માણસની જિંદગીનો સૌથી મોટો થાક શારીરિક નથી હોતો, પણ માનસિક હોય છે. યુવાનીનાં સ્વપ્નો જ્યારે ઉંમરની સાથે રોજબરોજની એકવિધતામાં ફેરવાઈ જાય, ત્યારે અસ્તિત્વનો એક ભયાનક ખાલીપો સર્જાય છે. પચાસની ઉંમરની આસપાસ આવતો આ કંટાળો માણસને કશુંક નવું અને જોખમી કરવા માટે પ્રેરે છે. ડેનિશ ડિરેક્ટર થોમસ વિન્ટરબર્ગની 2020માં આવેલી અને બેસ્ટ ઇન્ટરનેશનલ ફીચર ફિલ્મનો ઓસ્કાર જીતનારી ફિલ્મ અનધર રાઉન્ડ આ જ મનોવિજ્ઞાની ઘટમાળને અત્યંત પરિપક્વ રીતે રજૂ કરે છે. ઉપરછલ્લી રીતે જોતાં આ ફિલ્મ આલ્કોહોલ કે વ્યસન વિશેની લાગે, પરંતુ હકીકતમાં આ ફિલ્મ જીવનની નીરસતા અને મરી પરવારેલી સંવેદનાઓને ફરીથી જગાડવાની મથામણનું ઊંડું સાઇકોલોજિકલ પોસ્ટમોર્ટમ છે.
વાર્તાના કેન્દ્રમાં માર્ટિન અને તેના ત્રણ મિત્રો છે, જેઓ કોપનહેગનની એક હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક છે. માર્ટિન એક ઇતિહાસનો શિક્ષક છે, જે પોતાની જિંદગીમાં એટલો બધો નીરસ અને શુષ્ક થઈ ચૂક્યો છે કે વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓ તેની શિક્ષણપદ્ધતિ સામે ફરિયાદ કરે છે. ઘરમાં તેની પત્ની નાઈટ શિફ્ટ કરે છે અને બંને વચ્ચે કોઈ સંવાદ બચ્યો નથી. માર્ટિન પોતાની જ જિંદગીમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો છે. બાકીના ત્રણ મિત્રોની હાલત પણ આવી જ છે. એક રાત્રે ડિનર ટેબલ પર આ ચારેય મિત્રો નોર્વેજિયન મનોચિકિત્સક ફિન સ્કાર્ડરુડની એક થિયરી વિશે ચર્ચા કરે છે. આ થિયરી મુજબ માણસ જન્મથી જ લોહીમાં 0.05 ટકા આલ્કોહોલની ઊણપ લઈને જન્મે છે. જો માણસ દિવસ દરમિયાન પોતાના શરીરમાં આલ્કોહોલનું આ નિશ્ચિત પ્રમાણ જાળવી રાખે, તો તે વધુ રિલેક્સ રહે છે, તેની સર્જનાત્મકતા ખીલે છે અને તેનો આત્મવિશ્વાસ વધે છે.
