તુર્કીના નવા પાઠ્યપુસ્તકોમાં "મધ્ય એશિયા"ના સ્થાને "તુર્કિસ્તાન" શબ્દ આવ્યો છે. ઉઇગુર મુસ્લિમોની ઓળખ અને ઇતિહાસ વિવાદનું મુખ્ય કારણ બન્યુ છે.
ઐતિહાસિક સંબંધો અંગે ચર્ચા
ચીનના શિનજિયાંગ પ્રદેશ પર ચીન અને તુર્કી વચ્ચેનો વિવાદ વધુ તીવ્ર બની રહ્યો છે. આ આદેશ અંગે ઉઇગુર મુસ્લિમોની વંશીય ઓળખ, ઇતિહાસ અને દાવાઓને કારણે છે. તાજેતરમાં, આ મુદ્દા પર ચીની અને તુર્કી સોશિયલ મીડિયા વપરાશકર્તાઓ વચ્ચે ઓનલાઈન ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે એક તુર્કી સોશિયલ મીડિયા યુઝરે શિનજિયાંગમાં રહેતા એક ઉઇગુર પુરુષને મળવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ઘટનાએ બંને દેશોના યુઝર્સ વચ્ચે ઓળખ અને ઐતિહાસિક સંબંધો અંગે ચર્ચા શરૂ કરી છે.
ચીન અને તુર્કી વચ્ચે વિવાદ કેવી રીતે શરૂ થયો ?
આ મહિનાની શરૂઆતમાં વિવાદ શરૂ થયો. એક તુર્કી સોશિયલ મીડિયા યુઝરે શિનજિયાંગની એક ઉઇગુર છોકરીને મળવાનો પોતાનો અનુભવ શેર કર્યો. તેણે લખ્યું કે છોકરી ચીની દેખાતી નહોતી. જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે શું તે પોતાને તુર્કી માને છે, ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો, "ના, હું ચીની છું." ત્યારબાદ એક તુર્કી યુઝરે તેને તેના મૂળમાં પાછા ફરવાનું કહ્યું. શુક્રવારે બપોર સુધીમાં આ પોસ્ટ 2 મિલિયનથી વધુ વખત જોવામાં આવી હતી. સંકળાયેલ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ બાદમાં કાઢી નાખવામાં આવ્યું હતું.
શિનજિયાંગ પર તુર્કીનો દાવો શું ?
આ વિવાદના કેન્દ્રમાં "તુર્કિસ્તાન" શબ્દ છે. તુર્કિસ્તાનનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે તુર્કી-ભાષી સમુદાયો દ્વારા વસતા મધ્ય એશિયાના વિસ્તારોનો ઉલ્લેખ કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. આ શબ્દના ઉપયોગ અને ભૌગોલિક અવકાશ પર અલગ અલગ ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિકોણ છે. નવા તુર્કી પાઠ્યપુસ્તકોમાં "મધ્ય એશિયા" ને બદલે "તુર્કિસ્તાન" ના ઉપયોગથી વિવાદ વધુ વધ્યો છે. આ પુસ્તકોમાં વર્ણવેલ પ્રદેશમાં શિનજિયાંગના ભાગો, તેમજ ચીનના પડોશી પ્રાંતો ગાંસુ અને કિંઘાઈના વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
ઉઇગર મુસ્લિમોને લઈને ચીન અને તુર્કી વચ્ચે તણાવ કેમ ?
ચીન-તુર્કી સંબંધોમાં ઉઇગર મુસ્લિમો એક સંવેદનશીલ મુદ્દો રહ્યો છે. તુર્કી હજારો ઉઇગરોનું ઘર છે, અને તેને મધ્ય એશિયાની બહાર સૌથી મોટા ઉઇગર ડાયસ્પોરા કેન્દ્રોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. તુર્કીએ લાંબા સમયથી શિનજિયાંગમાં ઉઇગર અને અન્ય લઘુમતી સમુદાયોના માનવ અધિકારો અંગે ચીનની નીતિઓની ટીકા કરી છે. દરમિયાન, ચીનનું કહેવું છે કે શિનજિયાંગમાં તેની નીતિઓ આતંકવાદ, અલગતાવાદ અને ધાર્મિક ઉગ્રવાદનો સામનો કરવા માટે છે.
વિવાદ વચ્ચે ચીન અને તુર્કીના સંબંધો કેવા ?
શિનજિયાંગ પર મતભેદો હોવા છતાં, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન અને તુર્કી વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારો થયો છે. તુર્કી તેની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા માટે ચીન સાથે વેપાર અને રોકાણ વધારવા માંગે છે. દરમિયાન, ચીન તુર્કી સાથે રાજકીય અને આર્થિક સંબંધો સુધારવા માટે પણ પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. 2024માં, તુર્કીના વિદેશ પ્રધાન હકાન ફિદાન શિનજિયાંગની મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન, બંને પક્ષો આતંકવાદ સામે સહયોગ મજબૂત કરવા સંમત થયા હતા.
આ પણ વાંચોઃ ચૂંટણી પહેલાં Netanyahuને આંચકો, 'વર્લ્ડ જ્યુઇશ કોંગ્રેસ'ના પ્રમુખે જનતાને કરી નેતન્યાહૂને હરાવવાની અપીલ!