મહાભારતમાં પિતામહ ભીષ્મે લીડરશિપનાં અનેક પાસાંઓ પર પોતાની ગહન દૃષ્ટિ આપી છે, જેમાંથી એક મહત્ત્વનું પાસું છે માણસની વ્યાવહારિક અને સામાજિક ગતિવિધિઓ.
આજના યુગમાં જ્યાં નેટવર્કિંગને સફળતાની ચાવી માનવામાં આવે છે, ત્યાં ઓવર નેટવર્કિંગના ગેરલાભો પર ધ્યાન આપવું અત્યંત જરૂરી છે. લીડર માટે જેનું લક્ષ્ય માત્ર સફળતા જ નહીં, પરંતુ શ્રેષ્ઠતા અને નૈતિક મૂલ્યોનું પાલન કરવું હોય, ઓવર નેટવર્કિંગ એક એવી ભૂલ બની શકે છે, જે તેની પ્રતિષ્ઠા, ઊર્જા અને ધ્યેયથી દૂર લઈ જાય. આ લેખમાં આપણે ઓવર નેટવર્કિંગના ગેરલાભોને સમજીશું, જે લીડરનાં મન અને વ્યક્તિત્વને નબળું પાડી શકે છે.
ઓવર નેટવર્કિંગનો પ્રથમ ગેરલાભ એ છે કે તે લીડરની ઊર્જા અને સમયનો અનાવશ્યક વ્યય કરે છે. આજના સમયમાં લોકો સોશિયલ મીડિયા, ઈવેન્ટ્સ અને અસંખ્ય મીટિંગ્સ દ્વારા પોતાનું નેટવર્ક વધારવાની દોડમાં રહે છે, પરંતુ પિતામહ ભીષ્મની દૃષ્ટિએ લીડરનું મન જો અનાવશ્યક સંબંધોના બોજથી દબાઈ જાય, તો તેનું ધ્યાન તેના મુખ્ય ધ્યેયથી હટી જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ લીડર દરેક સામાજિક ઈવેન્ટમાં હાજરી આપવા મથે, તો તેની પાસે પોતાના વિચારોને શાંતિથી સમજવાનો અથવા નિર્ણયો લેવાનો સમય નહીં રહે. આવો લીડર ધીમે ધીમે પોતાની મૂળ શક્તિ ગુમાવી બેસે છે, જે મહાભારતના સંદર્ભમાં અર્જુનની ધ્યાનભંગની સ્થિતિ જેવું હોઈ શકે.
બીજું, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરની સાચી ઓળખ અને અધિકૃતતાની ઝાંખી કરી શકે છે. જ્યારે લીડર દરેક વ્યક્તિને ખુશ કરવા અથવા દરેક સાથે જોડાવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે તે પોતાનાં મૂલ્યો અને વિચારોને દબાવી દે છે. પિતામહ ભીષ્મે એકવાર કહ્યું હતું કે લીડરનું મન સ્વચ્છ અને સ્થિર હોવું જોઈએ, જેથી તે પોતાના નિર્ણયોમાં અડગ રહી શકે. ઓવર નેટવર્કિંગની દોડમાં લીડર ઘણીવાર એવા લોકો સાથે જોડાય છે જેની સાથે તેના વિચારો કે ધ્યેયોનું કોઈ જોડાણ નથી હોતું. આવા સંબંધો સુપરફિસિયલ બની જાય છે અને લીડરની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ લીડર ફક્ત પ્રભાવશાળી લોકો સાથે દેખાવા માટે જોડાય, તો તેની વાતમાં વજન ઓછું થઈ જાય છે, કારણ કે લોકો તેની સાચી નિષ્ઠા પર શંકા કરે છે.
