નેપાળથી ઇન્ડોનેશિયા, મોરોક્કો, મેડાગાસ્કર, પેરુ અને ફિલિપાઇન્સ આ દેશો ભૌગોલિક રીતે હજારો માઇલથી અલગ થઈ શકે છે, પરંતુ તેઓ એક સામાન્ય થ્રેડ શેર કરે છે: સ્થાપના વિરોધી ચળવળ અને તેનું નેતૃત્વ કરતી નવી પેઢી, Gen Z. 1997 થી 2012 ની વચ્ચે જન્મેલી આ પેઢી, જેને ઘણીવાર આળસુ અને મૂંઝવણભર્યું કહેવામાં આવતું હતું, તે હવે રસ્તાઓ પર ઉતરી રહી છે, ઇન્ટરનેટ અને સ્માર્ટફોનને હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહી છે. પરિણામ? સરકારો ડગમગી રહી છે, અને સત્તાના ગલિયારાઓમાં ભય સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે. આ લહેરનું સૌથી આકર્ષક ઉદાહરણ નેપાળ છે, જ્યાં ભ્રષ્ટાચાર અને સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ સામેના જાહેર આક્રોશને કારણે આખી સરકાર ઉથલાવી પડી હતી. હવે, આ જ આગ એક પછી એક ઘણા દેશોમાં ફેલાઈ રહી છે.
1. નેપાળ: સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ અને "નેપોટિઝમ કિડ્સ" પર ગુસ્સો
સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં, સરકારે 26 સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે હજારો યુવાનો નેપાળના રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા હતા. રાજકારણીઓના શ્રીમંત અને વૈભવી બાળકો, "નેપોટિઝમ કિડ્સ" ની જીવનશૈલી દર્શાવતા વીડિયો વાયરલ થયા પછી લોકોનો ગુસ્સો વધુ તીવ્ર બન્યો. 72 લોકોના મોત અને સેંકડો ઘાયલ થયા પછી, વડા પ્રધાન શર્મા ઓલીને રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી હતી. સંસદને પણ આગ ચાંપી દેવામાં આવી હતી, જેના કારણે સત્તા પરિવર્તન થયું હતું.
2. મોરોક્કો: સ્ટેડિયમ તો છે, પણ હોસ્પિટલો ક્યાં છે?
મોરોક્કોમાં Gen Z 212 નામની સંસ્થા શરૂ થઈ. ગુસ્સાનું કારણ શું છે? સરકાર 2030 વર્લ્ડ કપ પર અબજો ખર્ચ કરી રહી છે, જ્યારે આરોગ્યસંભાળ અને શિક્ષણ ખરાબ સ્થિતિમાં છે. મોરોક્કોનો બેરોજગારી દર 12.8% છે, જેમાં યુવા બેરોજગારી 35.8% અને સ્નાતક બેરોજગારી 19% સુધી પહોંચી છે. મોરોક્કોમાં દર 1,430 લોકો માટે એક ડૉક્ટર છે, જે વૈશ્વિક સરેરાશ (590) કરતા અઢી ગણું ઓછું છે. અગાદીરની હસન-2 હોસ્પિટલમાં આઠ મહિલાઓના મોત થયા, જેને "ડેથ હોસ્પિટલ" કહેવામાં આવી રહી છે. એક અઠવાડિયાના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ ગોળીબારમાં ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં. 400 થી વધુ ધરપકડ કરવામાં આવી, 260 પોલીસ અધિકારીઓ ઘાયલ થયા અને ડઝનબંધ વાહનો સળગાવી દેવામાં આવ્યા.
3. મેડાગાસ્કર: વીજળી અને પાણી માટે વિરોધીઓ રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા.
મેડાગાસ્કરના રાષ્ટ્રપતિ એન્ડ્રી રાજોલીનાને તેમની સરકાર વિખેરી નાખવાની ફરજ પડી. કારણ પાણી અને વીજળીનો અભાવ હતો, જેના કારણે રાજધાનીથી નાના શહેરોના યુવાનો રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા હતા. યુએન અનુસાર, 22 લોકો માર્યા ગયા હતા અને 100 થી વધુ ઘાયલ થયા હતા. જોકે, સરકાર આ આંકડાઓને નકારે છે.
4. પેરુ: પેન્શન અને ગેંગ વોરથી કંટાળી ગયેલા લોકો
સરકારે પેન્શન સુધારા લાગુ કર્યા પછી પેરુની રાજધાની લીમામાં ભારે વિરોધ પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા. નવા નિયમ મુજબ 18 વર્ષથી વધુ ઉંમરના પેરુમાં દરેક વ્યક્તિએ પેન્શન કંપનીમાં જોડાવું ફરજિયાત છે. વધુમાં, રાષ્ટ્રપતિ બોલુઆર્ટે અને સંસદ સામે લાંબા સમયથી જાહેર અસંતોષ ચાલી રહ્યો છે. ગેંગ દ્વારા ગેરવસૂલી અને સરકારની નિષ્ક્રિયતાથી હતાશ થઈને ટેક્સી અને બસ ડ્રાઇવરો પણ તેમાં જોડાયા છે. રાષ્ટ્રપતિ દિના બોલુઆર્ટેની લોકપ્રિયતા ઘટીને માત્ર 2.5% થઈ ગઈ છે. લોકો ખુલ્લેઆમ તેમના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા છે.
5. ફિલિપાઇન્સ: પૂર રાહત કૌભાંડ ફૂટ્યું
અહીં મુદ્દો સંપૂર્ણ ભ્રષ્ટાચારનો છે. પૂર રાહત પ્રોજેક્ટ્સમાંથી આશરે 1.85 અબજ ડોલરની ઉચાપત કરવામાં આવી હતી. જુલાઈમાં શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો સપ્ટેમ્બર સુધીમાં મોટા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ફેરવાઈ ગયા. ભારે પૂરના કારણે રાજધાનીની શેરીઓ નદીઓમાં ફેરવાઈ ગઈ, વાહનો વહી ગયા, લાખો લોકો ફસાયા અને રોગો ફેલાતા. લોકો પૂછી રહ્યા હતા, "જો કરના પૈસા માળખાગત સુવિધાઓ અને પૂર નિયંત્રણ પર ખર્ચવામાં ન આવ્યા હોત, તો તે ક્યાં ગયા?" ગ્રીનપીસનો દાવો છે કે વાસ્તવિક કૌભાંડ સરકારના આંકડા કરતા ઘણું મોટું છે.
