રણથંભોર રાજસ્થાનના સવાઈ માધોપુર જિલ્લામાં આવેલું છે અને તે ભારતની સૌથી પ્રસિદ્ધ વન્યજીવ સંરક્ષણ ભૂમિઓ પૈકીની એક છે. આ સ્થળ તેની પ્રાકૃતિક સુંદરતા, સમૃદ્ધ વન્યજીવન અને શક્તિશાળી કિલ્લાના ભવ્ય ઇતિહાસ માટે જાણીતું છે.
રણથંભોર નેશનલ પાર્ક
રણથંભોરનું સૌથી મોટું આકર્ષણ તેનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે, જે વિશ્વભરમાં વાઘ સંરક્ષણ માટે જાણીતું છે.
ટાઇગર રિઝર્વ : આ પાર્ક 1973માં `પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' હેઠળ ભારતના નવ ટાઇગર રિઝર્વ્સ પૈકીનો એક જાહેર કરાયો હતો. અહીં વાઘની ગીચતા ઘણી વધારે હોવાથી, મુલાકાતીઓને વાઘને તેના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જોવાની શ્રેષ્ઠ તકો મળે છે.
સફારી અનુભવ : પ્રવાસીઓ અહીં સવારે અને સાંજે જીપ અથવા કેન્ટર (ખુલ્લી ટ્રક) દ્વારા સફારીનો આનંદ માણી શકે છે. વાઘણ `મછલી' અને તેના વંશજોએ આ પાર્કને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિ અપાવી છે.
વિવિધ વન્યજીવ : વાઘ ઉપરાંત આ પાર્કમાં દીપડા, નીલ ગાય, રીંછ, હરણ, જંગલી ડુક્કર અને 300થી વધુ પક્ષીઓની પ્રજાતિઓ વસે છે.
સરોવરો : પાર્કનાં મુખ્ય જળાશયો જેમ કે પદમ તળાવ, મલિક તળાવ અને સુરવાલ તળાવ પ્રાણીઓ માટે પાણીના મુખ્ય સ્રોત છે અને વન્યજીવન નિરીક્ષણ માટેનાં ઉત્તમ સ્થળો છે. પદમ તળાવ કમળનાં ફૂલોથી ઢંકાયેલું રહે છે અને તેની સુંદરતા વખણાય છે.
રણથંભોર કિલ્લો
નેશનલ પાર્કની મધ્યમાં 700 ફૂટની ઊંચાઈએ એક વિશાળ ખડક પર સ્થિત રણથંભોર કિલ્લો ઇતિહાસનું જીવંત સ્મારક છે.
ઐતિહાસિક મહત્ત્વ : 10મી સદીમાં ચૌહાણ વંશ દ્વારા નિર્મિત આ કિલ્લો રાજસ્થાનના સૌથી જૂના કિલ્લાઓ પૈકીનો એક છે. તેને 2013માં યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
રાજકીય સંઘર્ષ : આ કિલ્લો રાજપૂતો અને દિલ્હીના સુલતાનો વચ્ચેનાં અનેક યુદ્ધોનું કેન્દ્ર રહ્યો છે. ખાસ કરીને 1301માં અલાઉદ્દીન ખિલજીએ કિલ્લા પર કબજો કર્યો, તે પહેલાં હમ્મીર દેવ ચૌહાણના વીરતાપૂર્ણ સંઘર્ષ માટે આ કિલ્લો ઇતિહાસમાં અમર છે.
ત્રિનેત્ર ગણેશ મંદિર : કિલ્લાના પરિસરમાં આવેલું ત્રિનેત્ર ગણેશ મંદિર ખૂબ જ પવિત્ર સ્થળ ગણાય છે. અહીં દેશભરમાંથી લોકો પોતાનાં લગ્ન અને શુભ પ્રસંગોની કંકોતરી (આમંત્રણ પત્રિકા) મોકલે છે.
અન્ય આકર્ષણો - જોગી મહેલ : પદમ તળાવના કિનારે આવેલો આ મહેલ એક સમયે રાજવીઓ માટે શિકાર લોજ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. અહીં એક વિશાળ વડનું વૃક્ષ છે, જે ભારતનું બીજું સૌથી મોટું વડનું વૃક્ષ માનવામાં આવે છે.
અમરેશ્વર મહાદેવ મંદિર : જંગલની નજીક આવેલું આ પ્રાચીન શિવમંદિર શાંતિ અને સુંદરતા માટે જાણીતું છે.
મુલાકાત માટે શ્રેષ્ઠ સમય
રણથંભોરની મુલાકાત લેવાનો શ્રેષ્ઠ સમય ઓક્ટોબરથી જૂન મહિના દરમિયાનનો છે. જોકે, વાઘને જોવાની સૌથી વધુ સંભાવના માર્ચથી મે મહિના દરમિયાન હોય છે, જ્યારે ગરમીને કારણે પ્રાણીઓ પાણીના સ્રોતોની નજીક આવે છે. ચોમાસા દરમિયાન (જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર) પાર્કનો મોટો ભાગ બંધ રહે છે. રણથંભોર ઇતિહાસ, વન્યજીવન અને પ્રકૃતિના અનોખા અનુભવો પ્રદાન કરીને મુલાકાતીઓને મંત્રમુગ્ધ કરે છે.