં તેના ભાવિને વધુ વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
