જ્યારે 16 વર્ષના અદનાનના અપહરણ અને મોતનું કારણ બની
મુંબઈ, ઓગસ્ટ 2007. એક એવું શહેર કે જે ક્યારેય ઊંઘતું નથી, પણ આજે આ શહેર એક ભયાનક વાસ્તવિકતાથી હચમચી ગયું હતું. 16 વર્ષનો અદનાન પતરાવાલા, એક સમૃદ્ધ વેપારીનો એકનો એક પુત્ર અચાનક ગાયબ થઈ ગયો. આ ઘટનાએ માત્ર તેના પરિવારને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર મુંબઈને આઘાત આપ્યો. આ એક એવી કહાની છે જે ઓનલાઈન મિત્રતા, યુવા ગુનેગારોની અણઘડ યોજનાઓ અને એક નિર્દોષ યુવાનના જીવનના કરુણ અંતની વાત છે.
અદનાન પતરાવાલા એક ખુશમિજાજી અને ટેક્નોસેવી યુવાન. તેની ઉંમરના અન્ય યુવાનોની જેમ જ ઓરકુટ (તે સમયે લોકપ્રિય સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટ) પર અત્યંત સક્રિય હતો. ઓરકુટ પર જ તેની મુલાકાત તેની ઉંમરના જ કેટલાક યુવાનો સાથે થઈ. તેમની વચ્ચે ધીમે ધીમે વાતચીત શરૂ થઈ અને ટૂંક સમયમાં જ તેઓ સારા મિત્રો બની ગયા.
19 ઓગસ્ટ, 2007ની એ સાંજે અદનાન તેના મિત્રો સાથે મુંબઈના જુહૂ વિસ્તારમાં આવેલા એક મલ્ટિપ્લેક્સમાં હતો. ત્યાંથી નીકળ્યા બાદ અદનાને પોતાના ઓનલાઇન મિત્રોને મળવા જવાનો પ્લાન બનાવ્યો. તે પોતાની એકદમ નવી નક્કોર સ્કોડા કાર લઈને ઓરકુટ પર સંપર્કમાં આવેલા મિત્રોને રૂબરૂ મળવા માટે નીકળી પડ્યો, પરંતુ તેને ક્યાં ખબર હતી કે આ મુલાકાત તેના જીવનની છેલ્લી મુલાકાત બની રહેશે.
અદનાન નક્કી કરેલા સ્થળે પહોંચ્યો. શરૂઆતમાં બધું સામાન્ય લાગતું હતું, પરંતુ થોડી જ વારમાં વાતાવરણ બદલાઈ ગયું. આ કહેવાતા મિત્રો કે જેઓ વાસ્તવમાં આયુષ ભટ્ટ, સુજિત નાયર, રાજીવ ધારિયા અને અન્ય કેટલાક યુવાનો હતા, તેઓ બધા અદનાનને ઘેરી વળ્યા. તેમની આંખોમાં મિત્રતા નહીં, પરંતુ કંઈક બીજું જ દેખાઈ રહ્યું હતું, એક ઠંડી, ગણતરીપૂર્વકની ક્રૂર દૃષ્ટિ.
આ ક્ષણે અદનાનને સમજાયું કે કંઈક ખોટું થઈ રહ્યું છે, પરંતુ તે સ્થિતિને સમજી શકે અને મુસીબતમાંથી બહાર નીકળવાનો કોઈ રસ્તો શોધી શકે તે પહેલાં જ તેને બળજબરીથી એક કારમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યો. તેની પોતાની કાર પણ અપહરણકર્તાઓએ કબજે કરી લીધી. આયુષ ભટ્ટ કે જે આ સમગ્ર યોજનાનો મુખ્ય સૂત્રધાર હતો, તેણે અદનાનનું અપહરણ કર્યું. તેમની યોજના અદનાનના પિતા પાસેથી મોટી ખંડણી વસૂલવાની હતી. તેઓ જાણતા હતા કે અદનાન એક ધનાઢ્ય પરિવારનો પુત્ર છે અને તેના પિતા પોતાના દીકરાના જીવને બચાવવા માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર હશે.