રોજિંદા જીવનની કંટાળાજનક ઘટમાળ તોડવા માટે આ ચારેય મિત્રો પોતાના જ જીવન પર આ થિયરીનો પ્રાયોગિક અમલ કરવાનું નક્કી કરે છે. તેઓ નક્કી કરે છે કે કામકાજના સમયે શરીરમાં નિશ્ચિત માત્રામાં આલ્કોહોલ જાળવી રાખવો અને રાત્રે આઠ વાગ્યા પછી કશું જ લેવું નહીં. પોતાને બૌદ્ધિક સાબિત કરવા માટે તેઓ આ પ્રયોગના સત્તાવાર રિપોર્ટ અને નોટ્સ પણ તૈયાર કરે છે. શરૂઆતમાં આ પ્રયોગ અત્યંત સફળ રહે છે. માર્ટિનના ક્લાસમાં વિદ્યાર્થીઓને ઇતિહાસ ભણવાની મજા આવવા લાગે છે. તેનો ખોવાયેલો ઉત્સાહ પાછો આવે છે અને તૂટતું લગ્નજીવન પણ ફરી પાટા પર ચડતું દેખાય છે. બાકીના શિક્ષકો પણ પોતાના વિષયોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરવા લાગે છે. ડિરેક્ટરે અહીં બહુ સૂક્ષ્મ રીતે બતાવ્યું છે કે થોડો નશો માણસના દિમાગ પરથી સામાજિક ડર અને સંકોચનાં પડળો કેવી રીતે હટાવી દે છે. પણ માનવ સ્વભાવની મૂળભૂત નબળાઈ એ છે કે તેને ક્યારેય મર્યાદામાં રહેતા આવડતું નથી. થોડા ઉત્સાહની લાલચમાં આ મિત્રો આલ્કોહોલનું પ્રમાણ વધારતા જાય છે અને ધીમે ધીમે આ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગ એક સામાજિક કરુણાંતિકામાં ફેરવાઈ જાય છે. અહીં ડિરેક્ટર થોમસ વિન્ટરબર્ગની સિનેમેટિક મેચ્યોરિટી છતી થાય છે. કેમેરા સતત હાથમાં પકડેલો રહે છે. શરૂઆતમાં જ્યારે પાત્રો હતાશ અને શાંત હોય છે, ત્યારે કેમેરા સ્થિર હોય છે. જેમ જેમ તેમના શરીરમાં આલ્કોહોલ વધે છે, તેમ તેમ કેમેરાની મૂવમેન્ટ વધુ પ્રવાહી અને છેવટે અસ્તવ્યસ્ત થતી જાય છે. ડિરેક્ટરે ક્યાંય પણ બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિકથી ખોટી ઉત્તેજના ઊભી કરવાનો પ્રયાસ નથી કર્યો. કેમેરા સતત આ પાત્રોની સાથે રહે છે અને એક દર્શક તરીકે આપણે આ પાત્રોને જજ કરવાને બદલે તેમની લાચારી અને એકલતાને સમજી શકીએ છીએ.
આ ફિલ્મની પાછળ એક અત્યંત કરુણ વાસ્તવિકતા પણ જોડાયેલી છે. ફિલ્મનું શૂટિંગ શરૂ થયાના ચોથા જ દિવસે ડિરેક્ટર થોમસ વિન્ટરબર્ગની 19 વર્ષની દીકરી ઇડાનું એક કાર અકસ્માતમાં અવસાન થયું હતું. આ આઘાત પછી ડિરેક્ટરે આખી ફિલ્મનો ટોન બદલી નાખ્યો. જે ફિલ્મ પહેલાં માત્ર આલ્કોહોલ પર આધારિત હતી, તે દીકરીના મૃત્યુ પછી જિંદગીના અસ્તિત્વને ઉજવતી એક ગંભીર અને સંવેદનશીલ કથા બની ગઈ. મુખ્ય અભિનેતા મેડ્સ મિકેલસનનો અભિનય આ ફિલ્મને એક અલગ જ ઊંચાઈ પર લઈ જાય છે. તેના ચહેરા પરનો થાક, આંખોમાં દેખાતો ખાલીપો અને ફરીથી જુવાન થવાની તેની નિષ્ફળ મથામણને તેણે અદ્ભુત સંયમથી પડદા પર ઉતારી છે.
ફિલ્મની અંતિમ ડાન્સ સિક્વન્સ સિનેમાના ઇતિહાસના સૌથી શાનદાર દૃશ્યોમાંની એક છે. માર્ટિન હાર્બરમાં યુવાનોની સાથે ડાન્સ કરે છે. આ ડાન્સ માત્ર ખુશીનો કે નશાનો નથી, પણ એ જિંદગીની વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર છે. જીવનમાં નુકસાન, મૃત્યુ અને નિષ્ફળતા આવવાના જ છે, પણ તેની સામે હાર માનીને બેસી રહેવા કરતાં, જિંદગી જેવી છે તેવી તેને સ્વીકારીને આગળ વધવું રહ્યું. ડેનિશ ફિલસૂફ સોરેન કિયર્કેગાર્ડના વિચારો આખી ફિલ્મમાં વણાયેલા છે. અનધર રાઉન્ડ એ બાબતનો સચોટ સિનેમેટિક દસ્તાવેજ છે કે જીવનની ખાલી પડેલી જગ્યાઓને કોઈ બહારના નશાથી ક્યારેય ભરી શકાતી નથી, તેનો સાચો ઈલાજ માણસની અંદર જ રહેલો છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
