થોડા દિવસ પહેલાં જ સોમવાર, 21 જુલાઈ, 2025ના રોજ બાંગ્લાદેશમાં એરફોર્સનું F-7 BGI ટ્રેનર જેટ પ્લેન ક્રેશ થયું હતું. જેમાં અંદાજિત 27 લોકોનાં મૃત્યુ નીપજ્યાં હતાં અને અંદાજિત 170થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી પ્લેન ક્રેશની ઘટનાઓ બને છે. અહીં આપણે ફાઇટર પ્લેન અને જેટ પ્લેન વિશે સમજીએ. ફાઇટર પ્લેન અને જેટ પ્લેન વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમના ઉદ્દેશ્ય અને ડિઝાઇનમાં રહેલો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, દરેક ફાઇટર પ્લેન એક જેટ પ્લેન છે, પરંતુ દરેક જેટ પ્લેન ફાઇટર પ્લેન નથી.
જેટ પ્લેન (Jet Plane)
જેટ પ્લેન એ એવાં વિમાન છે, જે જેટ એન્જિન દ્વારા સંચાલિત હોય છે. આ એન્જિન હવાને અંદર ખેંચીને, તેને ગરમ કરીને અને પછી તેને ઝડપથી બહાર ધકેલીને થ્રસ્ટ (ધક્કો) ઉત્પન્ન કરે છે. જેટ પ્લેન વિવિધ પ્રકારનાં હોઈ શકે છે. જેમ કે,
* પેસેન્જર જેટ (Commercial Airliners): આ વિમાનો હજારો મુસાફરોને લાંબા અંતર સુધી લઈ જવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલાં હોય છે. જેમ કે, બોઇંગ 747 અથવા એરબસ A380. તેમની પ્રાથમિકતા ઇંધણ કાર્યક્ષમતા અને મુસાફરોનો આરામ હોય છે.
* કાર્ગો જેટ (Cargo Jets): આ વિમાનો માલસામાનના પરિવહન માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
* બિઝનેસ જેટ (Business Jets): આ નાના જેટ ખાનગી અથવા કોર્પોરેટ મુસાફરી માટે વપરાય છે.
* બોમ્બર જેટ (Bomber Jets): આ જેટ દુશ્મનનાં ઠેકાણાં પર બોમ્બ ફેંકવા માટે બનાવાયેલાં હોય છે.
ફાઇટર પ્લેન (Fighter Plane)
ફાઇટર પ્લેન એ લશ્કરી જેટ પ્લેનનો એક ખાસ પ્રકાર છે, જે મુખ્યત્વે હવામાં દુશ્મનનાં વિમાનો સાથે લડવા (એર-ટુ-એર કોમ્બેટ) અને હવામાં શ્રેષ્ઠતા સ્થાપિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલાં હોય છે. તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ આ પ્રમાણે છે:
* ઝડપ અને દાવપેચ: તેઓ અત્યંત ઝડપી હોય છે અને તીવ્ર દાવપેચ કરી શકે છે, જેથી દુશ્મનથી બચી શકાય અને હુમલો કરી શકાય.
* નાનું કદ અને હલકું વજન: વધુ દાવપેચ માટે તેઓ પ્રમાણમાં નાનાં અને હળવાં હોય છે.
* શસ્ત્રો: તેઓ મિસાઇલ, તોપો અને અન્ય હવાઈ શસ્ત્રોથી સજ્જ હોય છે.
* એન્જિન: ફાઇટર જેટમાં સામાન્ય રીતે લો-બાયપાસ ટર્બોફેન એન્જિન હોય છે, જે વધુ થ્રસ્ટ-ટુ-વેઇટ રેશિયો આપે છે અને સુપરસોનિક સ્પીડ હાંસલ કરવા માટે આફ્ટર બર્નર્સનો પણ ઉપયોગ કરે છે.