અદનાનને કારમાં બેસાડ્યા પછી અપહરણકર્તાઓએ તેને મુંબઈની બહાર લઈ જવાનું શરૂ કર્યું. અપહરણકર્તાઓએ અદનાનના મોબાઈલ ફોન પરથી તેના પિતાને ફોન કર્યો. "તમારો દીકરો અમારી પાસે છે. જો તેને જીવતો પાછો જોઈતો હોય, તો બે કરોડ રૂપિયા તૈયાર રાખો,'' અદનાનના પિતાને ફોન પર પોતાના દીકરાને બદલે એક ક્રૂર અવાજ સંભળાયો.
અદનાનના પિતા અસલમ પતરાવાલા આ સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેમણે તરત જ પોલીસને જાણ કરી. મુંબઈ પોલીસ માટે આ એક હાઈ પ્રોફાઈલ કેસ હતો. ક્રાઈમ બ્રાન્ચના અધિકારીઓ તરત જ સક્રિય થઈ ગયા.
અપહરણકર્તાઓની યોજના સરળ હતી. અદનાનને મુંબઈની બહાર કોઈ સુરક્ષિત સ્થળે લઈ જવો, ખંડણી વસૂલવી અને પછી તેને છોડી દેવો, પરંતુ તેમની યોજનામાં એક મોટી ખામી એ હતી કે તેઓ અનુભવી ગુનેગારો નહોતા. તેઓ યુવાન અને અણઘડ હતા અને તેમનો ડર તેમના પર હાવી થઈ રહ્યો હતો.
જેમ જેમ તેઓ મુંબઈથી દૂર જઈ રહ્યા હતા, તેમ તેમ તેમનામાં ગભરાટ વધતો ગયો. તેમને ડર હતો કે પોલીસ તેમને પકડી પાડશે. અદનાન પણ કારમાં સતત રડી રહ્યો હતો અને મદદ માટે બૂમો પાડી રહ્યો હતો. તેની બૂમો અપહરણકર્તાઓના ડરને વધુ વધારી રહી હતી. આયુષ ભટ્ટ અને તેના સાથીઓએ વિચાર્યું કે જો અદનાન જીવતો રહેશે, તો છૂટ્યા બાદ પોલીસને બધું કહી દેશે. આ ડરના કારણે તેમણે એક ભયાનક નિર્ણય લીધો. અદનાનને શાંત કરવાના બહાને તેમણે તેનું ગળું દબાવી દીધું. અદનાનનો પ્રતિકાર ધીમો પડ્યો અને અંતે તે નિષ્પ્રાણ થઈ ગયો.
આ કૃત્ય કર્યા પછી અપહરણકર્તાઓ વધુ ગભરાઈ ગયા. તેમની ખંડણી વસૂલવાની યોજના હવે હત્યામાં ફેરવાઈ ગઈ હતી. તેમણે અદનાનના મૃતદેહને મુંબઈ-પૂણે હાઈવે પર, પનવેલ નજીક એક ઝાડીઓમાં ફેંકી દીધો અને ત્યાંથી ફરાર થઈ ગયા.
પોલીસને ખંડણીનો ફોન મળતાં જ તેઓ સક્રિય થઈ ગયા હતા. ક્રાઈમ બ્રાન્ચના અધિકારીઓ માટે આ એક અત્યંત સંવેદનશીલ કેસ હતો, કારણ કે તેમાં એક ધનાઢ્ય યુવાનના જીવનો સવાલ હતો. તેમની સામે સમય જ સૌથી મોટો પડકાર હતો, કારણ કે અપહરણના આવા કિસ્સાઓમાં દરેક ક્ષણ કીમતી હોય છે.
