વર્ષ 1991, હિન્દી સિનેમાની એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ `સૌદાગર' રિલીઝ થાય છે. સુભાષ ઘાઈ દ્વારા દિગ્દર્શિત આ ફિલ્મમાં હિન્દી સિનેમાના બે દિગ્ગજ કલાકારો, દિલીપ કુમાર અને રાજ કુમાર મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. 1959ની ફિલ્મ `પૈગમ' પછી, એટલે 32 વર્ષ પછી બંને કલાકારોએ સાથે કામ કર્યું હતું. 32 વર્ષમાં બંને કલાકારો પોતપોતાની રીતે અનન્ય કલાકારોમાં સ્થાન મેળવી ચૂક્યા હતા. બંનેનું સાથે હોવું એ જ ફિલ્મનું પ્રમુખ આકર્ષણ હતું. ફિલ્મની શરૂઆત એક વૃદ્ધ અપંગ માણસથી થાય છે, જે કેટલાંક બાળકોને બે મિત્રોની વાર્તા કહે છે; વૃદ્ધ અપંગ માણસનું નામ મંધરી. મંધરીનું પાત્ર એવી વ્યક્તિનું છે જે વીરસિંહ (દિલીપ કુમાર) અને રાજેશ્વરસિંહ (રાજ કુમાર) વચ્ચેના વેરનો, સંઘર્ષનો અંત લાવવા માંગે છે. તે એક લાગણીશીલ કાકાનું પાત્ર હતું, જે દિલીપ કુમાર અને રાજ કુમાર બંને વચ્ચે અણબનાવ હોવા છતાં બંને પ્રત્યે વફાદાર રહે છે. દિલીપ કુમાર અને રાજ કુમાર હોવા છતાં આ પાત્ર દર્શકોનું ધ્યાન ખેંચવામાં સફળ થાય છે, કેમ કે આ પાત્ર ભજવનાર કલાકારનું નામ હતું અનુપમ ખેર. ખેર નિરાશા અને કરુણાને પડદા પર વ્યક્ત કરે છે.
`સૌદાગર'માં અનુપમ ખેરે બે મિત્રો વચ્ચે 40 વર્ષની કડવી દુશ્મનાવટ વચ્ચે ફસાયેલા એક અપંગ, વૃદ્ધ વ્યક્તિ, મંધરીની ભૂમિકા ભજવીને દર્શકો અને વિવેચકોને પ્રભાવિત કર્યા હતા. ફિલ્મની શરૂઆતથી લઈને પરાકાષ્ઠા સુધી યાદગાર ભાવનાત્મક ઊંડાણ અને સ્કેલ સ્થાપિત કરે છે. શૂટિંગ દરમિયાન યુવાન અભિનેતા હોવા છતાં, અપંગ, વૃદ્ધ ભૂમિકામાં અપાર સહાનુભૂતિ અને ભૌતિક વાસ્તવિકતા લાવી, ગતિશીલતા સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યો હતો, પરંતુ સ્થિતિસ્થાપક રહ્યો.
ખૈર, ખેર 1984માં `સારાંશ' ફિલ્મમાં વૃદ્ધ મુખ્ય શિક્ષક બી.વી. પ્રધાનના પાત્ર ભજવ્યા પછી મોટેભાગે શૂટિંગ સમયે 20 અને 30 વર્ષની ઉંમર હોવા છતાં, પડદા પર વૃદ્ધ પાત્રો જ મેળવતા ગયા અને સફળતાપૂર્વક ભજવવાની પ્રતિષ્ઠા સ્થાપિત કરી ચૂક્યા, પરંતુ તેની આડઅસર એ થઇ કે 1980ના દાયકાના અંત પહેલાં વધુ પડતા નાટકીય, ઘરડાનાં પાત્રોમાં ટાઇપકાસ્ટ થઇ ગયા હતા અથવા ભૂમિકાઓ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ સૌદાગર પહેલાં 1988માં ફિલ્મ આવી હતી તેઝાબ, જેમાં ધ સ્ટ્રિક્ટ/વિલેનસ ફાધર, એક જુલમી અને નિર્દય પિતાનું ચિત્રણ, જે તેની પુત્રીને નૃત્ય કરવા માટે મજબૂર કરે છે, તે ખેરની ભૂમિકા ભજવવાની ક્ષમતામાં એક વળાંક લાવે છે. 1994માં હમ આપકે હૈ કૌન!,
ધ કોમેડી ફોઇલ/રોમેન્ટિક સપોર્ટર, દુષ્ટ પિતૃસત્તાકમાંથી એક બહુ-પરિમાણીય અભિનેતામાં વિકસિત થયો, જે તેની હિટ ફિલ્મોમાં કડક અથવા ખુશમિજાજ પિતા-આકૃતિઓ બંને ભજવી શકતો હતો. જાણ્યે અજાણ્યે માધુરી દીક્ષિત સાથેના તેમના સહયોગથી અને માધુરી અભિનીત ફિલ્મોની ધમાકેદાર વ્યાપારી સફળતાએ ખેરને 80 અને 90ના દાયકાના અંતમાં ચર્ચામાં રાખ્યા, જેના કારણે તેઓ મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મોમાં સતત, ખૂબ જ પ્રભાવશાળી કલાકાર બની શક્યા.
ધ કાશ્મીર ફાઇલ્સ (2022) પુષ્કર નાથ પંડિત, ઘરવિહોણા થઇ ગયેલા કાશ્મીરી પંડિતની પીડાનો સામનો કરી રહેલા કાશ્મીરી વ્યક્તિની ભૂમિકા અદ્ભુત રીતે ભજવી હતી. ડેડી (1989) આનંદ, એક દારૂડિયા પિતાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેની પુત્રી સાથે સમાધાન કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો. વ્યસન, પસ્તાવો અને નબળાઈનું ચિત્રણ ખૂબ જ ધારદાર હતું. કર્મા (1986) ડૉ. ડેંગ, ક્રૂર આતંકવાદી તરીકે ભયાનક અભિનય આપ્યો. એક મુખ્ય પ્રવાહના ખલનાયક તરીકે સ્થાપિત કરવો જેનાથી ડર લાગે, તેની ત્યારબાદની હાસ્ય ભૂમિકાઓથી તીવ્ર વિપરીતતા દર્શાવે છે.
અનુપમ ખેર તેમની અદ્ભુત વૈવિધ્યતા માટે પ્રખ્યાત છે, હિન્દી સિનેમામાં એવા બહુ ઓછા કલાકારો છે જે દર્શકોનું દિલથી મનોરંજન કરે છે. દરેક વખતે નવી ભૂમિકા અપનાવે છે. અનુપમ ખેર તેમાંથી એક છે. ભલે તે કોમેડી હોય કે ખલનાયક, વૃદ્ધ પિતા હોય કે પોલીસ કમિશનર, લગભગ તેમણે દરેક પ્રકારનાં પાત્રો ભજવ્યાં છે, જેમાં ઊંડા ભાવનાત્મક ઊંડાણની જરૂર હોય છે. મંધરીની ભૂમિકા તેમના લાક્ષણિક કોમિક કે ખલનાયક અભિનય ઉપરાંત પાત્ર-સંચાલિત, ભાવનાત્મક રીતે સૂક્ષ્મ ભૂમિકાઓ ભજવવાની તેમની ક્ષમતાનો પુરાવો છે. અનુપમ સાચે જ અનુપમ છે!
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
