ક્રાઇમના ઇતિહાસમાં કેટલાંક નામ એવાં છે કે જેને સાંભળીને સામાન્ય માણસનો આત્મા કંપી જાય છે. આમાંનું એક નામ રમન રાઘવ પણ છે. તે એક સીરિયલ કિલર હતો કે જેણે 1960ના દાયકામાં મુંબઈમાં આતંક મચાવ્યો હતો. તેની ક્રૂરતાથી પોલીસ અને જનતા ચોંકી ગઈ હતી. ચાલો તેમની વાર્તાને ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ.
રમન રાઘવ કે જેને તેના ગુનાઓ માટે લોકો `પાયડર' તરીકે પણ ઓળખતા હતા. તે ભારતના સૌથી કુખ્યાત સીરિયલ કિલરોમાંનો એક હતો. તેના શરૂઆતના જીવન વિશે બહુ ઓછી અધિકૃત માહિતી ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ કેટલાક અહેવાલો સૂચવે છે કે તેનો જન્મ દક્ષિણ ભારતમાં ક્યાંક થયો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે તેનું સાચું નામ રમન નહોતું, પરંતુ તેણે પોતાનું સાચું નામ છુપાવવા માટે અલગ અલગ નામોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
રમન રાઘવનું બાળપણ અત્યંત ગરીબીમાં વીત્યું. એવું પણ કહેવાય છે કે તેને બાળપણથી જ હિંસા અને અસામાન્ય વર્તનનો શોખ હતો. શિક્ષણનો અભાવ, સામાજિક એકલતા અને માનસિક અસ્થિરતાએ તેને ગુનાની દુનિયા તરફ ધકેલી દીધો. તે સમાજથી અલગ થઈ ગયો અને એકલો રહેવા લાગ્યો. તેના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે ઘણા પ્રશ્નો ઊભા થયા. નિષ્ણાતો માને છે કે રમન સ્કિઝોફ્રેનિયા જેવી ગંભીર માનસિક બીમારીથી પીડાતો હતો. આ એક માનસિક સ્થિતિ છે કે જેમાં વ્યક્તિ વાસ્તવિકતા સાથેનો સંપર્ક ગુમાવી દે છે. તેને ભ્રમ, આભાસ અને અસામાન્ય વિચારો આવે છે. રમને કહ્યું કે તેને કોઈ `દૈવી શક્તિ' તરફથી આદેશ મળ્યો હતો કે જેનાથી તે હત્યા કરવા માટે પ્રેરિત થયો હતો.
રમન રાઘવનું જીવન ખૂબ જ રહસ્યથી ભરેલું હતું. તે બેઘર વ્યક્તિની જેમ જીવતો હતો. તેની દિનચર્યામાં ઝૂંપડપટ્ટીઓ અને નિર્જન વિસ્તારોમાં ફરવું, કચરામાંથી ખોરાક શોધવો અને રાત્રિના અંધારામાં શિકાર શોધવો સામેલ હતાં. તે તેની આસપાસના લોકો સાથે ખૂબ જ ઓછું બોલતો અને હંમેશાં લોકોની નજરથી બચવાનો પ્રયાસ કરતો. રમન પોતાના ગુનાઓમાં અત્યંત ક્રૂર અને આયોજનબદ્ધ હોવાનું કહેવાય છે. તેણે પોતાના શિકારની પસંદગી ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક કરી. સામાન્ય રીતે તે ગરીબ અને સંવેદનશીલ લોકોને નિશાન બનાવતો હતો કે જેઓ પોતાનો બચાવ કરવામાં અસમર્થ હતા. તે ખાસ કરીને એવા લોકોને નિશાન બનાવતો હતો જેઓ ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતા હતા અથવા ખુલ્લામાં સૂતા હતા. રમનનું વર્તન એટલું વિચિત્ર હતું કે તેને જોઈને કોઈ પણ સરળતાથી સમજી શકતું હતું કે તે માનસિક રીતે અસ્થિર છે. તે ઘણીવાર પોતાની જાત સાથે વાતો કરતો, ગુસ્સામાં ચીસો પાડતો અને ક્યારેક હિંસક બની જતો. ઘણી વાર લોકો તેને જોઈને ડરી જતા અને તેનાથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરતા.
રમન રાઘવનો ગુના તરફનો ઝુકાવ તેની માનસિક વિકૃતિને કારણે ઉદ્ભવ્યો. તે ગુનાને એક સામાન્ય કૃત્ય તરીકે જોતો હતો. તેના મતે હત્યાઓ કરવી એ તેના માટે `દૈવી ફરજ' હતી. તેણે ક્યારેય પોતાના ગુનાઓ છુપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં, પરંતુ જ્યારે પકડાયો ત્યારે તેણે ગર્વથી કબૂલાત કરી. રમન રાઘવના વ્યક્તિત્વનું બીજું પાસું તેની હોશિયારી હતી. માનસિક રીતે અસ્થિર હોવા છતાં તેણે પોતાના ગુનાઓ એટલા યોજનાબદ્ધ રીતે કર્યા કે પોલીસ તેને લાંબા સમય સુધી પકડી શકી નહીં. તે વારંવાર પોતાનું રહેઠાણ બદલતો હતો અને કોઈ પણ પ્રકારની ઓળખ છુપાવવામાં નિષ્ણાત હતો.
1960ના દાયકામાં મુંબઈ (તે સમયે બોમ્બે) ઝડપથી વિકસી રહ્યું હતું. તે જ સમયે શહેરના ઝૂંપડપટ્ટી અને ગરીબ વિસ્તારોમાં વિચિત્ર અને ભયાનક હત્યાઓનો સિલસિલો શરૂ થયો. પીડિતોને પથ્થરો અને લોખંડના સળિયાથી માર મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. હત્યા કરવાની પદ્ધતિ એટલી ક્રૂર હતી કે તેનાથી પોલીસ અને જનતામાં ભય ફેલાયો. રમન રાઘવ રાત્રિના અંધારામાં પોતાનો શિકાર પસંદ કરતો હતો. તેના મુખ્ય નિશાન ગરીબ અને બેઘર લોકો હતા, જેઓ ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતા હતા અથવા ખુલ્લામાં સૂતા હતા. ઘણી વખત તે કોઈ પણ કારણ વગર પીડિતોને મારી નાખતો.
1960ના દાયકામાં મુંબઈ પોલીસનો સામનો જ્યારે રમન રાઘવના કેસ સાથે થયો ત્યારે પોલીસ માટે આ કેસ એક પડકાર બની ગયો. રમનના ગુનાઓ પાછળ કોઈ સ્પષ્ટ હેતુ કે પેટર્ન પણ નહોતી કે જેના કારણે તેને સરળતાથી પકડી શકાય. આ એવો સમય હતો જ્યારે ફોરેન્સિક ટેક્નોલોજી અને આધુનિક તપાસસાધનો મર્યાદિત હતાં અને ગુનાઓનો ઉકેલ મુખ્યત્વે સાક્ષીઓ અને પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખતો હતો. રમન રાઘવના ગુનાઓનો સૌથી મોટો પડકાર એ હતો કે તેને ન તો કોઈ અંગત દુશ્મનાવટ હતી અને ન તો તે તેના પીડિતોને પહેલાંથી ઓળખતો હતો. તેણે મોટાભાગની હત્યાઓ રાત્રિના અંધારામાં નિર્જન સ્થળે કરી હતી જ્યાં કોઈ સાક્ષી નહોતા. તેમના પીડિતોની યાદીમાં બેઘર લોકો, મજૂરો અને ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતા લોકોનો સમાવેશ થતો હતો, જેઓ સમાજના સૌથી ઉપેક્ષિત વર્ગના હતા. તેના માટે ન્યાય માંગનાર કોઈ નહોતું.
રમન રાઘવની હત્યાઓમાં એક વિચિત્ર પેટર્ન હતી, પરંતુ તે એટલી અસ્પષ્ટ હતી કે પોલીસ તેને પકડવામાં નિષ્ફળ રહી. દરેક હત્યા પથ્થરો, લોખંડના સળિયા અથવા ભારે વસ્તુઓથી કરવામાં આવી હતી. તેણે તેના પીડિતો પર નિર્દયતાથી હુમલો કર્યો, પરંતુ ચોરી કે લૂંટનો કોઈ ઈરાદો ન હતો. આ પેટર્ન પોલીસને મૂંઝવણમાં મૂકતી રહી. મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટીઓ અને તેની ગીચ વસ્તી પણ રમન રાઘવને છુપાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ. પોલીસ માટે તેનું ઠેકાણું શોધવું લગભગ અશક્ય હતું. તે એક ઝૂંપડપટ્ટીથી બીજી ઝૂંપડપટ્ટીમાં જતો રહેતો અને ઘણીવાર દિવસ દરમિયાન ગાયબ થઈ જતો.
રમન રાઘવની હત્યાઓએ મુંબઈ પોલીસ પર ભારે દબાણ લાવ્યું. લોકોની હત્યાના સમાચાર મીડિયામાં ઝડપથી ફેલાઈ ગયા અને લોકોમાં ભય અને ગુસ્સો વધ્યો. લોકો રાત્રે બહાર નીકળતા ડરતા હતા. ઘણા વિસ્તારોમાં લોકોએ પોતાના ઘરની બહાર ચોકીદારી કરવાનું શરૂ કર્યું. આ કેસ ઉકેલવા માટે પોલીસ પર ભારે દબાણ હતું. તેમણે સેંકડો શંકાસ્પદોની અટકાયત કરી, પરંતુ દર વખતે નિરાશ થયા. મહિનાઓ સુધી ખૂની વિશે કોઈ સુરાગ ન મળતાં લોકોનો ગુસ્સો વધુ વધ્યો. તે સમયે પોલીસ તપાસ પ્રક્રિયામાં ઘણી ખામીઓ હતી. સીરિયલ કિલરના કેસ ઉકેલવા માટે ન તો પૂરતી તાલીમ હતી કે ન તો કુશળતા. રમન રાઘવ જેવા ગુનેગારોની માનસિકતા સમજવા માટે પોલીસ પાસે મનોવૈજ્ઞાનિકો કે પ્રોફાઇલર્સ નહોતા. પોલીસે મુખ્યત્વે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખ્યો હતો, જે આ કેસમાં અસરકારક સાબિત થઈ રહી ન હતી.
રમન રાઘવને પકડવામાં પોલીસને સૌથી મોટી મુશ્કેલી ખોટી માહિતી અને ખોટા લીડ્સની હતી. ઘણી વખત લોકો પોતાના અંગત દુશ્મનોને ફસાવવા માટે પોલીસને ખોટી માહિતી આપતા. આનાથી પોલીસનો સમય અને સંસાધનો બંનેનો બગાડ થયો.
1960ના દાયકામાં પોલીસ પાસે ડીએનએ પરીક્ષણ, અદ્યતન ફિંગરપ્રિન્ટ ટેક્નોલોજી કે સીસીટીવી કેમેરા જેવી આધુનિક સુવિધાઓ નહોતી. ગુનાના સ્થળે પુરાવા એકત્રિત કરવા માટે તેને ફક્ત પોતાના અનુભવ અને પરંપરાગત તપાસ પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખવો પડ્યો. આનાથી ગુનેગારની ગતિવિધિઓ શોધી કાઢવી અને તેને પકડવી ખૂબ જ પડકારજનક બની ગઈ. લાંબા સમયની નિષ્ફળતા પછી પોલીસને 1968માં રમન રાઘવ વિશે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંકેત મળ્યો. જ્યારે તે પકડાયો ત્યારે પોલીસ તેની હાલત જોઈને ચોંકી ગઈ. તે એક સરળ અને ગરીબ માણસ જેવો દેખાતો હતો, જેના કારણે માનવું મુશ્કેલ હતું કે તે આટલા બધા ભયાનક ગુનાઓ પાછળની વ્યક્તિ હતો.
રમન રાઘવને 1969માં કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે તેને 41 લોકોની હત્યા બદલ દોષી ઠેરવ્યો અને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી. જોકે, તેની માનસિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, સજાને પાછળથી આજીવન કેદમાં ફેરવવામાં આવી. રમન રાઘવને યરવડા જેલમાં રાખવામાં આવ્યો, જ્યાં તેનું 1995માં અવસાન થયું. તેના મૃત્યુનું કારણ કિડની ફેલ્યોર હોવાનું જણાવાયું હતું.
રમન રાઘવની વાર્તા ઘણાં કારણોસર ડરામણી છે. તેનો ગુનો માત્ર ક્રૂર નહોતો, પણ તેનો કોઈ સ્પષ્ટ હેતુ પણ નહોતો. તેણે કોઈ પણ કારણ વગર નિર્દોષ લોકોને મારી નાખ્યા. તેની વાર્તા એ પણ દર્શાવે છે કે માનસિક બીમારીઓને અવગણવી કેટલી ખતરનાક બની શકે છે. જો તેની માનસિક સ્થિતિની સારવાર પહેલાં કરવામાં આવી હોત, તો કદાચ આ હત્યાઓ અટકાવી શકાઈ હોત. રમન રાઘવના ગુનાઓએ તે સમયના સમાજને આઘાત આપ્યો હતો. મીડિયામાં તેનો વ્યાપકપણે સમાવેશ થયો. તેમની વાર્તા પર ઘણી ફિલ્મો અને દસ્તાવેજી ફિલ્મો પણ બની છે.
2016માં દિગ્દર્શક અનુરાગ કશ્યપે એક ફિલ્મ બનાવી કે જે આ કુખ્યાત ખૂનીના જીવન પર આધારિત હતી. જોકે, આ ફિલ્મ સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક હતી અને વાસ્તવિક ઘટનાઓથી ઘણી અલગ હતી. રમન રાઘવની વાર્તા ફક્ત એક સીરિયલ કિલરની વાર્તા નથી, પરંતુ તે માનસિક સ્વાસ્થ્ય, સામાજિક અસમાનતા અને પોલીસ વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓના મુદ્દાઓને પણ ઉજાગર કરે છે. આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે સમાજે માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત રહેવું જોઈએ. જો આપણે સમયસર આ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપીએ તો ઘણી દુર્ઘટનાઓ ટાળી શકાય છે. રમન રાઘવનું નામ ઇતિહાસમાં એક ચેતવણી તરીકે નોંધાયેલું છે. એક ચેતવણી જે આપણને યાદ અપાવે છે કે માનવીની અંદર છુપાયેલા અંધકારને અવગણવો ખતરનાક બની શકે છે.