આપણા દેશમાં મહર્ષિ રાજવલ્લભ નામના એક વિદ્વાન વૈદ્ય થઇ ગયા. તેમણે હરડે ઉપર એક સુંદર શ્લોક લખ્યો છે,
યસ્ય માતા ગૃહે નાસ્તિ
તસ્ય માતા હરિતકી ।
કદાચિત કુપ્યતે માતા
નોદરસ્થા હરિતકી ॥
જે ગૃહે માતા ન હોય, એવા ઘરના બાળક માટે હરિતકી (હરડે) માતા સમાન છે. (બાળકને માતાના દૂધના અભાવમાં ગાય, ભેંસ વગેરેનાં દૂધના પાચન માટે હરડેનો ઘસરકો પાવામાં આવે છે, જેથી દૂધ સહેલાઇથી પચી જાય છે.) માતા બાળક પર ક્યારેક તો કુપિત થાય જ, પરંતુ ઉદરમાં (યોગ્ય રીતે અને યોગ્ય માત્રામાં) ગયેલી હરડે ક્યારેય કુપિત થતી નથી.
હરડેમાં ખારો રસ હોતો નથી. એ સિવાય વધતા ઓછા પ્રમાણમાં બાકીના પાંચે રસ (તૂરો, કડવો, તીખો, ખાટો અને મીઠો) રહેલા હોય છે. હરડેમાં રહેલો ખાટો રસ વાયુનો નાશ કરે છે. મધુર અને કડવો રસ પિત્તનો નાશ કરે છે તથા તીખો અને તૂરો રસ તેની તીક્ષ્ણતા અને રુક્ષતાથી કફનો નાશ કરે છે. આમ, હરડે ત્રણે દોષોનો નાશ કરે છે.
હરડેનો ટુકડો ધીમે ધીમે ચૂસવા-ચાવવાથી જઠરાગ્નિ પ્રબળ થાય છે. જેમને ભૂખ ન લાગતી હોય, એવી વ્યક્તિઓએ સવારે, બપોરે અને રાત્રે હરડેનો એક નાનો ટુકડો મોઢામાં રાખીને ચૂસવો જોઈએ.
હરડેનું ચૂર્ણ બનાવીને તેને અડધીથી એક ચમચી ફાકી સહેજ ગરમ દૂધ સાથે લેવાથી મળની શુદ્ધિ થાય છે. જ્યારે પકવેલી હરડે ખાવાથી તે મળને રોકે છે. જેમને દિવસમાં ત્રણ-ચાર વખત મળપ્રવૃત્તિ થતી હોય તેમણે પકવેલી હરડેનો થોડી થોડી માત્રામાં ઉપયોગ કરવો જોઈએ. શેકેલી હરડે ત્રણેય દોષોનો નાશ કરે છે.
આહાર સાથે લીધેલી હરડે બળ, બુદ્ધિ અને જ્ઞાનેન્દ્રિયોને બળવાન બનાવે છે. આહાર પછી લીધેલી હરડે પાચનતંત્રના દોષો, વાયુ, પિત્ત, ઓડકાર, ઊલટી, પેટ ભારે થઇ જવું વગેરે મટાડે છે. કફના રોગોમાં હરડે લવણ સાથે, પિત્તના રોગોમાં સાકર સાથે, વાયુના રોગોમાં ઘી સાથે અને ત્રણે દોષમાં ગોળ સાથે આપવામાં આવે છે. અહીં ગોળ હરડે જેટલો, સાકર હરડેથી અડધી, લવણ (મીઠું) હરડેથી ચોથા ભાગનું અને ઘી હરડેથી બમણું લેવું જોઈએ.
રસાયણ પ્રયોગ માટે જેઓ હરડેનો ઉપયોગ કરે છે, તેમણે વર્ષાઋતુમાં સિંધવ સાથે, શરદમાં સાકર સાથે, હેમંતમાં સૂંઠ સાથે, શિશિરમાં પિપર સાથે, વસંતમાં મધ સાથે અને ગ્રીષ્મમાં ગોળ સાથે તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
મળને નીચેની તરફ સરકાવનારાં (ધકેલનારાં) ઔષધોને આયુર્વેદમાં `અનુલોમન' દ્રવ્યો કહેવામાં આવે છે. મહર્ષિ સુશ્રુત વિરેચન ફળ ઔષધોમાં હરડેને શ્રેષ્ઠ માને છે. જ્યારે મહર્ષિ શારંગધરે હરડેને ઉત્તમ અનુલોમક કહી છે. મળને નીચેની તરફ સરકાવનારા (અનુલોમક) અનેક ઔષધો છે, પણ તેમાં હરડે સર્વશ્રેષ્ઠ છે.
પાચનતંત્રના (પેટના), લીવરના, ચામડીના અને રક્તરોગોમાં રોગ અને રોગીના બળાબળનો વિચાર કરીને હરડેની માત્રા અને તેને આપવાની પદ્ધતિ-પ્રકાર નક્કી કરવામાં આવે છે. સામાન્ય ઉપચાર માટે એકથી બે ચમચી હરડેનું તાજું ચૂર્ણ સહેજ નવશેકા પાણી સાથે લેવાથી તેની સારી અસર થાય છે.