જે ફિલ્મે અમિતાભની આખી કારકિર્દી બદલી નાખી હતી, તે ફિલ્મ `જંજીર'માં ઘણાં પાત્રો અને ઘણા કલાકારો હતા, છતાં જ્યારે ફિલ્મની ચર્ચા થાય, ત્યારે પ્રમુખ રીતે બે જ પાત્રો શેરખાન અને વિજયના તેમજ બે જ કલાકારો પ્રાણ અને અમિતાભનાં નામ લેવાય છે. જ્યારે આ ફિલ્મ 1975માં રજૂ થઇ ત્યારે બંને કલાકારોની વાસ્તવિક સ્થિતિ કેવી હતી?
1973માં અમિતાભ અને પ્રાણ જંજીરમાં જકડાયા ત્યારે પ્રાણ એક દિગ્ગજ અને અનુભવી અભિનેતા હતા; ચરિત્ર અભિનેતા તરીકે તેઓ ઉચ્ચતમ સ્થાન ધરાવતા હતા અને ઘણીવાર મુખ્ય અભિનેતાઓ કરતાં પણ વધુ મહેનતાણું લેતા હતા. પ્રાણે શેરખાનની પ્રતિષ્ઠિત ભૂમિકા ભજવી હતી, જે સોના જેવું હૃદય ધરાવતો પઠાણ છે અને ફિલ્મમાં પાછળથી અમિતાભ બચ્ચનના ઇન્સ્પેક્ટર વિજયનો વફાદાર સાથી બને છે. દાયકાઓ સુધી `ખલનાયકોના રાજા' તરીકે જાણીતા હોવા છતાં, 1973 સુધીમાં પ્રાણ સફળતાપૂર્વક મજબૂત, પ્રભાવશાળી ચરિત્ર ભૂમિકાઓમાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યા હતા.
જ્યારે તેમની સામે અમિતાભ મોટાભાગે અજાણ્યો, નિષ્ફળ ફિલ્મોની શ્રેણીઓનો ધણી હતો. નિર્માતા-નિર્દેશકો મુખ્ય ભૂમિકા માટે જોખમી પસંદગી માનતા હતા. જ્યારે પ્રાણ એક સ્થાપિત અભિનેતા હતા, ત્યારે અમિતાભ બચ્ચન સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા હતા. એક પાસે આકાશ આંબતી સફળતા હતી તો બીજા પાસે પાતાળ તરફ ધસતી કારકિર્દી હતી. એટલે સુધી કે જ્યારે પ્રાણે અમિતાભની ભલામણ દિગ્દર્શક પ્રકાશ મહેરાને કરી ત્યારે ડરતા અચકાતા પ્રકાશ મહેરા અમિતાભને લઈને ફિલ્મ બનાવવા તૈયાર થયા. બોમ્બે ટુ ગોવા જોઈને પ્રાણે અમિતાભની ક્ષમતા પિછાણી હતી.
`શેરખાન'ની ભૂમિકા ભજવીને પ્રાણે ફિલ્મને જબરદસ્ત લોકપ્રિયતા અને વિશ્વસનીયતા અપાવી, જ્યારે ઇન્સ્પેક્ટર વિજય તરીકેની `એંગ્રી યંગ મેન'ની ભૂમિકાએ બચ્ચનને રાતોરાત સુપરસ્ટાર બનાવી દીધા. આ ફિલ્મ સુપરહિટ રહી, જેણે બંનેની કારકિર્દી બદલી નાખી, પ્રાણે પોતાનો સુપ્રસિદ્ધ દરજ્જો મજબૂત બનાવ્યો અને અમિતાભે પોતાને એક નવા સુપરસ્ટાર તરીકે સ્થાપિત કર્યો. અમિતાભ બચ્ચને દિગ્ગજ પ્રાણ સામે ઊભા રહીને એક નવું અને તીવ્ર `એન્ગ્રી યંગ મેન' વ્યક્તિત્વ સ્થાપિત કર્યું. બચ્ચન દ્વારા પ્રામાણિક ઇન્સ્પેક્ટર વિજયનું ચિત્રણ પ્રાણના પઠાણ પાત્રને એક સ્પષ્ટ, આધુનિક પ્રતિરૂપ પૂરું પાડે છે, જેનાથી સંતુલિત, આદરણીય ઓન-સ્ક્રીન સ્પર્ધા ઊભી થાય છે, જેણે ફિલ્મની સફળતાને વ્યાખ્યાયિત કરી હતી. જંજીરમાં અમિતાભ પ્રાણ સામે જબરદસ્ત ઊભો રહ્યો હતો. ઇન્સ્પેક્ટર વિજયના બચ્ચનના ઉત્સાહી, તીવ્ર ચિત્રણને છાયામાં પડવાને બદલે, પ્રાણના જીવન કરતાં મોટા પાત્ર શેરખાનને સંતુલિત કર્યું. તેમના રસાયણશાસ્ત્રે તેમના પ્રારંભિક સંઘર્ષને મજબૂત, પરસ્પર આદરમાં ફેરવી દીધો, જેનાથી બોલિવૂડની સૌથી યાદગાર ઓનસ્ક્રીન ભાગીદારીમાંની એક બની.
સતત નિષ્ફળ કલાકારે, જ્યારે સ્થાપિત અને વિલન તરીકે પણ સર્વસ્વીકૃત સ્ટારડમ ધરાવતા કલાકારનો સામનો કરવાનો હોય ત્યારે સ્થિતિ સહેલી નથી હોતી. પ્રાણ જેવા પહેલેથી જ દંતકથા સમાન કલાકાર સામે હોય ત્યારે ભલભલાના હાંજા ગગડી જતા હોય, તે સમયે બચ્ચને એક નવું જબરું વ્યક્તિત્વ રજૂ કર્યું, જેમાં ખલનાયક શક્તિઓ સામે એક પ્રામાણિક, કઠોર અને નીડર પોલીસનું ચિત્રણ કરીને ટકી રહ્યો એટલું જ નહિ, અભિનય ક્ષેત્રે મજબૂત સ્પર્ધા પૂરી પાડી. આવા સમયે પૂરી શક્યતા હોય છે કે એક કલાકાર બીજા કલાકારને ઢાંકી દે કે એક કલાકાર સામે બીજો કલાકાર નબળો કે ઝાંખો દેખાય.
આખરે જંજીર વખતે પ્રાણે બચ્ચનની અદાકારીમાં અનુભવી વરખ પ્રદાન કર્યું. પ્રાણનો શેરખાન કરિશ્માઈ અને સ્ટાઇલિશ હતો, જ્યારે બચ્ચનના જોરદાર અભિનયથી ફિલ્મ હિટ થઈ ગઈ અને તેમને ટોચના સ્ટાર્સની હરોળમાં પ્રવેશ અપાવ્યો. ટૂંકમાં, `જંજીર'ના સમયે પ્રાણ એક આદરણીય, ઊંચું મહેનતાણું મેળવતા અને અનિવાર્ય દિગ્ગજ અભિનેતા હતા, જેમણે અમિતાભના સુપરસ્ટાર બનવાના માર્ગને સરળ બનાવવામાં પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
