સમાચારપત્રોમાં નાની-મોટી, ખાનગી, સરકારી જાહેરાતો આ એક શબ્દના સંદર્ભમાં છપાતી રહે છે, વંચાતી રહે છે, કાનોકાન સંભળાતી રહે છે.
આ શબ્દ છે જૂના ફ્રેન્ચ શબ્દ ટેન્ડ્રે પરથી અંગ્રેજી શબ્દ `ટેન્ડર'. (Tender); ટેન્ડર પ્રક્રિયા એટલે ઇજારો રાખવા કે માલ પૂરો પાડવા કે કોઈ સેવા પૂરી પાડવા બાબતે તૈયારી જણાવતો ભાવતાલ સાથેનો પત્ર સોંપવો તેને `ટેન્ડર ભરવું' કહેવાય. આ પ્રક્રિયા ટૂંકા અથવા લાંબા ગાળાની અવધિ માટે તેમજ વિશષરૂપે જથ્થાબંધ વસ્તુઓની ખરીદી માટે અપનાવવામાં આવે છે, જેથી ખરીદ-વેચાણ-વ્યવહારમાં નિષ્પક્ષતા, પારદર્શિતા, ગુણવત્તા, ચોકસાઈ અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત થાય. સંસ્થાઓને સપ્લાયર્સ વચ્ચે સ્પર્ધા અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપીને પૈસા સામે શ્રેષ્ઠ મૂલ્ય સુરક્ષિત કરવાની સગવડ આપે છે, દસ્તાવેજીકૃત અભિગમ પૂરો પાડે છે.
ટેન્ડર પ્રક્રિયાનો ઇતિહાસ લાંબો છે. પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ, ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ અને ડિજિટલ યુગ જેવા નોંધપાત્ર સમયગાળામાંથી પસાર થયો છે. શરૂઆતમાં ખરીદી વ્યક્તિઓ અથવા શાસ્ત્રીઓ દ્વારા સંચાલિત મેન્યુઅલ પ્રક્રિયા હતી, પરંતુ ટેક્નોલોજીના આગમન સાથે તે ધીમે ધીમે વધુ ઔપચારિક અને સુસંસ્કૃત બની ગઈ છે. 3000 બીસીમાં સૌથી જૂનાં ઉદાહરણો પ્રાચીન ઇજિપ્તમાં મળી શકે છે, જ્યાં શાસ્ત્રીઓ પિરામિડના નિર્માણ માટે સામગ્રી અને મજૂરીના પુરવઠાનું સંચાલન કરતા હતા. પ્રાચીન રોમનો પણ ખાનગી સપ્લાયર્સ સાથે વેપાર કરતી વખતે શાસ્ત્રીઓ સાથે કરાર કરતા હતા. અન્ય સંસ્કૃતિઓ જેવી કે ગ્રીક, ચીની અને મેસોપોટેમિયન સમાજોએ પણ આ ખરીદી અને હિસાબી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મુખ્ય વિકાસમાં પ્રાચીન રોમન સમયમાં કરાર અને જોખમ વ્યવસ્થાપનનો ઉપયોગ, 19મી સદીમાં ઔપચારિક `મટીરિયલ્સ મેન'નો ખ્યાલ અને સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ દ્વારા 20મી સદીનું વ્યાવસાયિકીકરણ અને પ્રાપ્તિ વિભાગોની સ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે. આધુનિક સમયમાં ઈ-પ્રોક્યોર્મેન્ટ સિસ્ટમ્સ અને વ્યૂહાત્મક વ્યવસ્થાપનનો લાભ મળે છે, જે તેને વિશ્વભરનાં સંગઠનોનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવે છે.
1800ના દાયકામાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિએ `ટેન્ડર' પર નોંધપાત્ર અસર કરી, કારણ કે વ્યવસાયોને રેલવે જેવા ઉત્પાદન અને માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ માટે વિશાળ માત્રામાં સામગ્રી મેળવવાની જરૂર હતી. 1832માં ચાર્લ્સ બેબેજે તેમના પુસ્તક `ઓન ધ ઇકોનોમી ઓફ મશીનરી એન્ડ મેન્યુફેક્ચર્સ'માં કેન્દ્રિયકૃત ખરીદી કાર્યની જરૂરિયાતને માન્યતા આપી હતી અને 1800ના દાયકાના અંતમાં પેન્સિલ્વેનિયા રેલરોડના `સપ્લાયિંગ ડિપાર્ટમેન્ટ' જેવા કંપનીઓમાં ખરીદી વિભાગોનું ઔપચારીકરણ સંગઠિત ખરીદી તરફ એક મહત્ત્વનું પરિવર્તન દર્શાવે છે.
તેમાં પ્રથમ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધોએ મહત્ત્વપૂર્ણ સામગ્રી મેળવવામાં ખરીદીના મહત્ત્વ પર ભાર મૂક્યો. 20મી સદીની મધ્યમાં સંસ્થાઓમાં ખરીદી એક ઔપચારિક કાર્ય બની ગઈ, જેમાં સમર્પિત વિભાગો ખરીદીનું સંચાલન કરતા હતા, કરારોની વાટાઘાટો કરતા હતા અને પૈસા માટે મૂલ્ય સુનિશ્ચિત કરતા હતા. 1980 પછી ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટા ઇન્ટરચેન્જ (EDI) એ કમ્પ્યૂટર્સ વચ્ચે વ્યવહાર-સંબંધિત ડેટાના પ્રસારણને મંજૂરી આપી, જેનાથી ઇ-પ્રોક્યોર્મેન્ટ માટે માર્ગ મોકળો થયો.
મૂલ્યની દૃષ્ટિએ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું ટેન્ડર અમેરિકા ઓનલાઈન (AOL) અને ટાઇમ વોર્નર વચ્ચે $165 બિલિયનનું મર્જર છે. આ સોદો જે 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં થયો હતો, તે અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું સંપાદન રહ્યું છે.
જોકે, ચોક્કસ માલ અથવા સેવાઓ માટેનાં ટેન્ડરો પર વિચાર કરતી વખતે ઘણા બધા અલગ અલગ ટેન્ડરો નજરે પડે છે, જેમાં ભારતમાં વિશ્વનો સૌથી મોટો સોલર પાર્ક બનાવવાની યોજના છે, જેનો હેતુ 100 GW ક્ષમતાનો છે, જેમાં સ્ટોરેજ અને સૌર સાધનોનું ઉત્પાદન પણ સામેલ હશે.
ભારતીય રેલવેનું વેગન ટેન્ડર; રેલવેએ તેની માલવાહક ક્ષમતા વધારવા માટે વેગન માટે એક મોટું ટેન્ડર બહાર પાડ્યું હતું. સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા(SECI)એ વિશ્વના સૌથી મોટા રિન્યુએબલ એનર્જી સ્ટોરેજ માટે ટેન્ડર પૂર્ણ કર્યું છે. ભારત તેની વધતી જતી વસ્તીની ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા અને ચોક્કસપણે, ઉજ્જ્વળ અને હરિયાળા ભવિષ્ય માટે નવીનીકરણીય ઊર્જા પર મોટો દાવ લગાવી રહ્યું હોય તેવું લાગે છે.
