યુદ્ધના માહોલમાં ભારતને ચિંતા હતી કે ક્રૂડ ઓઇલના સપ્લાયમાં વિક્ષેપ પડશે. જેને કારણે છેલ્લા 6 મહિનાથી વૈશ્વિક માર્કેટમાં ઉથલ પાથલ મચી હતી. જો કે હવે સંકટના સમયમાં ભારતે પોતાની રણનીતિ બદલી છે. દેશએ કાચા તેલની આયાત માટે 31 નવો દેશોના દરવાજા ખખડાવ્યા છે. જો કે આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતની નિર્ભરતા ગણતરીના દેશો પૂરતી સિમિત રહી ગઇ છે. ખાસ કરીવે ભારતીય બજારમાં રશિયાએ પોતાનો દબદબો મજબૂત કરી લીધો છે.
10 નવા દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું
એનાલિટિક્સ ફર્મ કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, ભારતે માર્ચ અને ઓગસ્ટ વચ્ચે 10 નવા દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું. જો કે, આમાંથી નવ દેશોનું સંયુક્ત યોગદાન માત્ર 1.4% હતું. વેનેઝુએલા એકમાત્ર નવો પ્રવેશકર્તા હતો જેણે ભારતની કુલ આયાતમાં નોંધપાત્ર હિસ્સો આશરે 5% આપ્યો હતો. ટોચના પાંચ સપ્લાયર્સ ભારતના તેલ આયાતમાં 76% હિસ્સો ધરાવતા હતા. આ આંકડો પાછલા છ મહિનાના સમયગાળામાં 79% હતો.
ટોચના પાંચ સપ્લાયર્સની યાદીમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને નાઇજીરીયા બંને યાદીમાંથી બહાર નીકળી ગયા છે, તેમના સ્થાને વેનેઝુએલા અને બ્રાઝિલ આવ્યા છે. રશિયા, યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા સૌથી મોટા સપ્લાયર્સ રહ્યા છે. સપ્લાયર સાંદ્રતાનું માપ હર્ફિન્ડાહલ-હિર્શમેન ઇન્ડેક્સ (HHI) 56% વધ્યો છે, જે 1,606 થી વધીને 2,513 થયો છે. 2,500 થી ઉપરનો HHI સ્કોર ઉચ્ચ નિર્ભરતાની સ્થિતિ દર્શાવે છે.
રશિયાનું પ્રભુત્વ વધ્યું
ભારતની ક્રૂડ ઓઇલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો ઝડપથી વધ્યો છે, જે છેલ્લા છ મહિનામાં 29% થી વધીને 47% થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, ભારતની કુલ આયાત 5% ઘટીને 4.77 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (bpd) થઈ છે. ઇરાકથી તેલ આયાતમાં સૌથી તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો હતો. ઇરાકનો બજાર હિસ્સો 18% થી ઘટીને માત્ર 2% થયો છે. રશિયાએ ઇરાકથી 820,000 બેરલ પ્રતિ દિવસની અછતને કારણે થયેલા અંતરને સંપૂર્ણપણે પૂર્ણ કર્યું, તેના પોતાના પુરવઠામાં 770,000 બેરલ પ્રતિ દિવસનો વધારો કર્યો; રશિયા હવે 2.25 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ તેલનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન, ભારતે 10 નવા દેશો પાસેથી તેલ મેળવ્યું જેમની સાથે પાછલા છ મહિનામાં કોઈ વેપાર થયો ન હતો. વેનેઝુએલાને બાદ કરતાં, અન્ય નવ નવા સપ્લાયર્સનું સંયુક્ત યોગદાન ફક્ત 1.4% હતું. વેનેઝુએલાએ આશરે 5% હિસ્સો મેળવ્યો.
અન્ય નવા સપ્લાયર્સ - જેમ કે ઈરાન, એક્વાડોર, બહામાસ, અલ્જેરિયા અને કેનેડા - ની ભૂમિકા અત્યંત મર્યાદિત હતી. તેઓએ છ મહિનામાંથી માત્ર એક મહિનામાં ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય કર્યું.
ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો માને છે કે આ કોઈ મોટી વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી. તેના બદલે, ગલ્ફ રાષ્ટ્રો તરફથી પુરવઠામાં વિક્ષેપ બાદ ભારતીય રિફાઇનરીઓની તાત્કાલિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે વૈશ્વિક વેપારીઓએ આ પુરવઠાની વ્યવસ્થા એક સ્ટોપગેપ પગલા તરીકે કરી હતી.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ફરી વધારો
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી એકવાર છ અઠવાડિયાના ઉચ્ચતમ સ્તરની નજીક પહોંચી ગયા છે. મંગળવારે સવારે 7:00 વાગ્યા સુધીમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ $97.04 પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા.