ઉત્ક્રાંતિ એટલે ખૂબ જ સરળ ભાષામાં કહીએ તો સમયની સાથે થતો ક્રમિક અને સકારાત્મક બદલાવ. વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ, પૃથ્વી પરના સજીવોમાં પેઢી દર પેઢી આવતા જનીનિક અને શારીરિક પરિવર્તનોની પ્રક્રિયાને ઉત્ક્રાંતિ કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ રાતોરાત થતો ચમત્કાર નથી, પરંતુ કરોડો વર્ષો સુધી ચાલનારી એક અત્યંત ધીમી અને કુદરતી પ્રક્રિયા છે.
અબજો વર્ષો પહેલાં પૃથ્વી પર જીવનની શરૂઆત એક અત્યંત સરળ, એકકોષીય જીવ જેમ કે બેક્ટેરિયા તરીકે થઈ હતી. સમય જતાં, બદલાતા પર્યાવરણ અને પરિસ્થિતિઓ સાથે અનુકૂલન સાધવા માટે આ જીવોમાં પરિવર્તન આવવા લાગ્યાં. આ જ પરિવર્તનોએ આગળ જતાં જટિલ જીવો, વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની લાખો પ્રજાતિઓને જન્મ આપ્યો. મહાન વૈજ્ઞાનિક ચાર્લ્સ ડાર્વિને ઓગણીસમી સદીમાં ઉત્ક્રાંતિનો પ્રખ્યાત સિદ્ધાંત આપ્યો, જેને પ્રકૃતિવાદ અથવા નેચરલ સિલેક્શનકહેવામાં આવે છે. તેમના મતે દરેક જીવે જીવવા માટે પ્રકૃતિ સાથે સંઘર્ષ કરવો પડે છે. જે સજીવ બદલાતા વાતાવરણ સાથે પોતાની જાતને ઢાળી શકે છે તે જ જીવી જાય છે. જીવી ગયેલા સજીવો પોતાના આ જનીનિક ફેરફારો પોતાની આગામી પેઢીને આપે છે, જેનાથી નવી પ્રજાતિનો વિકાસ થાય છે.
