વિશ્વભરના જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટે સૌથી પવિત્ર અને મહત્ત્વપૂર્ણ તહેવાર એટલે `મહાવીર જયંતી'. જૈન ધર્મના 24મા અને અંતિમ તીર્થંકર ભગવાન મહાવીર સ્વામીના જન્મ કલ્યાણક તરીકે આ દિવસની અત્યંત શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને ઉલ્લાસથી ઉજવણી કરવામાં આવે છે. ભારતીય પંચાંગ અનુસાર, દર વર્ષે ચૈત્ર માસની સુદ તેરસના દિવસે ભગવાન મહાવીરનો જન્મ ઉત્સવ મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ માત્ર જૈનો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે અહિંસા, કરુણા, સંયમ અને શાંતિનો સાર્વભૌમિક સંદેશ લઈને આવે છે.
જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન
ભગવાન મહાવીરનો જન્મ ઈ.સ. પૂર્વે 599 આસપાસ બિહાર રાજ્યના વૈશાલી નજીક આવેલા ક્ષત્રિયકુંડ (કુંડલગ્રામ)માં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ રાજા સિદ્ધાર્થ અને માતાનું નામ રાણી ત્રિશલા હતું. જૈન ગ્રંથો અનુસાર માતા ત્રિશલાએ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અત્યંત શુભ અને મંગળકારી 14 (શ્વેતાંબર માન્યતા મુજબ) અથવા 16 (દિગંબર માન્યતા મુજબ) સ્વપ્નો જોયાં હતાં. આ સ્વપ્નો એ વાતનું સૂચન કરતાં હતાં કે આવનારું બાળક કોઈ સામાન્ય મનુષ્ય નહીં, પરંતુ એક મહાન તીર્થંકર કે આધ્યાત્મિક સમ્રાટ બનશે.
જન્મ સમયે તેમનું નામ `વર્ધમાન' રાખવામાં આવ્યું હતું, કારણ કે તેમના માતાના ગર્ભમાં આવ્યા પછી રાજ્યમાં સુખ, શાંતિ, ધન-ધાન્ય અને સમૃદ્ધિમાં સતત વધારો (વર્ધમાન) થતો રહ્યો હતો. બાળપણથી જ તેઓ અત્યંત બુદ્ધિશાળી, નીડર અને ધ્યાનમાં રુચિ ધરાવતા હતા. તેમની અદ્ભુત નીડરતા અને શૌર્યને કારણે જ દેવો દ્વારા તેમને `મહાવીર' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
ભગવાન મહાવીરના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો
કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી ભગવાન મહાવીરે આગામી 30 વર્ષ સુધી પગપાળા વિહાર કરી જનમાનસને ધર્મ અને આત્મશુદ્ધિનો માર્ગ બતાવ્યો. તેમના ઉપદેશના મુખ્ય સ્તંભો પાંચ મહાવ્રતો છે.
અહિંસા : કોઈ પણ જીવને મન, વચન કે કર્મથી નુકસાન ન પહોંચાડવું. તેમનો સુવર્ણ મંત્ર હતો : `જીવો અને જીવવા દો'.
સત્ય : હંમેશાં સત્ય બોલવું. ભય, ક્રોધ કે લોભના વશમાં થઈને ક્યારેય અસત્ય ન ઉચ્ચારવું.
અસ્તેય : કોઈની પણ વસ્તુ તેની પરવાનગી વિના ન લેવી, અર્થાત્ ચોરી ન કરવી.
બ્રહ્મચર્ય : પોતાની ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખવો અને વાસનાઓથી મુક્ત રહેવું.
અપરિગ્રહ : જરૂરિયાત કરતાં વધુ સંપત્તિ, વસ્તુઓ કે વિચારોનો સંગ્રહ ન કરવો. આસક્તિ જ તમામ દુઃખોનું મૂળ છે.
આ ઉપરાંત તેમનો `અનેકાંતવાદ' અને `સ્યાદવાદ'નો સિદ્ધાંત અત્યંત અદ્વિતીય છે. તે શીખવે છે કે સત્યનાં અનેક પાસાંઓ હોઈ શકે છે. અન્યોના વિચારોને સમજવા અને આદર આપવાથી વૈચારિક હિંસા ટાળી શકાય છે.
મહાવીર જયંતીની ભવ્ય ઉજવણી
મહાવીર જયંતીનો દિવસ ભક્તિ અને આધ્યાત્મિક ઊર્જાથી ભરેલો હોય છે. આજના દિવસે -
પ્રભાતફેરી અને રથયાત્રા : સવારે નગરમાં ભવ્ય રથયાત્રા કાઢવામાં આવે છે, જેમાં ભગવાન મહાવીરની પ્રતિમાને સુવર્ણ રથમાં બિરાજમાન કરવામાં આવે છે.
અભિષેક અને પૂજા : શ્રદ્ધાળુઓ દેરાસરોમાં જઈને ભગવાનની પૂજા કરે છે અને મૂર્તિને જળાભિષેક કે પંચામૃત અભિષેક કરે છે.
સત્સંગ અને વાંચન : મંદિરોમાં ધાર્મિક સભાઓ યોજાય છે અને આગમ ગ્રંથોનું પઠન થાય છે.
જીવદયા ને દાન : જૈન ધર્મમાં જીવદયાનું સર્વોપરી સ્થાન હોવાથી આ દિવસે ગૌશાળામાં દાન આપવું, ગરીબોને ભોજન કરાવવું જેવાં ઉત્તમ પુણ્ય કાર્યો કરાય છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