સૌ પ્રથમ પોલીસે અદનાનના પિતા પાસેથી મળેલી ખંડણીની કોલની વિગતો મેળવી. કોલ કયા નંબર પરથી આવ્યો હતો અને કયા સમયે આવ્યો હતો, તેની તાત્કાલિક તપાસ શરૂ થઈ. પોલીસની ટેક્નિકલ ટીમે અદનાનના મોબાઈલ ફોનનું લોકેશન ટ્રેસ કરવાનું શરૂ કર્યું. મોબાઈલ ટાવર ડેટાના આધારે તેમને જાણ થઈ કે અદનાનનો ફોન મુંબઈના જુહૂ વિસ્તારમાંથી નીકળીને પૂણે તરફ જઈ રહ્યો છે. આ એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી હતી.
પોલીસે તાત્કાલિક મુંબઈ-પૂણે હાઈવે પર નાકાબંધી અને સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું. થોડા જ સમયમાં તેમને પનવેલ નજીક હાઈવે પર અદનાનની કાર મળી આવી, પરંતુ કારમાં કોઈ હાજર નહોતું. કારની અંદરની તપાસમાં પોલીસને કેટલાક મહત્ત્વના પુરાવા મળ્યા. સીટ પરથી મળેલા વાળ, ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને અન્ય નાના કણોને ફોરેન્સિક તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા. આ પુરાવા અપહરણકર્તાઓની ઓળખ કરવામાં મદદરૂપ થવાના હતા.
પોલીસે અદનાનના મિત્રો અને પરિવારજનોની પૂછપરછ શરૂ કરી. અદનાનના મિત્રોએ જણાવ્યું કે તે તેના કેટલાક ઓરકુટ ફ્રેન્ડને મળવા ગયો હતો.
આ માહિતી એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી સાબિત થઈ. પોલીસે અદનાનના ઓરકુટ પ્રોફાઇલની તપાસ કરી અને તે જેમની સાથે વાત કરતો હતો તે મિત્રોની પણ ઓળખ કરી. મોબાઈલ ટ્રેસિંગ, કારમાંથી મળેલા પુરાવા અને ઓરકુટ પ્રોફાઇલના આધારે પોલીસે આયુષ ભટ્ટ, સુજિત નાયર, રાજીવ ધારિયા અને અન્ય કેટલાક શંકાસ્પદોને ઝડપી પાડ્યા. તેમની સઘન પૂછપરછ શરૂ થઈ. શરૂઆતમાં તેઓ મક્કમ રહ્યા, પરંતુ પોલીસની તપાસ પદ્ધતિઓ અને પુરાવાઓ સામે તેઓ લાંબો સમય ટકી શક્યા નહીં.
તપાસ દરમિયાન પોલીસને અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. શરૂઆતમાં અપહરણકર્તાઓ કોણ હતા તેની પોલીસને કોઈ જાણકારી નહોતી. જ્યારે આરોપીઓની ઓળખ થઈ, ત્યારે પોલીસને આશ્ચર્ય થયું કે તેઓ બધા યુવાન હતા અને તેમનો કોઈ ગુનાહિત ઇતિહાસ નહોતો. આવા અણઘડ ગુનેગારોની માનસિકતા સમજવી અને તેમની પાસેથી સાચી માહિતી કઢાવવી મુશ્કેલ હતી. કેટલાક આરોપીઓએ શરૂઆતમાં પોલીસને ગેરમાર્ગે દોરવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે ખોટી વાર્તાઓ કહી અને એકબીજા પર દોષારોપણ કર્યું, જેનાથી તપાસ વધુ જટિલ બની. કિડનેપિંગના કેસમાં સમય સૌથી મોટો દુશ્મન હોય છે. અદનાનને જીવતો શોધવાનું દબાણ પોલીસ પર હતું, પરંતુ ગુનેગારોએ તેની હત્યા કરી દીધી હતી, જેની જાણ પોલીસને મોડેથી થઈ.