ત્રીજું, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરની માનસિક શાંતિ અને એકાગ્રતાને ખલેલ પહોંચાડે છે. મહાભારતમાં ભીષ્મે એક લીડર માટે મનની શાંતિને સૌથી મોટું હથિયાર ગણાવ્યું છે. જો લીડર સતત નવા લોકોને મળવામાં, સંબંધો જાળવવામાં અને સોશિયલ મીડિયા પર હાજરી નોંધાવવામાં વ્યસ્ત રહે, તો તેનું મન વિખેરાઈ જાય છે. આવું મન નિર્ણયો લેવામાં ભૂલો કરે છે, કારણ કે તે શાંતિથી વિચારવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે. આવી સ્થિતિમાં લીડર નાની બાબતોમાં ફસાઈ જાય છે અને મોટા ચિત્રને જોવાની તેની ક્ષમતા નબળી પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક વ્યવસાયી લીડર જો દરેક ઈવેન્ટમાં હાજરી આપે અને દરેક વ્યક્તિ સાથે ફોટો ખેંચાવે, તો તેની પાસે પોતાના વ્યવસાયની વ્યૂહરચના ઘડવાનો સમય નહીં રહે.
ચોથું, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરને સાચા સંબંધો બનાવવામાં અડચણ ઊભી કરે છે. મહાભારતમાં ભીષ્મે એ વાત પર ભાર મૂક્યો છે કે લીડરની સફળતા તેના ગાઢ અને અર્થપૂર્ણ સંબંધો પર નિર્ભર કરે છે. જો લીડર દરેક સાથે સપાટી પરના સંબંધો બનાવવામાં વ્યસ્ત રહે, તો તે ઊંડા અને વિશ્વાસપાત્ર સંબંધો ગુમાવે છે. આવા સંબંધો લીડરને કટોકટીના સમયે સાથ આપતા નથી, કારણ કે તેમાં નિષ્ઠા કે ઊંડાણનો અભાવ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ લીડરે સેંકડો લોકો સાથે નેટવર્ક બનાવ્યું, પરંતુ મુશ્કેલીના સમયે કોઈ તેની મદદે ન આવે, તો તેનું નેટવર્ક વ્યર્થ સાબિત થાય છે.
પાંચમું, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરની નૈતિકતા અને મૂલ્યો પર પ્રશ્ન ઊભા કરી શકે છે. જ્યારે લીડર નેટવર્કિંગની દોડમાં ફસાય છે, ત્યારે તે ઘણીવાર એવા લોકો સાથે જોડાય છે જેની નીતિ કે મૂલ્યો તેનાથી અલગ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં લીડર પોતાની નૈતિકતા સાથે સમાધાન કરી શકે છે, જે લાંબા ગાળે તેની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે. ભીષ્મે મહાભારતમાં કહ્યું છે કે લીડરની શ્રેષ્ઠતા તેની નૈતિક અડગતામાં રહેલી છે. જો લીડર ઓવર નેટવર્કિંગના ચક્કરમાં ખોટા લોકો સાથે જોડાય, તો તેના નિર્ણયો અને કાર્યો પર પણ શંકા ઊભી થઈ શકે છે.
છેલ્લે, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરની આંતરિક શક્તિને નબળી પાડે છે. ભીષ્મના મતે લીડરની સાચી શક્તિ તેના આંતરિક સંતુલન અને આત્મનિયંત્રણમાં રહેલી છે. જો લીડર સતત બાહ્ય સંબંધો અને માન્યતાની શોધમાં રહે,
તો તે પોતાની આંતરિક શાંતિ અને સ્વની સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે. આવો લીડર બાહ્ય દબાણોનો શિકાર બને છે અને તેના નિર્ણયોમાં સ્વતંત્રતાનો અભાવ જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક લીડર જો સોશિયલ મીડિયા પર લોકોની પસંદગી મેળવવા માટે સતત પોસ્ટ કરતો રહે, તો તેનું ધ્યાન તેના મૂળ લક્ષ્યથી હટી જાય છે.
ઈનશોર્ટ, ઓવર નેટવર્કિંગ લીડરની ઊર્જા, અધિકૃતતા, માનસિક શાંતિ, સાચા સંબંધો, નૈતિકતા અને આંતરિક શક્તિને નુકસાન પહોંચાડે છે. પિતામહ ભીષ્મની સલાહ અનુસાર લીડરે પોતાના મનને સાદગી અને શાંતિમાં કેળવવું જોઈએ. નેટવર્કિંગ જરૂરી છે, પરંતુ તેનું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા એ લીડરની શ્રેષ્ઠતા નક્કી કરે છે. જે લીડર આ સંતુલન જાળવે છે, તે જ મહાભારતના આદર્શ લીડરની જેમ શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરે છે.