વિશ્વના ઓઇલ માર્કેટ માટે એક મોટી ચિંતાજનક સ્થિતિ સામે આવી છે. વૈશ્વિક સ્તરે બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ ઓઇલ સ્ટોકપાઇલનો મોટો હિસ્સો વપરાઈ ગયો છે. લંડનમાં યોજાયેલા એનર્જી ઇન્ટેલિજન્સ ફોરમમાં ઉદ્યોગના મોટા અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી કે હવે ઓઇલ માર્કેટ પાસે સપ્લાયમાં અચાનક ઘટાડો થાય ત્યારે તેને સંભાળવા માટેનું સુરક્ષા કવચ ઘણું નબળું પડી ગયું છે.
6 અબજ બેરલથી ઓછો ઓઇલ સ્ટોક
સાઉદી અરેબિયાની સરકારી ઓઇલ કંપની અરામકોના CEO અમીન નાસેરે જણાવ્યું કે હાલમાં દુનિયામાં 6 અબજ બેરલથી ઓછો કોમર્શિયલ ઓઇલ સ્ટોક બચ્યો છે. જોકે, આ સમગ્ર જથ્થો વાસ્તવમાં બજારમાં ઉપલબ્ધ નથી. નાસેરના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમાં માત્ર 10% કે તેનાથી પણ ઓછો જથ્થો તરત ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે આ વર્ષે મધ્ય પૂર્વમાં શરૂ થયેલા સંકટ બાદ 1 અબજથી વધુ બેરલ ઓઇલ મુખ્યત્વે જમીન પરના કોમર્શિયલ સ્ટોકપાઇલમાંથી બજારમાં લાવવામાં આવ્યું છે. આ પગલું સપ્લાયમાં થયેલા મોટા ઘટાડાની અસર ઓછી કરવા માટે લેવામાં આવ્યું હતું.
દુનિયાની રોજની જરૂરિયાત 102 મિલિયન બેરલ
વૈશ્વિક સ્તરે દરરોજ આશરે 102 મિલિયન બેરલ ઓઇલની માંગ છે. તેની સામે ઇમરજન્સી માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવો ઉપલબ્ધ સ્ટોક ઘણો ઓછો થઈ ગયો છે. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) હવે બજારમાં વધેલા દબાણને ઘટાડવા માટે 100 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ અને ડીઝલ છોડવાની તૈયારી કરી રહી છે. જોકે, ઉદ્યોગના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે 100 મિલિયન બેરલનો જથ્થો વૈશ્વિક દૈનિક માંગની સરખામણીમાં બહુ મોટો નથી.
ઓઇલ માર્કેટનું સુરક્ષા કવચ નબળું પડ્યું
ઓઇલના સ્ટોકપાઇલને સામાન્ય રીતે સપ્લાયમાં અચાનક ખલેલ પડે ત્યારે બજાર માટે સુરક્ષા કવચ માનવામાં આવે છે. પરંતુ હાલ આ કવચ ઘણું નબળું પડી ગયું છે. શેલ, ટાંકીના તળિયે રહેલો જથ્થો, પાઇપલાઇનમાં રહેલું તેલ અને સરકારના ઇમરજન્સી સ્ટોક અંગેના નિયમોને કારણે સ્ટોરેજમાં રહેલું દરેક બેરલ બજારમાં તરત પહોંચાડી શકાય તેમ હોતું નથી. આ કારણે કુલ સ્ટોકનો આંકડો મોટો દેખાય છે, પરંતુ ખરેખર ઉપલબ્ધ જથ્થો ઘણો ઓછો છે.
યુદ્ધની અસર, મધ્ય પૂર્વમાંથી સપ્લાય હજુ મહત્વપૂર્ણ
મધ્ય પૂર્વ અને યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાય પર ભારે અસર પડી છે. જોકે સપ્ટેમ્બરમાં મધ્ય પૂર્વમાંથી ઓઇલ નિકાસમાં થોડો સુધારો થયો છે. Vortexaના ડેટા પ્રમાણે સપ્ટેમ્બરમાં ઈરાન સિવાયના ગલ્ફ દેશોમાંથી ક્રૂડ, કન્ડેન્સેટ અને રિફાઇન્ડ ફ્યુઅલની નિકાસ સરેરાશ 19.2 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ રહી હતી, જે યુદ્ધ પહેલાંના 23.6 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસના સ્તરની આશરે 81% છે. પરંતુ રિફાઇન્ડ ફ્યુઅલની નિકાસ હજુ યુદ્ધ પહેલાંના સ્તરની માત્ર 60% જેટલી છે. તેના કારણે ખાસ કરીને ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલના બજારમાં સપ્લાયનું દબાણ વધ્યું છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વનું છે?
ભારત માટે આ સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે દેશની ઊર્જાની જરૂરિયાતમાં આયાતી ક્રૂડ ઓઇલનો મોટો હિસ્સો છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતની ફ્યુઅલ ખપત અગાઉના મહિના કરતાં 3.9% વધીને 19.26 મિલિયન મેટ્રિક ટન થઈ હતી. બીજી તરફ, ઊંચા વૈશ્વિક ઓઇલ ભાવ ભારતના આયાત બિલ અને રૂપિયા પર દબાણ વધારી શકે છે. ઊંચા ઓઇલ ભાવ અને અન્ય વૈશ્વિક પરિબળોના કારણે ભારતીય રૂપિયો પણ દબાણમાં છે અને તે 96.845 પ્રતિ ડોલર સુધી નબળો પડ્યો હતો.
સ્ટોક ફરી ભરવામાં લાગી શકે છે વર્ષો
ઉદ્યોગના અધિકારીઓનું માનવું છે કે યુદ્ધ અને સપ્લાય સંકટ ઓછું થયા પછી પણ ઓઇલ સ્ટોકપાઇલને જૂના સ્તરે લાવવામાં સમય લાગશે. કારણ કે જૂનો સ્ટોક ભરવાની સાથે સાથે દુનિયાની રોજની ઓઇલ માંગ પણ પૂરી કરવી પડશે.
ચેવરોનના CEO માઇક વર્થના જણાવ્યા પ્રમાણે, સ્ટોકપાઇલનું સુરક્ષા કવચ નબળું પડવાથી ઓઇલના ભાવનું તળિયું પણ ઊંચું થયું છે. બીજી તરફ, વિટોલના CEO રસેલ હાર્ડીએ કહ્યું કે શિયાળાની સિઝન દરમિયાન વૈશ્વિક સંતુલન જાળવવા માટે મધ્ય પૂર્વમાંથી દરિયાઈ માર્ગે આવતા ઓઇલ પર ભારે નિર્ભરતા રહેશે.
આ પણ વાંચો: 3 years of Israel Gaza War: 1200 લોકોના મોત સામે 73 હજારથી વધુના મોત, IDFએ જાહેર કર્યા ચોંકાવનારા આંકડા!
