16 જાન્યુઆરી, 1996ની સવારે સૂર્યાનેલ્લી ગામની એક 16 વર્ષની સગીરાનું એક બસ કંડક્ટર દ્વારા અપહરણ કરવામાં આવ્યું અને 40 દિવસ સુધી અલગ અલગ જગ્યાએ 40 જેટલા અલગ અલગ લોકોએ તેના પર દુષ્કર્મ ગુજાર્યું. SITના વડા સિબી મેથ્યુઝ અને ડીવાયએસપી કે. કે. જોશુઆની ટીમે તમામ 42 આરોપીઓ સામે મજબૂત કાગળો, તબીબી અને ફોરેન્સિક રિપોર્ટ્સ, હોટલ રજિસ્ટરોના હસ્તાક્ષર પુરાવા, ચાર્જ્ડ સીન મેપ અને સગીરાની મક્કમ જુબાનીના આધારે હજારો પાનાંની અત્યંત ઝીણવટભરી ચાર્જશીટ તૈયાર કરી કોર્ટમાં રજૂ કરી.
ચાર્જશીટ રજૂ થયા બાદ આ ચર્ચિત અને સંવેદનશીલ કેસ કોટ્ટાયમની સ્પેશિયલ સેશન્સ કોર્ટમાં પહોંચ્યો. અદાલતના કઠેરામાં ઊભેલી 16 વર્ષની એ સગીરા માટે આ એક અત્યંત કઠિન અને અગ્નિપરીક્ષા સમાન તબક્કો હતો. એક તરફ વગદાર આરોપીઓનો સામાજિક અને રાજકીય દબાણ બનાવવાનો પ્રયાસ હતો, તો બીજી તરફ સતત મળતી અપ્રત્યક્ષ ધમકીઓ વચ્ચે પણ આ છોકરીએ અસાધારણ હિંમત દાખવી. કાનૂની પ્રક્રિયા દરમિયાન બચાવ પક્ષના અનુભવી વકીલો દ્વારા કરવામાં આવતા અણિયારા, આપત્તિજનક અને માનસિક રીતે તોડી પાડનારા પ્રશ્નોનો સામનો કરતી વખતે તેણે દરેક પ્રસંગ, દરેક સ્થળ અને આરોપીઓની ભૂમિકા વિશે અત્યંત મક્કમતા અને સ્પષ્ટતાથી જુબાની આપી.
સેશન્સ જજ કે. સોમનની કોર્ટમાં મહિનાઓ સુધી ચાલેલી આ સઘન અદાલતી કાર્યવાહીમાં સેંકડો દસ્તાવેજો, વિવિધ હોટલો અને લોજનાં વિઝિટર રજિસ્ટરો, અસ્પષ્ટ સહીઓની ગ્રાફોલોજિકલ ચકાસણી અને સગીરાના તબીબી અહેવાલોની ગહન છણાવટ કરવામાં આવી. બચાવ પક્ષે એવી દલીલ કરી હતી કે સગીરા પોતાની મરજીથી ઘરેથી ગઈ હતી, પરંતુ જજ કે. સોમને તમામ ભૌતિક પુરાવા, પરિસ્થિતિજન્ય પુરાવા અને સગીરાના મક્કમ બયાનને માન્ય રાખીને બચાવ પક્ષની દલીલો ફગાવી દીધી.
આખરે વર્ષ 2000માં કોટ્ટાયમ સેશન્સ કોર્ટે ચુકાદો આપતાં 42માંથી 35 આરોપીઓને સગીરા પર સામૂહિક બળાત્કાર, ગેરકાયદેસર અટકાયત અને અપહરણના ગુનામાં દોષિત ઠેરવ્યા અને તેમને 13 વર્ષ સુધીની સખત કેદની સજા ફટકારી. આ ચુકાદાએ પીડિતા અને તેના પરિવારને વર્ષોના અથાક સંઘર્ષ બાદ ન્યાયની એક નવી આશા આપી, પરંતુ ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીની આ લાંબી લડાઈનો આ આખરી પડાવ નહોતો.
