ગઈ કાલે જ્યારે વિશ્વ સિનેમાના સૌથી પ્રભાવશાળી અભિનેતા અલ પાચિનોએ પોતાનો 86મો જન્મદિવસ ઊજવ્યો, ત્યારે ચાહકોની આંખ સામે એક એવો ચહેરો તરી આવ્યો, જેણે અભિનયની આખી વ્યાખ્યા બદલી નાખી છે. પાચિનો માત્ર એક અભિનેતા નથી, પણ એક્ટિંગની એક યુનિવર્સિટી છે. ન્યૂયોર્કના બ્રોન્ક્સની ગંદી ગલીઓમાં ગરીબી અને એકલતા વચ્ચે ઉછરેલા આ છોકરાએ ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે એક દિવસ તે વિશ્વના સૌથી મોટા સિનેમા સ્ટાર તરીકે ઊભરી આવશે. તેમનું બાળપણ એટલું સંઘર્ષમય હતું કે 9 વર્ષની ઉંમરે સિગારેટ અને 13 વર્ષની ઉંમરે દારૂની લત લાગી ગઈ હતી, પરંતુ તેમની માતા અને નાનીએ આપેલી સંસ્કારની મૂડી અને કલા પ્રત્યેના લગાવે તેમને પતનની ગર્તામાંથી બહાર કાઢ્યા. આપણે તેમને ઓસ્કારના મંચ પર જોઈએ છીએ, ત્યારે તેની પાછળ વર્ષોની ભૂખ, બેઘર રાતો અને હજારો રિજેક્શનની લાંબી ગાથા છુપાયેલી છે.

સિનેમાના ઇતિહાસમાં `ધ ગોડફાધર' (The Godfather) અને અલ પાચિનો એકબીજાના પર્યાય છે, પરંતુ આ ફિલ્મ મળવી એ એક ચમત્કાર હતો. 1972માં જ્યારે આ ફિલ્મનું કાસ્ટિંગ ચાલતું હતું, ત્યારે પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સના વડાઓ માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે રોબર્ટ રેડફોર્ડ કે વોરેન બીટી જેવા મોટા સ્ટાર્સને લેવા માંગતા હતા. તેમને પાચિનો `ઠીંગણા', `ગલીના છોકરા જેવા' અને `બિનઅનુભવી' લાગતા હતા. નિર્દેશક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપ્પોલાએ પાચિનો માટે પોતાની કારકિર્દી દાવ પર લગાવી દીધી હતી. શૂટિંગ દરમિયાન પણ સ્ટુડિયોના લોકો પાચિનોને કાઢી મૂકવા માટે બહાનાં શોધતા હતા. રસપ્રદ કિસ્સો એ છે કે, જે દિવસે `સોલોઝો' અને પોલીસ ઓફિસરને રેસ્ટોરાંમાં મારવાનો સીન શૂટ થયો, પાચિનોએ પોતાના અભિનયથી એવો સન્નાટો ફેલાવી દીધો કે આખા ક્રૂએ ઊભા થઈને તાળીઓ પાડી હતી. તે દિવસે નિર્માતાઓને સમજાયું કે આ `ઠીંગણો' માણસ ખરેખર સિનેમાનો જાયન્ટ છે. વધુમાં, પાચિનોના પૂર્વજો ઇટાલીના જે `કોર્લિયોન' ગામથી અમેરિકા આવ્યા હતા, તે જ નામ તેમને વૈશ્વિક ઓળખ અપાવશે તે નસીબનો કેવો અજીબ ખેલ કહેવાય!

ફિલ્મ ગોડ ફાધરના ડાયલોગ અમર છે. `મિત્રોને હંમેશાં તમારી નજીક રાખો, પરંતુ દુશ્મનોને તેનાથી પણ વધુ નજીક.' આ ડાયલોગ સાવચેતી અને વ્યૂહરચનાની પરાકાષ્ઠા દર્શાવે છે. `આ કંઈ અંગત નથી, સોની. આ માત્ર બિઝનેસ છે.' લાગણીઓ અને વ્યવસાય વચ્ચેની સ્પષ્ટ ભેદરેખા પાચિનોએ આ પંક્તિ દ્વારા સમજાવી છે. `નિર્દોષ હોવાનું કહી મારી બુદ્ધિનું અપમાન ન કર, મને ગુસ્સો આવશે.' વિશ્વાસઘાત કરનારને આપેલી આ ચેતવણી પાચિનોની આંખોમાં રહેલી તીવ્રતાનો પુરાવો છે.

અલ પાચિનોએ ક્યારેય કેમેરા સામે માત્ર `એક્ટિંગ' નથી કરી, તેમણે પાત્રોને જીવ્યા છે. `સેન્ટ ઓફ અ વુમન' ફિલ્મમાં અંધ નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ કર્નલ સ્લેડનું પાત્ર ભજવવા માટે તેમણે શૂટિંગના મહિનાઓ પહેલાં પોતાની આંખોને એ રીતે ટ્રેન કરી હતી કે તેઓ સામેની વ્યક્તિની આંખમાં જોયા વગર સંવાદ કરી શકે. શૂટિંગ દરમિયાન સેટ પર તેઓ લાકડી લઈને જ ફરતા અને લોકો સાથે વાત કરવાનું ટાળતા, જેથી પાત્રની તીવ્રતા જળવાઈ રહે. તેમની આ મહેનતને કારણે જ તેમને તેમનો પ્રથમ ઓસ્કાર મળ્યો. એટલું જ નહીં, `સ્કારફેસ'માં ટોની મોન્ટાના તરીકે તેમણે જે ગુસ્સો અને પાવર બતાવ્યો, તે આજે પણ ગેંગસ્ટર ફિલ્મો માટે બેન્ચમાર્ક ગણાય છે. 86 વર્ષની વયે પણ પાચિનો નિવૃત્ત થવાનું નામ નથી લેતા. ગત વર્ષોમાં 83 વર્ષની ઉંમરે પિતા બનીને તેમણે સાબિત કર્યું કે ઉંમર માત્ર એક આંકડો છે. તેમની જીવનશૈલી સાદી છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ કેમેરા સામે આવે છે, ત્યારે તે સિંહની જેમ ગર્જના કરે છે. ગુજરાતી વાચકો માટે અલ પાચિનોનો આ જન્મદિવસ એ શીખ આપે છે કે તમારી પરિસ્થિતિ ગમે તેવી હોય, જો તમારામાં `પેશન' હોય તો તમે દુનિયા જીતી શકો છો.

ઝૂમ ઇન

મંજિલ મિલે ના મિલે,

એ તો મુકદ્દરની વાત છે,

પણ હું કોશિશ જ ના કરું,

એ તો ખોટી વાત છે.

ઝૂમ આઉટ

નિવૃત્તિ તો સંજોગોનો ખેલ છે સાહેબ,

કલાકારના જીવનમાં રોજ નવી શરૂઆત હોય છે

આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો