પેચ લડાવતા પહેલાં પતંગનું વિજ્ઞાન જાણી લો

પતંગ હવામાં ઊડે છે તેની પાછળ ભૌતિક વિજ્ઞાન એટલે કે ફિઝિક્સના કેટલાક મૂળભૂત સિદ્ધાંતો કામ કરે છે. તે કોઈ જાદુ નથી, પરંતુ હવા અને પતંગ વચ્ચેના ઘર્ષણ અને દબાણનું પરિણામ છે. પતંગ કેવી રીતે ઊડે છે તે સમજવા માટે આપણે મુખ્ય 4 બળો (Forces) વિશે જાણવું પડશે.

પતંગ પર કામ કરતાં 4 મુખ્ય બળો

જ્યારે પતંગ હવામાં હોય છે ત્યારે તેના પર ચાર દિશાઓમાંથી બળ લાગે છે.

લિફ્ટ (Lift - ઉપર તરફનું બળ) : જ્યારે હવા પતંગની સપાટી સાથે અથડાય છે, ત્યારે તે પતંગને ઉપરની તરફ ધકેલે છે. આને `લિફ્ટ' કહેવાય છે.

વજન (Weight/Gravity - નીચે તરફનું બળ) : પૃથ્વીનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ પતંગને નીચેની તરફ ખેંચે છે. પતંગ ઉડાડવા માટે `લિફ્ટ'નું મૂલ્ય પતંગના `વજન' કરતાં વધુ હોવું જોઈએ.

થ્રસ્ટ (Thrust - આગળ તરફનું બળ) : તમે જ્યારે દોરી ખેંચો છો અથવા જ્યારે પવન પતંગને ધકેલે છે, ત્યારે પતંગ આગળ વધે છે. તેને `થ્રસ્ટ' કહેવાય છે.

ડ્રેગ (Drag - પાછળ તરફનો અવરોધ) : હવાનો અવરોધ જે પતંગને પાછળની તરફ ધકેલે છે.

`કિન્ના' (Bridle) અને `એંગલ ઓફ એટેક'નું મહત્ત્વ

પતંગમાં આપણે જે `કિન્ના' બાંધીએ છીએ તે સૌથી મહત્ત્વની છે. જો કિન્ના (કિન્યા) યોગ્ય રીતે બાંધેલી હોય, તો જ પતંગ પવનની સામે ચોક્કસ ખૂણે (Angle of Attack) રહી શકે છે. આ ખૂણો હવાને પતંગની નીચે તરફ વાળવામાં મદદ કરે છે, જેથી પતંગ સ્થિર રહી શકે છે. જો આ ખૂણો બગડી જાય, તો પતંગને ગોથાં ખાતા વાર લાગે.

પતંગ કેવી

રીતે ઊંચે ચઢે છે?

પતંગ ઊડવા માટે બે મુખ્ય સિદ્ધાંતો જવાબદાર છે -

ન્યૂટનનો ગતિનો ત્રીજો નિયમ : `દરેક ક્રિયાની સામે સમાન અને વિરુદ્ધ પ્રતિક્રિયા હોય છે.' જ્યારે પવન પતંગની નીચેની સપાટી સાથે અથડાય છે, ત્યારે પતંગ પવનને નીચે તરફ ધકેલે છે અને બદલામાં પવન પતંગને ઉપરની તરફ ધકેલે છે.

બર્નુલીનો સિદ્ધાંત : પતંગ એવી રીતે નમેલો હોય છે કે તેની ઉપરની સપાટી પર હવાની ગતિ ઝડપી હોય છે અને નીચેની સપાટી પર ગતિ ધીમી હોય છે. વિજ્ઞાન મુજબ જ્યાં હવાની ગતિ ધીમી હોય ત્યાં દબાણ વધારે હોય છે. આથી નીચેનું વધુ દબાણ પતંગને ઉપર તરફ ધકેલે છે.

પતંગ કાપવાનું વિજ્ઞાન

(પેચ લડાવવા)

જ્યારે બે પતંગોના પેચ થાય છે, ત્યારે માત્ર નસીબ નહીં પણ વિજ્ઞાન કામ કરે છે.

ઘર્ષણ (Friction) : જેની દોરી વધુ તીક્ષ્ણ (માંજો) હોય અને

જેની દોરી ખેંચવાની ગતિ વધુ હોય, તે ઘર્ષણને કારણે સામી વ્યક્તિની

દોરી કાપી નાખે છે.

તણાવ (Tension) : ઢીલ આપતી વખતે પતંગ હવામાં મુક્ત ગતિ કરે છે, જેથી સામેની દોરી પર દબાણ વધે છે અને તે કપાઈ જાય છે.

પૂંછડીનું કામ શું છે?

ઘણા પતંગોમાં નીચે લાંબી પૂંછડી કે કાગળની પટ્ટી હોય છે. તેનું કામ માત્ર સજાવટ નથી, પણ સ્થિરતા આપવાનું છે. પૂંછડી પતંગના નીચેના ભાગમાં થોડું `ડ્રેગ' (ખેંચાણ) પેદા કરે છે, જે પતંગનું નાક (ઉપરનો ભાગ) પવનની દિશામાં સીધું રાખવામાં મદદ કરે છે. પૂંછડી વગર પતંગ હવામાં ગોળ-ગોળ ફરી શકે છે.

આવીજ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો