- બિલાવલ અને પીએમ શાહબાઝ શરીફ ભારતને લાંબા સમય સુધી અવગણી શકે નહીં
- પાકિસ્તાને ભારત માટે પોતાની વિચારસરણી બદલવાની જરૂર: નિષ્ણાતો
- પાકિસ્તાન માટે લાંબા સમય સુધી ભારતની અવગણના કરવી મુશ્કેલ
પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી બિલાવલ ભુટ્ટો ઝરદારીએ તેમની જાપાન મુલાકાત દરમિયાન કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી કાશ્મીર સમસ્યાનો ઉકેલ ન આવે ત્યાં સુધી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ સ્થાપિત થઈ શકે નહીં. પાકિસ્તાનના અહેવાલ અનુસાર બિલાવલ અને પીએમ શાહબાઝ શરીફ ભારતને લાંબા સમય સુધી અવગણી શકે નહીં. બિલાવલ મે 2023માં ભારત આવ્યા હતા જ્યારે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જૂનમાં અમેરિકા ગયા હતા. આ બંને મુલાકાતો બાદ ફરી એકવાર ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે પાકિસ્તાને ભારત માટે પોતાની વિચારસરણી બદલવાની જરૂર છે.
ભારતની આર્થિક પ્રગતિ
ગોવામાં શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની એક કોન્ફરન્સ મે મહિનામાં ભારતના ગોવામાં યોજાઈ હતી. બિલાવલ પોતે આ કોન્ફરન્સમાં ભાગ લેવા ભારત આવ્યા હતા. અહેવાલ અનુસાર, જે રીતે આ ક્ષેત્રમાં નવા સમીકરણો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે જે અર્થવ્યવસ્થા, ભૌગોલિક રાજનીતિ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની વાસ્તવિકતાઓ પર આધારિત છે તો પાકિસ્તાન માટે લાંબા સમય સુધી ભારતની અવગણના કરવી મુશ્કેલ છે. ભારત હવે વિશ્વની પાંચમી સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા છે. તેનો આર્થિક વિકાસ વિવિધ પ્રાદેશિક સહકાર અને સહયોગ માટે ઘણી તકો રજૂ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં પાકિસ્તાને તેના આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ પાડોશી સાથે મજબૂત સંબંધો બનાવવાની જરૂર છે.
પ્રદેશમાં શાંતિ જળવાઈ રહેશે
દ્વિપક્ષીય વેપાર, મૂડીરોકાણ અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર માટેના માર્ગો શોધવા બંને દેશો માટે જીત-જીતની સ્થિતિ બની શકે છે. આ ક્ષેત્રમાં આર્થિક વૃદ્ધિ અને સ્થિરતા તરફ દોરી જશે. બંને દેશોએ કાશ્મીરના લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા મુદ્દા પર ધ્યાન આપવું પણ જરૂરી છે. આ મુદ્દો ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિવાદનું કેન્દ્રબિંદુ રહ્યો છે. વર્ષ 2019માં જ્યારે ભારતે કલમ 370 હટાવી ત્યારે તણાવ વધુ વધ્યો હતો. તો બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાનમાં પણ ભારતનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. પાકિસ્તાન અને ભારત શાંતિપૂર્ણ અને સમૃદ્ધ અફઘાનિસ્તાન માટે સાથે મળીને પ્રયાસો આગળ વધારી શકે છે. આનાથી પ્રદેશમાં લાંબા સમય સુધી શાંતિ જળવાઈ રહેશે અને સાથે જ આર્થિક વિકાસને પણ આગળ લઈ જઈ શકાશે.
અમેરિકાની નજીક
અમેરિકા સાથે ભારતની વધતી જતી નિકટતા આ ક્ષેત્રમાં જટિલતા વધારે છે. ચીનનો સામનો કરવા માટે અમેરિકા ભારતને એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ સહકાર કરાર છે જેમ કે લોજિસ્ટિક્સ એક્સચેન્જ મેમોરેન્ડમ ઓફ એગ્રીમેન્ટ (LEMOA) અને કોમ્યુનિકેશન્સ કોમ્પેટિબિલિટી એન્ડ સિક્યુરિટી એગ્રીમેન્ટ (COMCASA). પાકિસ્તાને આ ભાગીદારીના વ્યૂહાત્મક ફાયદાઓને ઓળખવાની જરૂર છે. તે જ સમયે, તેને ઉભરતા ભૌગોલિક રાજકીય પરિદ્રશ્ય વચ્ચે તેના હિતોની રક્ષા કરવા માટે ભારત સાથે વ્યૂહાત્મક રીતે જોડાણ કરવાની જરૂર છે.
વિચાર બદલવો પડશે
બિલાવલ ભુટ્ટો અને પીએમ મોદીની મુલાકાતોએ પાકિસ્તાનને ભારત પ્રત્યેના તેના અભિગમ પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂરિયાત સામે લાવી છે. ભારતની આર્થિક સર્વોપરિતા, કાશ્મીરમાં તેની કાર્યવાહી, અફઘાનિસ્તાનમાં સર્જાઈ રહેલા નવા સમીકરણો, અમેરિકા સાથે તેની વધતી જતી નિકટતા અને ચીન સાથે પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી સામે આવતા કેટલાક દેશો, પાકિસ્તાન-ભારત સંબંધોમાં સુધારાની સખત જરૂર છે. આર્થિક સહયોગ માટેના માર્ગો શોધવાથી પ્રદેશમાં સ્થિરતા, શાંતિ અને પ્રગતિનો માર્ગ મોકળો થશે.