સેશન્સ કોર્ટના આ આકરા આદેશ સામે દોષિત ઠરેલા ગુનેગારોએ કેરળ હાઈકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી. વર્ષ 2005માં કેરળ હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેંચ, જેમાં જસ્ટિસ આર. બસંત અને જસ્ટિસ કે.એ. અબ્દુલ ગફૂર સામેલ હતા. તેમની સમક્ષ આ અપીલની અંતિમ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી. જાન્યુઆરી, 2005માં હાઈકોર્ટે એક એવો વિવાદાસ્પદ અને સ્તબ્ધ કરી દેનારો ચુકાદો આપ્યો, જેણે સમગ્ર દેશના કાનૂની, સામાજિક અને માનવાધિકાર વર્તુળોમાં ભારે આક્રોશ ફેલાવી દીધો. હાઈકોર્ટે સેશન્સ કોર્ટ દ્વારા દોષિત ઠેરવવામાં આવેલા 35 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરીને તાત્કાલિક મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો અને માત્ર મુખ્ય સૂત્રધાર એડવોકેટ ધર્મરાજનની સજા બહાલ રાખી, પરંતુ તેની સજા પણ 13 વર્ષથી ઘટાડીને માત્ર 5 વર્ષ કરી દીધી.
બચાવ પક્ષે અદાલતમાં એવો દાવો રજૂ કર્યો હતો કે પીડિત સગીરાએ પોતાની હોસ્ટેલ ફીના પૈસા અન્ય હેતુઓ માટે વાપરી નાખ્યા હતા અને ભાગી જવાના અઠવાડિયા પહેલાં, એટલે કે 1 જાન્યુઆરી, 1996ના રોજ પોતાનાં ઘરેણાં ગીરવે મૂક્યાં હોવાની કબૂલાત કરી હતી. બચાવ પક્ષની મુખ્ય દલીલ એ હતી કે છોકરી મરજીથી ગઈ હતી અને તેણીએ કોઈ પ્રતિકાર કર્યો ન હોવાથી અથવા આરોપીઓ સામે તે અનિચ્છનીય ભાગીદાર હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હોવાથી બળાત્કારનો ગુનો સાબિત થતો નથી. પીડિતા સિવાય આ કેસમાં એકમાત્ર મહત્ત્વપૂર્ણ સાક્ષી આરોપી નંબર 42 હતો, જેને રિમાન્ડ પર લેવામાં આવ્યો હતો અને બાદમાં તે સરકારી સાક્ષી બની ગયો હતો. બચાવ પક્ષે ભૂતકાળના કાનૂની કિસ્સાઓનો સંદર્ભ આપીને પીડિતાની જુબાનીને અવિશ્વસનીય ગણાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
આ ઉપરાંત બચાવ પક્ષે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે ફરિયાદ પક્ષે ચોક્કસ મહત્ત્વના પુરાવા અને સાક્ષીઓને દબાવવાનો તેમજ છુપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. શરૂઆતમાં ફરિયાદ પક્ષના સાક્ષી તરીકે રહેલા એક તપાસ અધિકારીને કોર્ટમાં બોલાવવામાં આવ્યા ન હતા, જેથી બચાવ પક્ષે પોતે તેમને રજૂ કરવા પડ્યા હતા. ફરિયાદ પક્ષે એવા પુરાવા પણ છુપાવ્યા હોવાનો દાવો કરાયો હતો જેનાથી સાબિત થતું હતું કે છોકરીએ પોતાની હોસ્ટેલ ફી એક આરોપીને આપી હતી. તેમજ ગુમ થયાના દિવસે છોકરીએ છોડેલી ચિઠ્ઠી/પત્ર મળી આવ્યા બાદ અધિકારીઓને આપેલાં પ્રારંભિક નિવેદનો ખૂબ જ મોડાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેના કારણે બચાવ પક્ષ પીડિતાની યોગ્ય ઊલટતપાસ કરી શક્યો નહોતો અને આરોપીઓ સાથે અન્યાય થયો હતો. છેલ્લે, પિતાના પ્રારંભિક નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરીને બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે પિતા પોતે પણ જાણતા હતા કે છોકરી ભાગી ગઈ હતી, તેનું અપહરણ થયું નહોતું.
ફરિયાદ પક્ષ (સરકારી વકીલ) દ્વારા અદાલતમાં રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે આરોપી નંબર એકે સૌપ્રથમ છોકરીને એક ફોટો આલ્બમ આપીને બ્લેકમેલ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ત્યારબાદ તેને પોતાની સાથે આવવા માટે મજબૂર કરી હતી. છોકરીએ આ આલ્બમ પોતાની મિત્ર ફાતિમાને આપ્યું હતું, જે ફાતિમાએ બાદમાં આરોપી નંબર એકને સોંપ્યું હતું, કારણ કે તેણે તે છોકરીને પરત કરવાનું વચન આપ્યું હતું. આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવા માટે છોકરીએ આરોપી નંબર એકને પૈસા ચૂકવવાના હેતુથી રકમ એકઠી કરી હોવાનો આરોપ છે. એક ઓટો રિક્ષાચાલકે પણ આરોપી નંબર બેને છોકરી વિશે વાત કરતાં સાંભળ્યો હતો, જે આ વાતની પુષ્ટિ કરતો સાક્ષી બન્યો હતો.
