ઘણી વખત ઘર્ષણ થયું છે, જે હજુ પણ ચાલુ છે. ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સરહદ વિવાદ દાયકાઓ જૂનો છે. બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.
ચીનનો કેટલી જમીન પર કબજો ?
8 ડિસેમ્બર 2011ના રોજ, વિદેશ મંત્રાલયે રાજ્યસભાને જાણ કરી કે ચીન જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આશરે 38 હજાર ચોરસ કિલોમીટર ભારતીય પ્રદેશ પર કબજો કરે છે. વધુમાં, 2 માર્ચ, 1963ના રોજ ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા સરહદ કરાર હેઠળ, પાકિસ્તાને પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં આશરે 5,180 ચોરસ કિલોમીટર ભારતીય પ્રદેશ ચીનને સોંપી દીધો. ભારત સરકારે આ સ્થાનાંતરણ ગેરકાયદેસર જાહેર કર્યું. ચીન સરહદની પૂર્વ બાજુએ અરુણાચલ પ્રદેશમાં આશરે 90,000 ચોરસ કિલોમીટર જમીનનો દાવો કરે છે.
ખાસ પ્રતિનિધિઓની વાટાઘાટો
2003માં, ભારત અને ચીન સરહદ વિવાદનો રાજકીય ઉકેલ શોધવા માટે ખાસ પ્રતિનિધિઓની નિમણૂક કરવા સંમત થયા. તેમનું કાર્ય સરહદ સમાધાન માટે એક માળખું વિકસાવવાનું હતું જેના પર બંને દેશો સંમત થઈ શકે. પાંચ પ્રારંભિક બેઠકો પછી, 11 એપ્રિલ, 2005 ના રોજ, બંને દેશોએ ભારત-ચીન સરહદ વિવાદના સમાધાન માટે રાજકીય પરિમાણો અને માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો પર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. તેનો ઉદ્દેશ્ય વાજબી, વાજબી અને પરસ્પર સ્વીકાર્ય ઉકેલ સ્થાપિત કરવાનો હતો. ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, 25 ખાસ પ્રતિનિધિઓની બેઠકો થઈ હતી. જોકે, સમગ્ર સરહદ માટે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ કરાર થયો નથી, જે વિવાદનો કાયમી અંત લાવશે.
25મી બેઠકમાં શું નિર્ણય લેવામાં આવ્યો?
25 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યીએ બેઇજિંગમાં 25મા રાઉન્ડની વાટાઘાટો યોજી હતી. 26 ઓગસ્ટના રોજ જારી કરાયેલ સંયુક્ત સર્વસંમતિમાં આઠ મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ થતો હતો.
1. સરહદ પર શાંતિ જાળવી રાખવી
બંને દેશો સરહદ પર શાંતિ જાળવવા અને સંબંધોને સ્થિર કરવા માટે કામ કરવાનું ચાલુ રાખવા સંમત થયા.
2. સરહદ સમાધાન વાટાઘાટોને આગળ વધારવી
2005ના કરારના આધારે, બંને દેશોએ વાજબી અને પરસ્પર સ્વીકાર્ય ઉકેલ શોધવો જોઈએ.
3. બે કાર્યકારી જૂથોની ભૂમિકાનો વિસ્તાર કરવો
સરહદ સીમાંકન અને સરહદ વ્યવસ્થાપનમાં સામેલ જૂથો વાટાઘાટોને આગળ વધારશે. તેમણે પહેલા તેમના કાર્યની શરતો અને અવકાશ નક્કી કરવો પડશે.
4. વિવાદની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક સંવાદ
જમીન પર કોઈપણ પરિસ્થિતિ અથવા વિવાદનો ઉકેલ રાજદ્વારી સંવાદ, લશ્કરી અધિકારીઓ અને હાલના સંદેશાવ્યવહાર પદ્ધતિઓ દ્વારા કરવામાં આવશે.
5. બે નવી હોટલાઇન અને બે મીટિંગ સ્થળો
પૂર્વીય અને મધ્ય પ્રદેશોમાં લશ્કરી હોટલાઇન માટે બે વધારાના સંપર્ક બિંદુઓ અને વરિષ્ઠ લશ્કરી કમાન્ડરોની મીટિંગ માટે બે વધારાના સ્થળો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
6. સરહદ વેપાર અને યાત્રાધામ
બંને દેશોએ ત્રણ નિયુક્ત સરહદ વેપાર બિંદુઓને ફરીથી ખોલવાનું સ્વાગત કર્યું. કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે ભારતીય યાત્રાળુઓની સંખ્યા વધારવા અને સરહદ પાર સહયોગને મજબૂત બનાવવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
7. નદીના ડેટા પર ચર્ચા
સીમાપાર નદીઓ પર એક નિષ્ણાત જૂથ સપ્ટેમ્બરમાં મળશે. તે પાણીના પ્રવાહ અને પાણીના સ્તર પર ડેટા શેર કરવા અને હાલના કરારોને આગળ વધારવા પર ચર્ચા કરશે.
8. 2027માં ભારતમાં આગામી બેઠક
બંને દેશો 2027 માં ભારતમાં ખાસ પ્રતિનિધિઓની 26મી બેઠક યોજવા સંમત થયા.
2020ના ગલવાન સંઘર્ષ પછી સંબંધોમાં શું બદલાવ આવ્યો?
ભારત-ચીન સંબંધોમાં તણાવનો મુખ્ય સ્ત્રોત જૂન 2020 માં ગલવાન ખીણમાં બંને દેશોની સેનાઓ વચ્ચે થયેલી હિંસક અથડામણ હતી. ત્યારબાદ, સરહદ પર વિશ્વાસ ઘટ્યો અને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને અસર થઈ. ભારતે ચીની રોકાણ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા, ટિકટોક સહિત અનેક ચીની એપ્લિકેશનો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને ચીન સાથે સીધી ફ્લાઇટ્સ બંધ કરી દીધી. ઓક્ટોબર 2024 માં પૂર્વી લદ્દાખમાં સૈનિકોને છૂટા કરવા પર એક કરાર થયો. ત્યારબાદ, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પણ મળ્યા. 2025 માં સીધી ફ્લાઇટ્સ ફરી શરૂ થઈ, અને પીએમ મોદીએ ચીનમાં SCO સમિટમાં હાજરી આપી. આ પગલાંથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસોને આગળ વધારવામાં મદદ મળી.
આ પણ વાંચોઃ કેનેડાને બે ભાગમાં વિભાજીત થવાથી બચાવનારા ભારતીયો પર કાર્યવાહીની તૈયારીઓ, જાણો શુ છે મામલો?