ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન આ સોદો રદ કર્યો હતો. ટ્રમ્પે કહ્યુ હતુ કે, તેઓએ ઓબામાના ઈરાન પરમાણુ કરારનો અંત લાવ્યો હતો.
ક્રાંતિ પછી સોદો રદ કરાયો
1979ની ઈરાની ક્રાંતિ પહેલા, ઈરાને શસ્ત્રો ખરીદવા માટે અમેરિકાને અગાઉથી ચુકવણી કરી હતી. પરંતુ ક્રાંતિ પછી આ સોદો રદ કરવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાએ ન તો શસ્ત્રો પહોંચાડ્યા કે ન તો તાત્કાલિક પૈસા પાછા આપ્યા. આ પૈસા દાયકાઓ સુધી અટવાયેલા રહ્યા અને બાદમાં 2016માં બરાક ઓબામાના કાર્યકાળ દરમિયાન પરત કરવામાં આવ્યા હતા. ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રને સંબોધન દરમિયાન બરાક ઓબામા સાથે ઈરાનના પરમાણુ કરાર અને 1.7 અબજ ડોલર રોકડ ચુકવણીનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
JCPOA સોદો શું હતો?
JCPOA સોદો શું હતો અને ઓબામા વહીવટીતંત્રે વિમાન દ્વારા ઈરાનને 1.7 બિલિયન ડોલર રોકડા કેમ મોકલ્યા. આ સોદાનું પૂરું નામ જોઈન્ટ કોમ્પ્રીહેન્સિવ પ્લાન ઓફ એક્શન 2015, અથવા JCPOA 2015 છે. આ સોદો ઓબામા વહીવટીતંત્ર દરમિયાન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઈરાન અને P5+1 દેશો વચ્ચે થયો હતો. આ સોદાનો હેતુ ઈરાનને યુદ્ધ વિના પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાથી અટકાવવાનો હતો.
આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવાયા
ઈરાનને તેના યુરેનિયમ સંવર્ધનને મર્યાદિત કરવા, જૂની મશીનરી દૂર કરવા, પરમાણુ સ્થળોના આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષણને મંજૂરી આપવા અને 15 વર્ષ સુધી કડક નિયમોનું પાલન કરવાનું કહેવામાં આવ્યું. આ કરાર બાદ, ઈરાન પરના ગંભીર આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવ્યા, અને ઈરાનને તેલ નિકાસ અને વૈશ્વિક વેપારમાં પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો, અને વિદેશમાં અટવાયેલા નાણાં પરત થવા લાગ્યા હતા.
1.7 બિલિયન ડોલરની રોકડમાં શું વાંધો ?
ટ્રમ્પ ઘણીવાર આ નાણાંનો ઉલ્લેખ કરે છે. 2016માં, ઓબામા વહીવટીતંત્રે ઈરાનને આશરે 1.7 બિલિયન ડોલર આપ્યા હતા. તો, સત્ય શું છે? આ કોઈ નવી "સહાય" કે "લાંચ" નહોતી. તેના બદલે, તે 1979ની ઈરાની ક્રાંતિ પહેલાનું જૂનું દેવું હતું. ઈરાને અમેરિકા પાસેથી લશ્કરી સાધનો ખરીદવા માટે અગાઉથી ચુકવણી કરી હતી. જોકે, ક્રાંતિ પછી, સોદો રદ કરવામાં આવ્યો, શસ્ત્રો પહોંચાડવામાં આવ્યા ન હતા, અને પૈસા અટકી ગયા. કરાર હેઠળ કુલ રકમ $400 મિલિયન મુદ્દલ અને $1.3 બિલિયન વ્યાજમાં હતી. તે સમયે, ઈરાન બેંકિંગ પ્રતિબંધો હેઠળ હતું.
આ વિવાદ ફરીથી શા માટે?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમના સમર્થકો તેને "ખંડણી" કહે છે કારણ કે તે કેટલાક ઈરાની બંધકોની મુક્તિ દરમિયાન થયું હતું. ઓબામા વહીવટીતંત્રે દાવો કર્યો હતો કે તે કાનૂની સમાધાન હતું. જો તેઓ કોર્ટ કેસ હારી ગયા હોત, તો તેઓ વધુ ચૂકવણી કરી શક્યા હોત. બંને સોદાઓને અલગ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા હતા. જોકે પૈસા જૂના બાકી હતા, પરંતુ જે રીતે રોકડ મોકલવામાં આવી હતી તે વિવાદને વેગ આપ્યો. ઈરાનમાં 1979 ની ઈરાની ક્રાંતિ વિવાદનું મુખ્ય કારણ બની. ઈરાની ક્રાંતિને આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓમાંની એક છે.
આ પણ વાંચોઃ NASA Artemis-II Mission: ચંદ્રની પરિક્રમા બાદ પણ અવકાશયાત્રીઓ તેની સપાટી નહી ઉતરે, જાણો શા માટે?