હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તેલ નિકાસ માર્ગ રહ્યો છે. જો કે, 2026 માં યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષ અને દરિયાઈ નાકાબંધીએ આ માર્ગ દ્વારા ઈરાની તેલ શિપમેન્ટને ગંભીર અસર કરી છે.
શું આ વૈકલ્પિક માર્ગો ભરપાઈ કરશે?
રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈના મધ્યભાગથી હોર્મુઝ દ્વારા ચીનમાં નવા ક્રૂડ કાર્ગોનું શિપમેન્ટ લગભગ બંધ થઈ ગયું છે, અને ઓગસ્ટમાં, ઈરાનનું ક્રૂડ ઓઈલ લોડિંગ ઘટીને માત્ર 220,000 થી 255,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થયું, જે માર્ચમાં લગભગ 2 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું. આમ છતાં, ઈરાન વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા વેપાર અને તેલ પુરવઠો જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
1. જાસ્ક પોર્ટ
પર્સિયન ગલ્ફની બહાર ઈરાનનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ વૈકલ્પિક તેલ ટર્મિનલ જાસ્ક છે. ગોરેહ-જાસ્ક પાઇપલાઇન દ્વારા અહીં તેલ પહોંચાડી શકાય છે, અને ટેન્કરો પછી ઓમાનના અખાતમાંથી રવાના થઈ શકે છે. સેટેલાઇટ છબીઓએ ઓગસ્ટમાં જાસ્ક ખાતે ટેન્કર ટ્રાફિક દર્શાવ્યો હતો.
2. તુર્કી ઓવરલેન્ડ રૂટ
તુર્કી દ્વારા ઈરાનનો વેપાર ઝડપથી વધ્યો છે. જો કે, આ માર્ગ મુખ્યત્વે બિન-તેલ વેપાર માટે વપરાય છે. સરહદ પર ટ્રકોની લાંબી કતારો અને કસ્ટમ વિલંબ મુખ્ય સમસ્યાઓ છે.
3. ઇરાક દ્વારા
ઈરાક દ્વારા ઉત્તર તરફ તુર્કીના જેહાન બંદર સુધી તેલ પરિવહન કરવાની શક્યતા છે. હાલમાં, ઇરાકે તેના દક્ષિણ તેલ ક્ષેત્રોમાંથી ટેન્કરો દ્વારા કિર્કુક સુધી ક્રૂડ ઓઇલ પરિવહન માટે એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે.
4. કેસ્પિયન સમુદ્ર
ઈરાન તેના ઉત્તરીય કેસ્પિયન બંદરોને રશિયા, મધ્ય એશિયા અને આગળ ચીન સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અહીં રોડ અને રેલ નેટવર્ક પણ જોડાયેલા છે, જોકે નીચા પાણીના સ્તર અને બંદર ક્ષમતા નોંધપાત્ર મર્યાદાઓ ઉભી કરે છે.
5. ચીન માટે રેલ માર્ગ
ઈરાનના રેલ નેટવર્કમાં તુર્કમેનિસ્તાન અને કઝાકિસ્તાન દ્વારા ચીન સુધી કાર્ગો પરિવહન કરવાની ક્ષમતા છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે યુદ્ધ પછી ઈરાનના ૧૩ રેલ સરહદ ક્રોસિંગ વધુ કાર્ગો હેન્ડલ કરી રહ્યા છે. ઈરાન રેલ દ્વારા ચીનને તેલ મોકલવાના વિકલ્પની પણ શોધ કરી રહ્યું છે.
6. સીરિયા-ભૂમધ્ય માર્ગ
ઈરાન માટે એક સંભવિત વિકલ્પ એ છે કે ઇરાકથી સીરિયા દ્વારા ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં તેલ પરિવહન કરવામાં આવે. આ માર્ગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરશે, પરંતુ હાલમાં મર્યાદિત ક્ષમતા અને મોટા પાયે તેલ નિકાસ માટે અપૂરતી માળખાકીય સુવિધા છે.
7. શેડો ફ્લીટ અને ફ્લોટિંગ સ્ટોરેજ
આ પરંપરાગત પાઇપલાઇન અથવા જમીન માર્ગ નથી, પરંતુ તે ઈરાનના તેલ પુરવઠાને જાળવવાનો એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. પ્રતિબંધો છતાં, ઈરાન સાથે જોડાયેલા ટેન્કરો એશિયામાં સક્રિય રહે છે, અને લાખો બેરલ તેલ દરિયામાં તરતા સ્ટોરેજમાં સંગ્રહિત થાય છે. રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, ઓગસ્ટના અંતમાં આશરે 107 મિલિયન બેરલ ઈરાની ક્રૂડ ઓઇલ સમુદ્રમાં હતું, જોકે નવા પુરવઠામાં રોકને કારણે આ સ્ટોક ઘટી રહ્યો છે.
તેલ અને વેપાર સામાન ખસેડવાની મંજૂરી
આ વિકલ્પો ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી કેટલાક તેલ અને વેપાર માલ ખસેડવાની મંજૂરી આપી શકે છે, પરંતુ હાલમાં તેમની પાસે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બદલવાની ક્ષમતાનો અભાવ છે. IEA અનુસાર, ઈરાનની મોટાભાગની તેલ નિકાસ ઐતિહાસિક રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આધાર રાખે છે, અને જાસ્કની દૈનિક આશરે 1 મિલિયન બેરલની ક્ષમતા જાહેર કરવામાં આવી હોવા છતાં, તેની કામગીરી મર્યાદિત રહે છે. તેથી, આ સાત માર્ગો ઈરાન માટે ઉભરતા માર્ગોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આ પણ વાંચોઃ વાવાઝોડાના કારણે 300થી વધુ ફ્લાઇટ્સ રદ, 10 લાખ લોકોને સ્થળાંતરની સલાહ