મુખ્ય આરોપી આયુષ ભટ્ટે પોલીસ સમક્ષ સમગ્ર ઘટનાક્રમ કબૂલ કર્યો. તેણે જણાવ્યું કે કેવી રીતે તેમણે અદનાનનું અપહરણ કર્યું, ખંડણી માંગવા માટે તેના જ મોબાઇલ ફોન પરથી તેના પિતાને ફોન કર્યો અને પછી પકડાઈ જવાના ડરને કારણે જ તેની હત્યા કરી દીધી. તેણે એ પણ જણાવ્યું કે અદનાનના મૃતદેહને ક્યાં ફેંકી દેવામાં આવ્યો હતો. આ કબૂલાતથી પોલીસને હત્યાનું રહસ્ય ઉકેલવામાં મદદ મળી.
આરોપી આયુષ ભટ્ટના નિવેદનના આધારે પોલીસ ટીમો તાત્કાલિક પનવેલ નજીક મુંબઈ-પૂણે હાઈવે પર પહોંચી. 20 ઓગસ્ટ, 2007ના રોજ સવારે પોલીસે વૃક્ષોની ઝાડીઓમાંથી અદનાન પતરાવાલાનો નિષ્પ્રાણ દેહ શોધી કાઢ્યો. આ દૃશ્ય હૃદયદ્રાવક હતું. અદનાનના પરિવાર માટે આ સમાચાર વજ્રઘાત સમાન હતા.
આ રીતે પોલીસની સઘન તપાસ, ટેક્નિકલ પુરાવાઓનું વિશ્લેષણ અને આરોપીઓની પૂછપરછ દ્વારા આખી ઘટનાનો ઘટનાક્રમ સ્પષ્ટ થયો. અપહરણ, ખંડણીની માંગણી અને પછી ડરના માર્યા કરવામાં આવેલી હત્યા - આ બધી કડીઓ એકબીજા સાથે જોડાઈ ગઈ.
અદનાન પતરાવાલા હત્યા કેસ સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો. આ કેસમાં યુવાનોની સંડોવણી અને ઓનલાઈન મિત્રતાના જોખમો પર ગંભીર ચર્ચાઓ શરૂ થઈ. પોલીસે તમામ આરોપીઓની ધરપકડ કરી અને તેમની સામે મજબૂત કેસ બનાવ્યો. કેસની સુનાવણી લાંબા સમય સુધી ચાલી. ઘણા ઉતાર-ચઢાવ આવ્યા. કેટલાક આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા, જ્યારે કેટલાકને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા. આયુષ ભટ્ટ અને સુજિત નાયરને હત્યા અને અપહરણના ગુનામાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા. જોકે, પાછળથી ઉચ્ચ અદાલતોમાં અપીલ થતાં આરોપીઓને નિર્દોષ છોડી દેવામાં આવ્યા, જેના કારણે અદનાનના પરિવારને ભારે આઘાત લાગ્યો.
આ કેસ ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ કેસ બની ગયો. આ કેસે ઓનલાઈન સુરક્ષા, યુવા ગુનેગારોની માનસિકતા અને ગુનાનાં પરિણામો વિશે ઘણા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા. આજે પણ અદનાન પતરાવાલાનું નામ મુંબઈના ગુનાહિત ઇતિહાસમાં એક કરુણ પ્રકરણ તરીકે નોંધાયેલું છે, જે માતા-પિતાને તેમનાં બાળકોની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન આપવા અને યુવાનોને અજાણ્યા લોકો પર વિશ્વાસ ન કરવા માટેની એક કડક ચેતવણી આપે છે. આ એક એવી કહાણી છે જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક ક્ષણનો ભય અને ગભરાટ, એક નિર્દોષ યુવાનના જીવનનો અંત લાવી શકે છે અને ગુનેગારોના જીવનને પણ કાયમ માટે બદલી શકે છે.