વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારાને કારણે આર્કટિક બરફ ઝડપથી પીગળી રહ્યો છે, જેના પરિણામે વિશ્વના શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે આ વિસ્તાર પર વર્ચસ્વ જમાવવાની હોડ જામી છે.
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, રશિયા અને ચીને આર્કટિકમાં સંયુક્ત સૈન્ય કવાયત તેજ કરી છે, જેની સામે નાટો (NATO) દેશોએ પણ પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરી છે. આર્કટિકમાં છુપાયેલાં તેલ, કુદરતી ગેસ અને દુર્લભ ખનિજોનો ભંડાર મેળવવા માટે અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય ખેંચતાણ માત્ર કુદરતી સંસાધનો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ નવા ટ્રેડિંગ રૂટ્સ (સી-લેન) પર પણ નજર છે. બરફ પીગળવાને કારણે એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેનું અંતર ઘટાડતો નવો દરિયાઈ માર્ગ ખૂલી રહ્યો છે. પર્યાવરણશાસ્ત્રીઓ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે સૈન્યીકરણ અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વધવાથી આર્કટિકની નાજુક ઇકોસિસ્ટમને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે. 2026ના આ વર્ષમાં આર્કટિક કૌંસ `નવું યુદ્ધક્ષેત્ર' બને તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) માટે વૈશ્વિક નિયમનકારી સંધિ
ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં એઆઈ(AI)ના અનિયંત્રિત વિકાસને રોકવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર(UN)ના નેતૃત્વમાં 100થી વધુ દેશોએ એક ઐતિહાસિક `ગ્લોબલ એઆઈ સેફ્ટી ટ્રીટી' પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ સંધિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એઆઈનો ઉપયોગ સૈન્ય હથિયારો કે લોકોની જાસૂસી માટે થતો અટકાવવાનો છે. યુરોપિયન યુનિયને પહેલાંથી જ કડક કાયદા બનાવ્યા હતા, પરંતુ હવે અમેરિકા અને ચીન પણ આ આંતરરાષ્ટ્રીય માળખામાં જોડાવા સંમત થયા છે. આ કરાર મુજબ દરેક દેશની મોટી ટેક કંપનીઓએ તેમના શક્તિશાળી એઆઈ મોડલ્સને જાહેર કરતા પહેલાં તેની સુરક્ષા તપાસ કરાવવી પડશે. ખાસ કરીને `ડીપફેક' અને ખોટી માહિતી (Misinformation) ફેલાતી અટકાવવા માટે જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી છે. આ સંધિ એવા સમયે આવી છે જ્યારે વિશ્વભરમાં એઆઈ દ્વારા નોકરીઓ ગુમાવવાનો ડર અને નૈતિક પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલો આ સમન્વય ટેક્નોલોજીને માનવજાત માટે સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
દક્ષિણ અમેરિકામાં આર્થિક કટોકટી અને સામૂહિક સ્થળાંતર
દક્ષિણ અમેરિકાના કેટલાક દેશો, ખાસ કરીને આર્જેન્ટિના અને વેનેઝુએલામાં ફુગાવો અંકુશ બહાર જતાં ગંભીર આર્થિક કટોકટી સર્જાઈ છે. આર્જેન્ટિનામાં ફુગાવાનો દર 250%ને પાર કરી ગયો છે, જેના કારણે લાખો લોકો ગરીબીરેખા નીચે ધકેલાયા છે. આ આર્થિક અસ્થિરતાને કારણે `માસ માઈગ્રેશન' એટલે કે સામૂહિક સ્થળાંતરની સમસ્યા થઈ છે. હજારો લોકો સારી જિંદગીની શોધમાં અમેરિકા અને પાડોશી દેશો તરફ હિજરત કરી રહ્યા છે. આ સ્થળાંતરને કારણે પનામાનાં જંગલોમાં માનવીય સંકટ સર્જાયું છે. યુ.એન.ની ચેતવણી છે કે જો આ દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને જલદી બેઠી નહીં થાય, તો આખા લેટિન અમેરિકામાં અરાજકતા ફેલાશે. વિશ્વ બેંકે સહાય પેકેજ જાહેર કર્યું છે, પરંતુ રાજકીય ભ્રષ્ટાચાર અને અસ્થિરતાને કારણે મદદ જરૂરિયાતમંદો સુધી પહોંચવી મુશ્કેલ બની રહી છે. આ કટોકટીની અસર વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને અમેરિકાની સરહદ સુરક્ષા નીતિઓ પર પણ પડી રહી છે.
સર્વોચ્ચ અદાલતનો ચુકાદો : `માસિક ધર્મ સ્વાસ્થ્ય' હવે મૂળભૂત અધિકાર
ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે મહિલાઓના સ્વાસ્થ્ય અને ગરિમાના સંદર્ભમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે `મેન્સ્ટ્રુઅલ હાઈજિન' એ માત્ર સ્વાસ્થ્યનો મુદ્દો નથી, પણ તે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ મળેલા જીવવાના અને ગરિમાના અધિકારનો ભાગ છે. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આદેશ આપ્યો છે કે તમામ સરકારી અને ખાનગી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થિનીઓ માટે મફત સેનિટરી પેડ્સ અને સ્વચ્છ શૌચાલયની વ્યવસ્થા ફરજિયાત કરવામાં આવે. આ ચુકાદાથી ખાસ કરીને ગ્રામીણ ભારતની લાખો કિશોરીઓને ફાયદો થશે, જેઓ સુવિધાઓના અભાવે અભ્યાસ છોડી દેતી હતી. અદાલતે કાર્યસ્થળો પર પણ મહિલાઓ માટે પાયાની સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ સુનિશ્ચિત કરવા સરકારને `રાષ્ટ્રીય નીતિ' ઘડવા સૂચના આપી છે. સામાજિક રીતે વર્જિત ગણાતા આ વિષયને કાયદાકીય પીઠબળ મળતાં સ્ત્રી સશક્તીકરણના એક નવા યુગની શરૂઆત થઈ છે.
યુરોપમાં `રાઈટ-વિંગ' રાજકારણનો ઉદય
યુરોપના અનેક દેશોમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં જમણેરી પક્ષોના વિજયે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ફ્રાન્સ, જર્મની અને નેધરલેન્ડ જેવા દેશોમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા ધરાવતા પક્ષો મજબૂત બન્યા છે. આ પક્ષો મુખ્યત્વે ઇમિગ્રેશન અને યુરોપિયન યુનિયનના કડક નિયમોનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. આ રાજકીય પરિવર્તન યુરોપની એકતા માટે પડકારરૂપ માનવામાં આવે છે.આ પક્ષોની લોકપ્રિયતા વધવા પાછળનું મુખ્ય કારણ આર્થિક અસમાનતા અને વધતી જતી ઉર્જાની કિંમતો છે. યુરોપના સામાન્ય નાગરિકો હવે 'ગ્લોબલાઇઝેશન' કરતા 'નેશનાલિઝમ' તરફ વળી રહ્યા છે. જો આ વલણ ચાલુ રહેશે, તો યુરોપિયન યુનિયનની સંયુક્ત વિદેશ નીતિ અને સંરક્ષણ વ્યૂહરચનામાં મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે યુરોપની આ આંતરિક રાજકીય ખેંચતાણ નાટો (NATO) ના ભવિષ્ય પર પણ અસર કરી શકે છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