ફરિયાદ પક્ષે વધુમાં પુરાવા આપતાં જણાવ્યું હતું કે મુખ્ય આરોપી ધર્મરાજન 2 જાન્યુઆરી, 1996થી જ એ જ લોજમાં રોકાયો હતો જ્યાં છોકરી પર સૌપ્રથમ વાર બળાત્કાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો. આ વિગત સ્પષ્ટપણે સાબિત કરે છે કે છોકરીનું અપહરણ કરવાનું પૂર્વઆયોજિત કાવતરું ઘડવામાં આવ્યું હતું. પીડિતાનાં માતા-પિતા બંને નોકરિયાત હોવાથી પરિવારમાં પૈસાની કોઈ અછત નહોતી, તેથી છોકરીને આવા ગેરકાયદેસર માર્ગો અપનાવવાની કે નાણાં મેળવવાનાં અન્ય સાધનો શોધવાની કોઈ જ જરૂર નહોતી. આ તમામ તથ્યો સાથે ફરિયાદ પક્ષે બચાવ પક્ષ દ્વારા ઊભા કરવામાં આવેલા તમામ દાવાઓનો સચોટ જવાબ આપ્યો હતો.
જોકે, હાઈકોર્ટે પોતાના લખાણમાં એવી ટિપ્પણી કરી કે સગીરાએ વિવિધ સ્થળોએ મુસાફરી કરતી વખતે કે હોટલોમાં રોકાતી વખતે કોઈ જાહેરમાં પ્રતિકાર કે બૂમાબૂમ કરી નહોતી, તેથી આ ઘટનાને તેની સ્વેચ્છાએ શારીરિક સંબંધ બાંધવાની ઘટના તરીકે જોવી જોઈએ. એક 16 વર્ષની અબુધ સગીરા પર આચરાયેલી ભયાનક ગુંડાગીરી અને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓના દબાણને કાયદાકીય `સંમતિ' ગણી લેવાના હાઈકોર્ટના
આ તર્ક સામે સમગ્ર કેરળ રાજ્ય અને દેશભરમાં વ્યાપક જનઆક્રોશનો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળ્યો.
હાઈકોર્ટના આ અપ્રત્યાશિત નિર્ણયથી નારાજ થઈને વિવિધ મહિલા સંગઠનો, માનવધિકાર કાર્યકરો, કાનૂની નિષ્ણાતો અને સામાન્ય નાગરિકો શેરીઓમાં ઊતરી આવ્યા. ઠેર-ઠેર વિરોધ પ્રદર્શનો, કેન્ડલ માર્ચ અને કાનૂની સમીક્ષાની માગણી સાથે મોરચાઓ મંડાયા. આટલા મોટા આઘાત અને સામાજિક અવહેલના છતાં પીડિતા અને તેના પરિવારે હિંમત હારી નહીં. કેરળ સરકાર અને પીડિતાએ સંયુક્ત રીતે આ નિર્ણય સામે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાનૂની અપીલ દાખલ કરી. બીજી તરફ હાઈકોર્ટમાંથી સજા ઘટી જતાં અને જામીન મળી જતાં મુખ્ય સાજિશકર્તા ધર્મરાજન અદાલતી શરતોનો ભંગ કરીને રાતોરાત દેશનાં અન્ય રાજ્યોમાં ફરાર થઈ ગયો.
