ગુજરાત અને રાજસ્થાનની મરુભૂમિ પર જ્યારે ભાદરવા મહિનાની શરૂઆત થાય છે, ત્યારે વાતાવરણમાં એક અલૌકિક ભક્તિરસ ઘૂળાય છે. `નોરતા' શબ્દ સાંભળતા જ આપણને આસો મહિનાના નવરાત્રિના ગરબા યાદ આવે, પરંતુ ભાદરવા સુદ એકમથી નોમ (અથવા અગિયારસ) સુધી ચાલતા રામદેવપીરના નોરતા એ લોકઆસ્થા, ભક્તિ અને સર્વધર્મ સમભાવનું એક અદ્ભુત પર્વ છે. કળિયુગના અવતારી પુરુષ અને દીન-દુખિયાના બેલી એવા બાબા રામદેવજી મહારાજના આ નોરતા ભક્તો માટે આત્મશુદ્ધિ અને શ્રદ્ધાનો ઘોડાપૂર અવસર લઈને આવે છે.
પીરોના પીર : અવતાર અને મહિમા
કૃષ્ણાવતાર બાબા રામદેવપીર સંવત 1461માં ભાદરવા સુદ બીજને શનિવારે પોકરણના રાજા અજમલજીના આંગણે પારણામાં સ્વયંભૂ પ્રગટ થયા હતા! બાબા રામદેવપીરે પોતા ના જીવનકાળ દરમિયાન અનેક લૌકિક-અલૌકિક કાર્યો-અવતારકાર્ય પરિપૂર્ણ કરીને સંવત 1515માં ભાદરવા સુદ અગિયારસના શુભ દિવસે રાજસ્થાનમાં જેસલમેર જિલ્લાના પોકરણ તાલુકાના રુણિચા-રણુજા પાસે રામદેવરામાં રામસરોવરની પાળે જીવંત સમાધિ લીધી હતી જ્યાં ખાસ કરીને ભાદરવા મહિનામાં ભવ્ય મેળો ભરાય છે.
રામદેવજીએ બાળપણથી જ અનેક ચમત્કારો (પરચાઓ) આપીને અધર્મનો નાશ કર્યો અને ઉચ્ચ-નીચના ભેદભાવ ભૂંસી નાખ્યા. જ્યારે મક્કાથી આવેલા પંચ પીરોએ તેમની શક્તિની પરીક્ષા લીધી અને રામદેવજીએ પોતાના પરચાથી તેમને અચરજમાં મૂકી દીધા, ત્યારે તે પીરોએ પણ મુક્તકંઠે સ્વીકાર્યું હતું: `હમ તો પીર હેં, પણ આપ તો પીરોં કે પીર હો!' ત્યારથી તેઓ `રામદેવપીર' તરીકે પૂજાયા.
ભાદરવી નોરતાની ઉજવણી અને વ્રત-નિયમ
ભાદરવા સુદ એકમથી જ રામદેવપીરના નોરતાનો પ્રારંભ થાય છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન ભક્તો અત્યંત કઠોર અને પવિત્ર નિયમોનું પાલન કરે છે.
જ્યોત અને સ્થાપના : ઘર-ઘરમાં કે આશ્રમોમાં બાબા રામદેવપીરની અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવામાં આવે છે અને તેમની પાટ (પૂજા-પીઠ) સ્થાપિત કરાય છે.
એકટાણાં અને વ્રત : ભક્તો નવ દિવસ સુધી ઉપવાસ કે એકટાણાં કરીને સાધના કરે છે.
પદયાત્રાનો મહિમા : ભાદરવી નોરતામાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ઉઘાડા પગે પગપાળા ચાલીને રણુજા (રાજસ્થાન) અથવા ગુજરાતમાં આવેલા નાના-મોટા રામદેવપીરના મંદિરો (જેમ કે પીપળી, તોરણિયા) તરફ પ્રયાણ કરે છે. હાથમાં નેજા (પંચરંગી ધ્વજા) લઈને `જય બાબા રી' ના નારા સાથે રસ્તાઓ ગુંજી ઉઠે છે.
પાટ ઉત્સવ અને જમા જાગરણ
રામદેવપીરની ઉપાસનામાં `પાટ પૂજન' અને `જમા જાગરણ'નું વિશેષ મહત્ત્વ છે. નોરતા દરમિયાન વિશેષ કરીને બીજ (રામદેવ બીજ) અને અગિયારસની રાત્રે મહાપાટનું આયોજન થાય છે. ભક્તો આખી રાત જાગીને બાબાના ગુણગાન ગાય છે, જેને `જમા જાગરણ' કહે છે.
હેલી, ભજન અને આખ્યાનો દ્વારા બાબાના જીવન-ચૂંટાયેલા પરચાઓનું ગાન થાય છે. `ખમ્મા ખમ્મા ઓ અજમલજી ના કવરા...', `મારો હેલો સાંભળો જી...' જેવા કાનપ્રિય ભજનો વાતાવરણને પૂર્ણપણે ભક્તિમય બનાવી દે છે. જ્યોતના દર્શન અને પાટની પ્રદક્ષિણા કરવાથી શ્રદ્ધાળુઓના તમામ પાપ અને દુઃખ દૂર થાય છે તેવી દ્રઢ માન્યતા છે.
સર્વધર્મ સમભાવ અને સામાજિક સમરસતાનો સંદેશ
બાબા રામદેવપીરનું આખું જીવન સામાજિક સમરસતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ હતું. તેમણે ક્યારેય જ્ઞાતિ, જાતિ કે ધર્મના નામે ભેદભાવ કર્યો નહોતો. તેમના સૌથી પ્રિય શિષ્યા `ડાલીબાઈ' હતાં. રામદેવજીએ સમાજના શોષિત, પીડિત અને કોઢ જેવા અસાધ્ય રોગોથી પીડાતા લોકોની સેવા કરી હતી.
આજે પણ રામદેવપીરના નોરતામાં હિંદુ અને મુસ્લિમ બંને સમુદાયના લોકો એકસાથે શ્રદ્ધાપૂર્વક ભાગ લે છે. મુસ્લિમ ભાઈઓ તેમને `રામસા પીર' તરીકે પૂજે છે. રામદેવપીરના નોરતા માત્ર એક ધાર્મિક તહેવાર નથી, પણ તે કડવાશ ભૂલીને પ્રેમ અને ભાઈચારાથી જીવવાની સામાજિક પ્રેરણા આપે છે.ભાદરવાના આ નોરતા ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને સમર્પણનો ત્રિવેણી સંગમ છે. લીલા ઘોડાવાળા, ભાલેદાર, અને ભક્તોના સંકટ હરનારા બાબા રામદેવજી આજે પણ કળિયુગમાં સાક્ષાત્ વિરાજમાન છે તેવી લોકશ્રદ્ધા છે. ભાદરવી નોરતાની આ પવિત્ર જ્યોત માનવજાતને સત્ય, અહિંસા અને સેવાના માર્ગે ચાલવાનો સંદેશ આપતી રહે છે.
આવી જ પોસ્ટ વાંચવા માટે ક્લિક કરો