આસ્થા અને અંધશ્રદ્ધા : પાતળી પણ મજબૂત રેખા
આસ્થા અને અંધશ્રદ્ધા વચ્ચે બહુ સૂક્ષ્મ પણ અત્યંત મહત્ત્વનો તફાવત છે.
આસ્થા : આસ્થા એ આંતરિક શક્તિ છે. એ વ્યક્તિને જીવન જીવવાનું બળ આપે છે, મુશ્કેલ સમયમાં ધીરજ રાખતા શીખવે છે અને નૈતિકતાના માર્ગે ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે. આસ્થામાં સમર્પણ હોય છે, ભય કે લાલચ નથી હોતી. ઈશ્વર પ્રત્યેની શ્રદ્ધા માણસને સારો માનવી બનવામાં મદદ કરે છે.
અંધશ્રદ્ધા : અંધશ્રદ્ધા એ ડર, અજ્ઞાનતા અને લાલચમાંથી જન્મે છે. જ્યારે માણસ તર્ક અને વિવેકબુદ્ધિને બાજુ પર મૂકીને કોઈ વ્યક્તિ, વસ્તુ કે ચમત્કાર પર આંધળો વિશ્વાસ કરવા લાગે છે, ત્યારે તે અંધશ્રદ્ધા બને છે. દરબારોમાં લોકોનું ધૂણવું, શરીરને કષ્ટ આપવું અથવા કોઈ બાબા પાસે જઈને બધી સમસ્યાઓ પળવારમાં ગાયબ થઈ જશે તેવી અપેક્ષા રાખવી એ અંધશ્રદ્ધાનું વરવું સ્વરૂપ છે. હવે તો પૈસા કમાવવાના, દુઃખ દૂર કરવાના ટોટકાઓ સોશિયલ મીડિયામાં પણ ખૂબ આવે છે, જે સારા એવા પ્રમાણમા શેર થાય છે અને લોકો તે કરે પણ છે. મતલબ સમજો કે આજે લોકોને મહેનત વગર સરળતાથી આવા ટોટકા કરીને આગળ વધી જવું છે.
`શ્રદ્ધા આંખો ખોલે છે અને સત્ય તરફ દોરી જાય છે, જ્યારે અંધશ્રદ્ધા માણસની આંખો પર પટ્ટી બાંધીને તેને ભ્રમની ખાઈમાં ધકેલી દે છે.'
આજના આધુનિક યુગમાં પણ અંધશ્રદ્ધા કેમ?
સવાલ એ થાય કે 21મી સદીના ભણેલા-ગણેલા લોકો પણ આવી અંધશ્રદ્ધાના શિકાર કેમ બને છે? તેનાં મુખ્ય ત્રણ કારણો છે:
માનસિક અસલામતી અને તણાવ : આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં માણસ એકલતા, આર્થિક તણાવ, કૌટુંબિક ઝઘડા કે અસાધ્ય રોગોથી ઘેરાયેલો છે. જ્યારે વિજ્ઞાન કે તબીબી શાસ્ત્ર તેને તાત્કાલિક પરિણામ નથી આપતું, ત્યારે તે હતાશામાં શોર્ટકટ શોધે છે.
ચમત્કાર પ્રત્યેનું આકર્ષણ : ભારતીય માનસિકતામાં સદીઓથી ચમત્કારો પ્રત્યે અદ્ભુત આકર્ષણ રહ્યું છે. મહેનત કરવાને બદલે કોઈ મંત્ર, દોરો કે આશીર્વાદથી નસીબ બદલાઈ જશે તેવી આશા લોકોને આવી જગ્યાઓ તરફ ખેંચી જાય છે.
ભયનું બજાર : અંધશ્રદ્ધાનો પાયો જ `ભય' પર ટકેલો છે. `જો તમે આ નહીં કરો તો અનર્થ થઈ જશે.' અથવા `તમારા પર કોઈની ખરાબ નજર છે' એવો ડર બતાવીને લોકોની નબળાઈનો વેપાર કરવામાં આવે છે.
અંધશ્રદ્ધાથી થતા ગંભીર અનર્થ
અંધશ્રદ્ધા એે સમાજ માટે એક જીવલેણ રોગ છે. તેનાથી થતા અનર્થો ડરામણા છે:
આર્થિક શોષણ : ભોળા અને જરૂરિયાતમંદ લોકો પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી આવા ઢોંગી બાબાઓ કે તાંત્રિકોનાં ચરણોમાં ધરી દે છે. ઘરેણાં અને જમીન વેચીને પણ લોકો વિધિઓ કરાવતા જોવા મળે છે.
શારીરિક અને માનસિક નુકસાન : દરબારોમાં જે લોકો ધૂણે છે અથવા વિચિત્ર હરકતો કરે છે, વિજ્ઞાનની ભાષામાં તેઓ મોટાભાગે `હિસ્ટેરિયા' અથવા `માસ સાઇકોસિસ' જેવી માનસિક બીમારીઓથી પીડાતા હોય છે. તેમને ડૉક્ટરની અને કાઉન્સેલિંગની જરૂર હોય છે, પરંતુ અંધશ્રદ્ધાના કારણે તેઓ યોગ્ય સારવારથી વંચિત રહી જાય છે અને ક્યારેક ભૂવા-તાંત્રિકોના શારીરિક ત્રાસના કારણે જીવ પણ ગુમાવે છે.
વૈજ્ઞાનિક અભિગમનો નાશ : જ્યારે આખો સમાજ ચમત્કારો પાછળ દોડવા લાગે, ત્યારે પ્રશ્ન પૂછવાની, તર્ક કરવાની અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનની વૃત્તિ મરી પરવારે છે. જે દેશનો યુવાવર્ગ તર્ક છોડીને અંધશ્રદ્ધા તરફ વળે, તે દેશ પ્રગતિ કરી શકતો નથી.
ઉપસંહાર : વિવેકબુદ્ધિ એ જ સાચો ધર્મ
ઈશ્વરમાં શ્રદ્ધા રાખવી એ કોઈ પાપ નથી, પણ પોતાની બુદ્ધિ ગિરવે મૂકી દેવી એ ચોક્કસ ગુનો છે. ધૂણવાથી કે કોઈના આશીર્વાદ માત્રથી જો નસીબ બદલાતું હોત, તો દુનિયામાંથી ગરીબી, બીમારી અને દુઃખ ક્યારનાંય નાબૂદ થઈ ગયાં હોત.
આજના યુગમાં આપણને ધાર્મિક કટ્ટરતા કે અંધશ્રદ્ધાની નહીં, પણ વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ અને તાર્કિક વિચારસરણીની જરૂર છે. સાચો ધર્મ માણસને જાગૃત કરે છે, અંધારામાં નથી ધકેલતો. આસ્થાના નામે ચાલતી અંધશ્રદ્ધાની દુકાનોને ઓળખવી જ જોઈએ અને એ અંગે જાગ્રત થવું જ જોઈએ. ભગવાને આપણને `મગજ' આપ્યું છે, તેનો ઉપયોગ કરવો એ જ ઈશ્વરની સૌથી મોટી ભક્તિ છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