અદાલતી મુકદમાઓ, તારીખો પડવાની જટિલ પ્રક્રિયા અને કાગળોના કાનૂની ચક્કરમાં એક પછી એક વર્ષો વીતતાં ગયાં. આખરે જાન્યુઆરી, 2013માં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં આ કેસનો એક ઐતિહાસિક અને નિર્ણાયક વળાંક આવ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ આર. એમ. લોઢા અને જસ્ટિસ અનિલ આર. દવેની પીઠે કેરળ હાઈકોર્ટના 2005ના ચુકાદાની આકરી અને આકરા શબ્દોમાં ઝાટકણી કાઢી. સર્વોચ્ચ અદાલતે પોતાના મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં કાયદાકીય સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતાં જણાવ્યું કે સગીરાના અપહરણ, ગેરકાયદેસર અટકાયત અને વ્યાપક શોષણના કિસ્સામાં `સંમતિ' કે `સ્વેચ્છા'નો પ્રશ્ન જ ઉપસ્થિત થતો નથી. હાઈકોર્ટે પીડિતાની અત્યંત વિશ્વસનીય અને સત્યનિષ્ઠ જુબાની તથા તેને સતત આપવામાં આવેલી જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓના માનસિક પરિબળની ઘોર ઉપેક્ષા કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કેરળ હાઈકોર્ટના 2005ના તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ છોડવાના આદેશને સંપૂર્ણપણે રદબાતલ ઠેરવ્યો અને આદેશ આપ્યો કે આ આખા કેસની તમામ દસ્તાવેજો સાથે નવેસરથી સુનાવણી કરવામાં આવે અને છ મહિનાના નિર્ધારિત સમયગાળામાં આખરી નિર્ણય આપવામાં આવે.
સર્વોચ્ચ અદાલતના આ કડક આદેશ બાદ ઘટનાક્રમ અત્યંત ઝડપથી બદલાયો. વર્ષોથી કાયદાની આંખમાં ધૂળ નાખીને ભાગેડુ જાહેર થયેલા મુખ્ય આરોપી ધર્મરાજનને પકડવા માટે કેરળ પોલીસે એક ખાસ ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરી. ફેબ્રુઆરી, 2013માં કર્ણાટકના શિમોગા ખાતેથી પોલીસની વિશેષ ટુકડીએ એક ગુપ્ત ઓપરેશન પાર પાડીને ધર્મરાજનને ફરી ઝડપી પાડ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટની સૂચના મુજબ કેરળ હાઈકોર્ટે જસ્ટિસ કે. ટી. શંકરન અને જસ્ટિસ એમ. એલ. જોસેફ ફ્રાન્સીસની એક સ્પેશિયલ ડિવિઝન બેંચનું ગઠન કર્યું. આ વિશેષ બેંચે સતત દૈનિક (ડે-ટુ-ડે) ધોરણે સુનાવણી શરૂ કરી, જેમાં 500થી વધુ દસ્તાવેજો, અગાઉની જુબાનીઓ, હોટલ લોગબુક્સ અને તબીબી પુરાવાઓનું પુનઃ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું. પીડિતાએ 18 વર્ષ સુધી સહન કરેલી શારીરિક અને માનસિક યાતનાઓ, સામાજિક કલંક અને કાનૂની સંઘર્ષની દરેક ક્ષણો આ નવી સુનાવણી દરમિયાન ફરી એકવાર આખી અદાલત સમક્ષ જીવંત થઈ ઊઠી.
આખરે માર્ચ, 2014માં કેરળ હાઈકોર્ટની આ સ્પેશિયલ બેંચે પોતાનો 500થી વધુ પૃષ્ઠોનો ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો સંભળાવ્યો. હાઈકોર્ટે મુખ્ય કાવતરાખોર ધર્મરાજન સહિત 24 મુખ્ય આરોપીઓને ગુનાહિત કાવતરું, સગીરાનું અપહરણ, દેહવ્યાપાર માટે તસ્કરી અને સામૂહિક બળાત્કારના ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠેરવ્યા. અદાલતે મુખ્ય સાજિશકર્તા ધર્મરાજનને આજીવન કેદની સખત સજા ફટકારી તથા અન્ય 23 મુખ્ય ગુનેગારોને 7થી 13 વર્ષ સુધીની આકરી જેલસજા સંભળાવી. અદાલતે પોતાના નિર્ણયમાં સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું કે પીડિતાનું નિવેદન સંપૂર્ણપણે સત્ય પર આધારિત, પવિત્ર અને અદાલતી ચકાસણીમાં સોના જેવું ખરું ઊતર્યું છે.
16 જાન્યુઆરી, 1996ના રોજ સૂર્યાનેલ્લીના એ ધુમ્મસભર્યા પહાડી રસ્તા પરથી શરૂ થયેલી આ ભયાનક અને કરુણ દાસ્તાન 18 વર્ષના લાંબા, અથાક અને સંઘર્ષપૂર્ણ કાનૂની જંગ બાદ માર્ચ, 2014માં તેના વાસ્તવિક ન્યાયિક અંજામ સુધી પહોંચી.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો