અહીં આપણે કાશ્મીરથી લઇને કન્યાકુમારી સુધી અનેક સ્થળોની વાત કરી છે. અનેક જગ્યાના ફેમસ અને ઓફબીટ એમ બંને સ્થળોને આપણે શબ્દોથી જોયા છે, પણ પંજાબની એક પણ જગ્યા વિશે હજી સુધી નથી જાણ્યું. ચાલો આજે એના વિશે વાત કરી લઇએ.
આનંદપુર સાહિબ એ પંજાબના રૂપનગર જિલ્લામાં આવેલું એક અતિ પવિત્ર અને ઐતિહાસિક શહેર છે. શીખ ધર્મના નવમા ગુરુ, ગુરુ તેગ બહાદુર સિંહ દ્વારા 1665માં આ શહેરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ સ્થળને `પવિત્રતાનું શહેર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને શીખ ધર્મમાં એનું અતિ મહત્ત્વનું સ્થાન છે. અહીંની ભૂમિ શીખોનાં શૌર્ય, બલિદાન અને ધાર્મિક ઉત્સવોની સાક્ષી રહી છે.
ઇતિહાસ
આનંદપુર સાહિબનો ઇતિહાસ શીખ ધર્મ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો છે. આ શહેરનું સૌથી મહત્ત્વનું ઐતિહાસિક પાસું એ છે કે અહીં શીખ ધર્મના દસમા ગુરુ, ગુરુ ગોબિંદ સિંહે 1699ના વૈશાખીના દિવસે `ખાલસા પંથ'ની સ્થાપના કરી હતી. આ ઘટના શીખ ઇતિહાસમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન હતું, જેણે શીખોને એક સંગઠિત અને શક્તિશાળી સમુદાય તરીકે સ્થાપિત કર્યા. ગુરુ ગોબિંદ સિંહે અહીં `પંચ પ્યારે' (પાંચ પ્રિય વ્યક્તિઓ)ની પસંદગી કરી હતી અને એમને ખાલસાની પ્રતિજ્ઞા આપી હતી. આ ઉપરાંત આ શહેર મુઘલ શાસકો સામે શીખોના સંઘર્ષનું કેન્દ્ર પણ રહ્યું છે, જ્યાં ગુરુ ગોબિંદ સિંહે પહાડી રાજાઓ અને મુઘલો સામે અનેક યુદ્ધો લડ્યાં હતાં.
નજીકનાં સ્થળો
આનંદપુર સાહિબની આસપાસ ઘણાં પવિત્ર અને પ્રવાસી આકર્ષણો આવેલાં છે. આ બધાંમાં સૌથી મહત્ત્વનું છે `વિરાસત-એ-ખાલસા', જે શીખ ધર્મના ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિને અત્યાધુનિક રીતે દર્શાવતું એક ભવ્ય મ્યુઝિયમ છે. આ મ્યુઝિયમની અનોખી સ્થાપત્ય શૈલી અને પ્રદર્શનો પ્રવાસીઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે.
આ ઉપરાંત `તખ્ત શ્રી કેસગઢ સાહિબ' એ પાંચ તખ્તમાંથી એક છે, જે ખાલસા પંથની સ્થાપનાનું સ્થળ છે. અહીં શીખ ગુરુઓએ ઉપયોગમાં લીધેલાં શસ્ત્રો અને અન્ય ઐતિહાસિક વસ્તુઓ જોઈ શકાય છે.
નજીકમાં આવેલાં અન્ય મહત્ત્વનાં સ્થળોમાં `ગુરુ-કા-લાહોર'નો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં ગુરુ ગોબિંદ સિંહનાં લગ્ન થયાં હતાં. આ ઉપરાંત અહીં ગુરુદ્વારા ભાઠા સાહિબ, ગુરુદ્વારા શ્રી ગુરુ તેગ બહાદુર સાહિબ જેવાં અન્ય પવિત્ર સ્થળો પણ આવેલાં છે. આનંદપુર સાહિબની મુલાકાત લેવા માટેનો શ્રેષ્ઠ સમય ઓક્ટોબરથી માર્ચ મહિના સુધીનો છે. અહીંનો સૌથી મોટો તહેવાર `હોલ્લા મોહલ્લા' છે, જે હોળી પછી ઊજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર દરમિયાન શૌર્યપૂર્ણ પ્રદર્શનો, ઘોડેસવારી અને ધાર્મિક ઉત્સવો જોવા મળે છે. આ સમયગાળો આનંદપુર સાહિબની સંસ્કૃતિનો અનુભવ કરવા માટે ઉત્તમ છે.
