આજના હાઈ-સ્પીડ જમાનામાં `સ્ટ્રેસ' એ કોઈ માનસિક સ્થિતિ નથી રહી, પણ એક જીવનશૈલી બની ગઈ છે. એક લીડર તરીકે જ્યારે તમારે અગણિત નિર્ણયો લેવાના હોય અને એક મેનેજર તરીકે જ્યારે ટાર્ગેટ્સ અને અપેક્ષાઓના ભાર નીચે દબાયેલા હોવ, ત્યારે શાંતિ શોધવી અશક્ય લાગે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, જે સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટના પાઠ આજે આપણે મોંઘી વર્કશોપ્સમાં શીખીએ છીએ, તેની બ્લૂપ્રિન્ટ હજારો વર્ષ પહેલાં શાંતિપર્વમાં ભીષ્મ પિતામહે આપી દીધી હતી. આખરે પિતામહની વાતો માત્ર ધાર્મિક બોધ નથી, પણ હાઈ-પર્ફોર્મન્સ ડિલીવર કરતા પ્રોફેશનલ્સ માટેની પ્રેક્ટિકલ ગાઈડ છે.
ભીષ્મના મતે સ્ટ્રેસનું મુખ્ય કારણ `અનિશ્ચિતતા' અને `અપેક્ષા' છે. જ્યારે એક લીડર પરિણામ પર પોતાનું સર્વસ્વ હોડ પર લગાવી દે છે, ત્યારે તણાવનો જન્મ થાય છે. ભીષ્મ યુધિષ્ઠિરને સમજાવે છે કે સાચો મેનેજર એ છે જે પરિસ્થિતિના વંટોળની વચ્ચે પણ પોતાનાથી હલતો નથી. આજના સમયમાં આપણે જેને `ઈમોશનલ ક્વોશન્ટ' કહીએ છીએ, તે ભીષ્મની દૃષ્ટિએ `સ્થિતપ્રજ્ઞતા'નો પ્રાથમિક તબક્કો છે. જો તમે તમારા આંતરિક ઘોંઘાટને મેનેજ કરી શકશો, તો જ બહારના સંઘર્ષોને હેન્ડલ કરી શકશો.
સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટનો સૌથી પહેલો પાઠ ભીષ્મ `ડિટેચમેન્ટ' એટલે કે અનાસક્તિ દ્વારા આપે છે. કોર્પોરેટ જગતમાં આનો અર્થ એ નથી કે તમારે કામ છોડી દેવું, પણ એનો અર્થ એ છે કે તમારે `પરિણામના ભય'માંથી મુક્ત થવું. એક કાર્યક્ષમ મેનેજર જ્યારે પ્રોજેક્ટના રિઝલ્ટ કરતાં પ્રોસેસ પર વધુ ધ્યાન આપે છે, ત્યારે તેનું સ્ટ્રેસ લેવલ આપોઆપ ઘટી જાય છે. ભીષ્મ કહે છે કે જે વ્યક્તિ ભૂતકાળના પસ્તાવા અને ભવિષ્યની ચિંતામાં જીવે છે, તે ક્યારેય વર્તમાનની તક જોઈ શકતો નથી. લીડરશિપમાં આ બહુ મોટી વાત છે; જો તમે ગઈ કાલની ભૂલોનો ભાર લઈને ઓફિસ આવશો, તો આજની નવી સ્ટ્રેટેજી ક્યારેય બનાવી નહીં શકો.
બીજો મહત્ત્વનો મુદ્દો છે `આપદ્ધર્મ'. મુશ્કેલ સમયમાં નિયમો બદલાય છે અને તેની સાથે તમારી માનસિકતા પણ બદલાવી જોઈએ. ભીષ્મ સમજાવે છે કે રિજિડિટી એ સ્ટ્રેસનું મોટું કારણ છે. એક લીડર તરીકે જો તમે બદલાતા માર્કેટ કે બદલાતી પરિસ્થિતિ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતા નથી, તો એ ફ્રસ્ટ્રેશન તમારા આખા પ્રોફેશનલ આઉટલુકને બગાડી નાખે છે. ફ્લેક્સિબિલિટી એ માત્ર બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજી નથી, પણ મેન્ટલ હેલ્થ માટેનું ટોનિક છે. જે વળે છે તે ટકે છે, જે જડ રહે છે તે તૂટી જાય છે.
ભીષ્મની વાતોમાં `સમય વ્યવસ્થાપન' કરતાં `એનર્જી મેનેજમેન્ટ' પર વધુ ભાર છે. તેઓ કહે છે કે માણસની શક્તિ તેના વિચારોમાં વેડફાય છે. જો તમે દિવસ દરમિયાન દસ અલગ-અલગ નકામી બાબતોમાં તમારી એનર્જી ઈન્વેસ્ટ કરશો, તો મુખ્ય નિર્ણયો લેતી વખતે તમે `નિર્ણય લેવાના થાક'થી પીડાશો. આજના મેનેજરો માટે આ શીખવા જેવું છે. કયાં યુદ્ધો લડવાં અને કઈ લડાઈઓ જતી કરવી, એ કળા જેને આવડી ગઈ તેને સ્ટ્રેસ સ્પર્શી શકતો નથી.
વધુમાં ભીષ્મ `સેલ્ફ-ડિસિપ્લિન'ને સર્વોપરી ગણે છે. તેમના મતે જે માણસ પોતાની ઈન્દ્રિયો અને મન પર કાબૂ ધરાવે છે, તેના માટે બહારની અરાજકતા માત્ર એક રમત છે. આજે આપણે તેને `માઈન્ડફુલનેસ' કહીએ છીએ. કામના ભાર નીચે જ્યારે મન વિચલિત થાય, ત્યારે બે મિનિટ થોભીને પોતાની જાતનું અવલોકન કરવું એ ભીષ્મના જ્ઞાનનો આધુનિક અર્ક છે. એક લીડર જ્યારે શાંત રહીને નિર્ણય લે છે, ત્યારે તેની નીચે કામ કરતી આખી ટીમનો તણાવ ઓછો થઈ જાય છે, કારણ કે સ્ટ્રેસ એ વાઇરસ જેવો છે, જે ટોપ-ડાઉન ફેલાય છે. ભીષ્મની આ શાશ્વત વાતો આજે પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે, કારણ કે યુદ્ધભૂમિ ભલે બદલાઈ હોય, પણ સંઘર્ષ તો આજે પણ મનની અંદર જ ચાલે છે. જો આપણે આ `ભીષ્મ-નીતિ'ને આપણા ડેઈલી રૂટિનમાં વણી લઈએ, તો કોઈ પણ ડેડલાઈન કે કોઈ પણ પ્રેશર આપણી આંતરિક શાંતિને હણી શકશે નહીં.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
