અંબાલા હરિયાણા રાજ્યનું એક મહત્ત્વનું અને ઐતિહાસિક શહેર છે. તે પંજાબ અને હરિયાણાની સરહદ પર આવેલું હોવાથી તેને `ટ્વિન સિટી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં `અંબાલા શહેર' અને `અંબાલા કેન્ટ' (છાણી) એમ બે મુખ્ય ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. અંબાલા માત્ર એક ઔદ્યોગિક કે લશ્કરી કેન્દ્ર નથી, પરંતુ તે ભારતની પ્રગતિ અને ઇતિહાસનું સાક્ષી છે. વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે તેનું યોગદાન અને દેશની સુરક્ષામાં તેની ભૂમિકા તેને અન્ય શહેરો કરતાં અલગ તારવે છે.
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ
અંબાલાની સ્થાપના 14મી સદીમાં અંબા રાજપૂત દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. શહેરના નામ પાછળ બે મુખ્ય માન્યતાઓ છે : એક તો તેના સ્થાપક અંબા રાજપૂતના નામ પરથી અને બીજું અહીં પુષ્કળ પ્રમાણમાં થતાં આંબાનાં વૃક્ષોને કારણે તેનું નામ અંબાલા પડ્યું હોઈ શકે. આ ઉપરાંત અહીં આવેલા `અંબિકા દેવી'ના મંદિરને કારણે પણ આ નામ પ્રચલિત થયું હોવાનું મનાય છે.
લશ્કરી મહત્ત્વ (અંબાલા કેન્ટોન્મેન્ટ)
અંબાલાનું લશ્કરી દૃષ્ટિએ ઘણું મહત્ત્વ છે. 1843માં અંગ્રેજોએ અહીં લશ્કરી છાવણી સ્થાપી હતી. આજે તે ભારતીય સેના અને ભારતીય વાયુસેનાનાં મુખ્ય મથકોમાંનું એક છે. તાજેતરમાં ફ્રાન્સથી આવેલા રાફેલ ફાઇટર જેટ્સને પણ અંબાલા એરફોર્સ સ્ટેશન પર જ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જે આ શહેરનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ દર્શાવે છે.
વિજ્ઞાન નગરી
અંબાલાને ભારતની `સાયન્સ સિટી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો બનાવવાનો ઉદ્યોગ ખૂબ જ વિકસેલો છે. ભારતભરની શાળાઓ અને કોલેજોમાં વપરાતાં લેબોરેટરીનાં સાધનો અને સર્જિકલ ઉપકરણોમાં અંબાલાનો ફાળો લગભગ 35% થી 40% જેટલો છે. આ ઉદ્યોગને કારણે હજારો લોકોને રોજગારી મળે છે.
ભૌગોલિક સ્થાન અને પરિવહન
અંબાલા ભૌગોલિક રીતે ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક સ્થાને આવેલું છે. તે દિલ્હી, ચંદીગઢ, અમૃતસર અને શિમલા જેવાં મુખ્ય શહેરોને જોડતું મહત્ત્વનું જંક્શન છે. દિલ્હી-અમૃતસર નેશનલ હાઈવે અહીંથી પસાર થાય છે. અંબાલા કેન્ટ રેલવે સ્ટેશન ઉત્તર ભારતનું સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્ત્વનું રેલવે સ્ટેશન છે, જે દેશના વિવિધ ભાગોને જોડે છે. અહીં અંબાલામાં જોવાલાયક અનેક સ્થળો છે, જેમાં પ્રવાસન અને ધાર્મિક સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે.
ગુરુદ્વારા પંજૌખરા સાહિબ: આ આઠમા શીખ ગુરુ હરિકૃષ્ણ સાહિબજીની યાદમાં બનેલું પવિત્ર સ્થળ છે.
અંબિકા દેવી મંદિર : આ એક પ્રાચીન મંદિર છે, જેના પરથી શહેરનું નામ પડ્યું હોવાનું મનાય છે.
સેન્ટ પૌલ ચર્ચ : આ અંગ્રેજોના સમયનું એક સુંદર ચર્ચ છે. જોકે, 1965ના યુદ્ધમાં તેને નુકસાન થયું હતું.
કપડાં બજાર : અંબાલા તેના કાપડના બજાર (ખાસ કરીને લગ્નનાં કપડાં અને સૂટ્સ) માટે આખા ઉત્તર ભારતમાં પ્રખ્યાત છે.
શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિ
અંબાલા શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ અગ્રેસર છે. અહીં અનેક પ્રતિષ્ઠિત શાળાઓ અને કોલેજો આવેલી છે. અંબાલાની સંસ્કૃતિમાં હરિયાણવી અને પંજાબી સંસ્કૃતિનો અદ્ભુત સમન્વય જોવા મળે છે. અહીંના ખોરાક, તહેવારો અને બોલીમાં આ મિશ્રણ સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો