1970 અને 1980ના દાયકામાં જ્યારે ભારતીય હોકી વૈશ્વિક મંચ પર પોતાનો દબદબો જાળવી રાખવા સંઘર્ષ કરી રહી હતી, ત્યારે મેદાન પર પોતાની અદ્ભુત સ્પીડ, ચપળતા અને શાનદાર ડ્રિબલિંગ સ્કિલથી વિરોધી ટીમના ડિફેન્ડર્સને હંફાવનાર રમતવીર એટલે ઝફર ઇકબાલ. વાદળી રંગની 11 નંબરની જર્સી પહેરીને રમતનું મેદાન ગજવનાર ઝફર ઇકબાલ ભારતીય હોકીના ઇતિહાસમાં સૌથી પ્રભાવશાળી લેફ્ટ-વિંગર તરીકે સ્થાન ધરાવે છે.
ઝફર ઇકબાલનો જન્મ 1956માં થયો હતો. તેમનું બાળપણ અલીગઢમાં વીત્યું હતું. તેઓ નાનપણથી જ અભ્યાસ અને રમતગમત બંનેમાં અત્યંત તેજસ્વી હતા. રમતના મેદાન પર કલાકો સુધી પરસેવો પાડવાની સાથે તેમણે અલીગઢ યુનિવર્સિટીમાંથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગની ડિગ્રી મેળવી હતી. એ જમાનામાં એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના ખેલાડી હોવાની સાથે સાથે ક્વોલિફાઇડ એન્જિનિયર હોવું એ ભારતીય રમતગમતના ક્ષેત્રમાં વિરલ બાબત ગણાતી હતી.
1977માં આંતરરાષ્ટ્રીય હોકીમાં પદાર્પણ કર્યા બાદ ઝફરે બહુ ઝડપથી રાષ્ટ્રીય ટીમમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી લીધું હતું. તેમની રમતમાં ગજબની વીજળી જેવી સ્પીડ હતી. ડાબી બાજુથી બોલ ડ્રિબલ કરીને વિરોધી ટીમના ડી-એરિયામાં પ્રવેશી જવાની તેમની શૈલી જોવી એ હોકી પ્રેમીઓ માટે એક ઉત્કૃષ્ટ લહાવો હતો. ઝફર ઇકબાલની કારકિર્દીનો સુવર્ણ સમય 1980ની મોસ્કો ઓલિમ્પિક્સ દરમિયાન આવ્યો હતો. આ સ્પર્ધામાં ભારતીય હોકી ટીમે ઐતિહાસિક પ્રદર્શન કરીને ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. મોસ્કો વિજયમાં ઝફરની સ્પીડ અને પાસિંગ સ્કિલે વિરોધી ટીમોના સંરક્ષણને તોડવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. મોસ્કો ઓલિમ્પિક્સના વિજય બાદ તેમની શિસ્ત અને નેતૃત્વ ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને ભારતીય હોકી ટીમના કેપ્ટન બનાવવામાં આવ્યા હતા. 1982ની એશિયન ગેમ્સમાં તેમના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. 1984ની ઓલિમ્પિક્સમાં તેઓ માત્ર ભારતીય ટીમના કેપ્ટન જ નહોતા, પરંતુ સમગ્ર ભારતીય ઓલિમ્પિક ટુકડીના ધ્વજવાહક બનીને ભારતીય ધ્વજને વૈશ્વિક મંચ પર લહેરાવવાનું પરમ સન્માન પણ તેમણે પ્રાપ્ત કર્યું હતું. નિવૃત્તિ લીધા બાદ પણ તેમણે હોકી સાથેનો સંબંધ તોડ્યો નહોતો. 1993-94 દરમિયાન તેઓ ભારતીય પુરુષ હોકી ટીમના ચીફ કોચ બન્યા હતા. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ ભારતે 1994ની હિરોશિમા એશિયન ગેમ્સમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. રમતના ક્ષેત્ર ઉપરાંત, તેમણે ઈન્ડિયન એરલાઈન્સમાં સિવિલ એન્જિનિયર તરીકે લાંબો સમય સેવા આપી અને એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટરના ઉચ્ચ હોદ્દા સુધી પહોંચ્યા હતા. ભારતીય હોકીમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ ભારત સરકારે તેમને 1983માં અર્જુન એવોર્ડ અને 2012માં દેશના ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પદ્મશ્રીથી નવાજ્યા હતા.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
