મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ઈરાન-અમેરિકા સંકટ વચ્ચે હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ફરી મોટો વળાંક આવ્યો છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેની 7 શરતો પૂરી નહીં થાય ત્યાં સુધી હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી સંપૂર્ણ રીતે ખોલવામાં નહીં આવે. ઈરાનની સંસદના અધ્યક્ષ અને દેશના મુખ્ય વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાઘેર કાલિબાફે રવિવારે આ વાત કહી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ 7 શરતો જૂનમાં થયેલા વચગાળાના કરાર સાથે જોડાયેલી છે.
અમેરિકા સાથે વાતચીત છતાં સ્થિતિ અટકી
ઈરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો. તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો ઈરાનની શરતો પૂરી થાય તો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સામાન્ય દરિયાઈ અવરજવર 7 દિવસમાં ફરી શરૂ થઈ શકે છે. અમેરિકાએ ગયા અઠવાડિયે કતારના મધ્યસ્થીઓ મારફતે આ પ્રસ્તાવનો જવાબ પણ આપ્યો હતો. જોકે, બંને દેશો વચ્ચે હજુ સુધી સમજૂતી થઈ નથી. કાલિબાફે કહ્યું કે અમેરિકા તરફથી મધ્યસ્થી મારફતે કેટલાક નવા પ્રસ્તાવો આવ્યા છે, પરંતુ ઈરાન હવે લાંબી ખેંચાતી વાતચીત અને એકતરફી શરતો સ્વીકારશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે હોર્મુઝને લઈને ઈરાનનું વલણ સ્પષ્ટ અને મક્કમ છે.
ઈરાનનું ધ્યાન હાલમાં હોર્મુઝ પર
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘાઈએ પણ કહ્યું કે અમેરિકાના પ્રસ્તાવો મોટા ભાગે તેના અગાઉના વલણ જેવા જ છે અને ખાસ કરીને પરમાણુ મુદ્દા પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. પરંતુ ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં તેની મુખ્ય પ્રાથમિકતા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સુરક્ષા અને સામાન્ય અવરજવર પરત લાવવાની છે. ઈરાને એ વાતનો પણ ઇનકાર કર્યો છે કે તેણે અમેરિકાની રાહતના બદલામાં પોતાની પરમાણુ સુવિધાઓની તપાસ માટે કોઈ નવી સમજૂતી આપી છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ હાલની વાતચીતમાં તેનું મુખ્ય ધ્યાન હોર્મુઝના મુદ્દા પર છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રીની અમેરિકાને ચેતવણી
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ વિદેશી રાજદૂતો સાથેની બેઠકમાં કહ્યું કે ઈરાન રાજદ્વારી ઉકેલ માટે ગંભીર છે, પરંતુ પોતાની સુરક્ષા માટે પણ સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો અમેરિકા ફરી સૈન્ય કાર્યવાહીનો રસ્તો અપનાવશે તો ઈરાન અગાઉ કરતાં વધુ મજબૂત રીતે જવાબ આપશે. અરાઘચીના જણાવ્યા પ્રમાણે અમેરિકા ઈરાનની શરતો સ્વીકારે તો હોર્મુઝ જળમાર્ગને 7 દિવસમાં ફરી ખોલી શકાય છે. એટલે હવે આગામી દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચેની વાતચીત પર આખી દુનિયાની નજર રહેશે.
હોર્મુઝ કેમ છે દુનિયા માટે મહત્વનું
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વના ઓઈલ અને ગેસ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. યુદ્ધ પહેલાં વિશ્વના આશરે 20% ઓઈલ અને લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસનો દરિયાઈ વેપાર આ માર્ગ પરથી પસાર થતો હતો. છેલ્લા 7 મહિનાથી ચાલતા સંઘર્ષને કારણે અહીંની શિપિંગ વ્યવસ્થા ગંભીર રીતે ખોરવાઈ છે. આ જ કારણથી હોર્મુઝમાં સામાન્ય અવરજવર ક્યારે શરૂ થાય છે તેના પર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની પણ નજર છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ હજુ $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર છે અને હોર્મુઝને લઈને અનિશ્ચિતતા બજાર પર દબાણ જાળવી રહી છે.
હાલ ઈરાનનું કહેવું સ્પષ્ટ છે કે તેની 7 શરતો પૂરી થયા વગર જળમાર્ગ સંપૂર્ણ રીતે ખોલવામાં આવશે નહીં. બીજી તરફ અમેરિકા સાથે મધ્યસ્થીઓ દ્વારા વાતચીત ચાલુ છે. તેથી હવે આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થાય છે કે સંકટ વધુ ઘેરાય છે તેના પર હોર્મુઝનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.
આ પણ વાંચો: Donald Trumpએ કરી Super Intelligence Forceની રચના, સીધી વ્હાઇટ હાઉસને કરશે રિપોર્ટ!
