યુટ્યૂબ કે રેડિયો પર આજે પણ જ્યારે `દો લફ્ઝોં કી હૈ દિલ કી કહાની' ગીત વાગે છે, ત્યારે વેનિસની નહેરોમાં સરકતી હોડી (ગોંડોલા) અને તેમાં બેઠેલા અમિતાભ બચ્ચન તથા ઝિનત અમાનનો રોમેન્ટિક અંદાજ નજર સામે તરી આવે છે. આ જાદુ હતો વર્ષ 1979માં આવેલી ફિલ્મ `ધ ગ્રેટ ગેમ્બલર'નો. આ માત્ર એક ફિલ્મ નહોતી, પરંતુ 70ના દાયકાના હિસાબે હિન્દી સિનેમાનો એક બહુ મોટો, મોંઘો અને સાહસિક પ્રયોગ હતો. આ મહત્ત્વના સ્લોટમાં આપણે ફિલ્મની શરૂઆતથી લઈને તેના અદ્ભુત ઈતિહાસની સફરને ક્રમશઃ સુંદર ફકરાઓમાં સમજીશું.
ફિલ્મની મૂળભૂત અને ટેકનિકલ પૃષ્ઠભૂમિ
આ ઐતિહાસિક ફિલ્મ 6 એપ્રિલ, 1979ના રોજ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થઈ હતી. ફિલ્મના નિર્માણ અને નિર્દેશનની સંપૂર્ણ જવાબદારી તે સમયના દિગ્ગજ ફિલ્મમેકર શક્તિ સામંતે સંભાળી હતી. આ ફિલ્મની વાર્તા કોઈ કાલ્પનિક કલ્પના નહોતી, પરંતુ તે પ્રખ્યાત લેખક વિક્રમાદિત્યની લોકપ્રિય બંગાળી નવલકથા `ગ્રેટ ગેમ્બલર' પર આધારિત હતી. ફિલ્મને વધુ લોકપ્રિય બનાવવામાં સંગીતકાર આર. ડી. બર્મન (પંચમદા) અને ગીતકાર આનંદ બક્ષીની જોડીએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમણે આપેલાં ગીતો આજે પણ લોકોના દિલમાં વસેલાં છે.
મજબૂત સ્ટારકાસ્ટ
ફિલ્મની સફળતા પાછળ તેની મજબૂત સ્ટારકાસ્ટનો બહુ મોટો હાથ હતો. મહાનાયક અમિતાભ બચ્ચન આ ફિલ્મમાં ડબલ રોલમાં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં એક પાત્ર જય નામના માહિર જુગારીનું હતું અને બીજું પાત્ર વિજય નામના કડક પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરનું હતું. તેમની સાથે મુખ્ય અભિનેત્રી તરીકે ઝિનત અમાન શબનમના અત્યંત ગ્લેમરસ અવતારમાં અને નીતુ સિંહ માલાના મહત્ત્વના પાત્રમાં જોવા મળી હતી. આ સિવાય પ્રેમ ચોપરા, મદન પુરી, ઉત્પલ દત્ત, હેલન અને આઈએસ જોહર જેવા સક્ષમ કલાકારોએ નકારાત્મક અને સહાયક ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. પ્રારંભમાં અમજદ ખાન પણ આ ફિલ્મનો હિસ્સો હતા, પરંતુ શૂટિંગ દરમિયાન એક ગંભીર અકસ્માત નડવાને કારણે પાછળથી તેમનો રોલ ઉત્પલ દત્તને સોંપવામાં આવ્યો હતો.
જાસૂસી અને રોમાંચથી ભરપૂર ફિલ્મ
આ ફિલ્મ તે જમાનાની અદ્ભુત આંતરરાષ્ટ્રીય જાસૂસી, ગુનાખોરી અને સસ્પેન્સ પર આધારિત એક શાનદાર સ્પાય-થ્રિલર હતી. વાર્તા બે હમશકલ ભાઈઓ જય અને વિજયની આસપાસ ફરે છે, જેમાં જય એક એવો જુગારી હોય છે, જે ક્યારેય કોઈ બાજી હારતો નથી. અંડરવર્લ્ડનો કુખ્યાત ડોન રતનદાસ તેની આ કળાનો દુરુપયોગ કરીને મોટા સરકારી અધિકારીઓને જુગારમાં હરાવી દેશનાં લશ્કરી રહસ્યો (મિલિટરી બ્લૂપ્રિન્ટ્સ) ચોરી કરવાનું ષડ્યંત્ર રચે છે. બીજી તરફ તેનો ભાઈ વિજય આ આખી આંતરરાષ્ટ્રીય ગેંગને પકડવાના મિશન પર નીકળે છે, જેના કારણે વાર્તામાં દેશભક્તિ, એક્શન અને સસ્પેન્સનો જબરદસ્ત વળાંક આવે છે.
ગ્લોબલ લોકેશન્સ અને ફિલ્મની નવીનતા
તે સમયના બોલિવૂડમાં મોટાભાગની ફિલ્મો મુંબઈના સ્ટુડિયો અથવા કાશ્મીર અને ઊટી જેવાં હિલસ્ટેશનો પર જ સીમિત રહેતી હતી, પરંતુ શક્તિ સામંતે આ ફિલ્મને હોલિવૂડની `જેમ્સ બોન્ડ' શૈલીમાં વૈશ્વિક સ્તરે બનાવવાનું સાહસ કર્યું. ફિલ્મનું શૂટિંગ ભારતના ગોવા ઉપરાંત ઇજિપ્તના કાહિરો કસીનો અને રણમાં, ઇટાલીના વેનિસ શહેરની નહેરો અને રોમના ઐતિહાસિક સ્થાપત્ય `કોલોસિયમ' પાસે કરવામાં આવ્યું હતું. આ સિવાય પોર્ટુગલના લિસ્બન અને નેધરલેન્ડ્સના એમ્સ્ટર્ડમ જેવા દેશોની સડકો પર હાઈ-વોલ્ટેજ ચેઝિંગ સિક્વન્સ ફિલ્માવવામાં આવ્યા હતા, જે 1979ના ભારતીય દર્શકો માટે મોટા પડદા પર એક નવો અને જાદુઈ અનુભવ હતો.
બજેટ, કમાણી અને બોક્સ ઓફિસ
જ્યારે આ ફિલ્મ રિલીઝ થઈ ત્યારે કમાણીના મામલામાં સમીક્ષકો દ્વારા તેને આશ્ચર્યજનક રીતે `બોક્સ ઓફિસ ફ્લોપ' જાહેર કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મનું અંદાજિત બજેટ તે જમાના પ્રમાણે અંદાજે ₹ 1.5 કરોડથી ₹ 2 કરોડ જેટલું રેકોર્ડબ્રેક હતું, જેની સામે ફિલ્મે આશરે ₹2.25 કરોડની કમાણી કરી હતી. વિદેશોમાં મોટા પાયે આઉટડોર શૂટિંગ થવાને કારણે પ્રોડક્શન ખર્ચ ખૂબ વધી ગયો હતો અને ડિસ્ટ્રિબ્યૂટર્સે આ ફિલ્મના રાઈટ્સ ખૂબ જ ઊંચા ભાવે ખરીદ્યા હોવાથી, કમાણી સારી હોવા છતાં ફિલ્મ શરૂઆતમાં નફો રળી શકી નહોતી.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો
