નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ આજે ભારતના પ્રવાસે નવી દિલ્હી આવી રહ્યા છે. તેઓ આવતીકાલે સાંજે કાઠમંડુ પરત ફરશે. આ દરમિયાન તેમની ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાશે.

ભારતે જણાવ્યું છે કે બાલેન શાહનો દિલ્હી પ્રવાસ રાજકીય નહીં પરંતુ સત્તાવાર રાજકીય (રાજકીય મહેમાન તરીકેની) મુલાકાત છે અને રાષ્ટ્રપતિ તેમનું સન્માન કરશે.

બાલેન શાહનો પ્રથમ ભારત પ્રવાસ, 25 કલાક દિલ્હીમાં રોકાશે

નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ આજે ભારતના પ્રવાસે આવી રહ્યા છે. તેમનો પ્રવાસ લગભગ 25 કલાકનો રહેશે. વડાપ્રધાન બન્યા બાદ દ્વિપક્ષીય બેઠક માટેનો આ તેમનો પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ છે. અહેવાલો અનુસાર,

ભારત આ દરમિયાન નેપાળ માટે 2 અબજ ડોલરની ક્રેડિટ લાઇનની જાહેરાત કરી શકે છે. આ ઉપરાંત નેપાળ 50 કરોડ ડોલરની વધારાની ક્રેડિટ લાઇનની પણ માંગ કરી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે આ અંગેની વાતચીત અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે.

ભારત પાસેથી નેપાળ શું માંગે છે?

- નેપાળ ભારત પાસેથી 2 અબજ ડોલરની ક્રેડિટ લાઇન અને ભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી નેપાળનાં વિમાનોની વધુ અવરજવર માટે મંજૂરી ઈચ્છે છે.

- અયોધ્યાથી જનકપુર વચ્ચે પ્રસ્તાવિત ટ્રેન સેવા અંગે વાતચીત થઈ ચૂકી છે. આ ઉપરાંત ઇન્ટિગ્રેટેડ ચેકપોસ્ટ અંગે પણ સહમતી બનવાની શક્યતા છે.

- નેપાળના પોખરા એરપોર્ટ માટે નવા હવાઈ માર્ગો, પુલો અને સિલિગુડી-ચારાલી પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન જેવા પ્રોજેક્ટ્સ અંગે પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે.

- સરહદ પાર વીજળીનો વેપાર, લોવર અરુણ અને પંચેશ્વર જેવી જળવિદ્યુત યોજનાઓ તેમજ જળવહેંચણી સંબંધિત મુદ્દાઓ પણ એજન્ડામાં સામેલ છે.

- હવાઈ ક્ષેત્ર અને સૈન્ય વિમાનોની અવરજવર અંગે હજુ સુધી બંને દેશો વચ્ચે સહમતી બની નથી. નેપાળ આ મુદ્દાઓને પોતાના માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માને છે.

- બીજી તરફ, ભારત બાગડોગરાથી નેપાળના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પોતાનાં લડાકુ વિમાનોની અવરજવર ઈચ્છે છે. નેપાળ આ મુદ્દાને સંવેદનશીલ માને છે, જેના કારણે હવાઈ માર્ગ અંગેની વાતચીત અટવાઈ છે.

કાઠમંડુ સાથે જોડાયેલા સૂત્રોએ નવભારત ટાઈમ્સ ઑનલાઇનને જણાવ્યું કે નેપાળના અધિકારીઓને નાગરિક વિમાનોને પોતાના હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી ઉડાન ભરવાની મંજૂરી આપવામાં કોઈ વાંધો નથી, પરંતુ તેમણે લડાકુ વિમાનોની ઉડાનને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જોકે, બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત ચાલુ છે.

કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ અનુસાર, વિમાનો કેટલી ઊંચાઈએ ઉડાન ભરશે તે અંગે પણ બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ભારતે 39 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએ વિમાનો ઉડાડવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જ્યારે નેપાળ 29 હજાર ફૂટની ઊંચાઈ ઈચ્છે છે.

બાલેન શાહ ભારત સામે સરહદ વિવાદનો મુદ્દો ઉઠાવશે?

- નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ ભારત સમક્ષ કાલાપાની, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા સાથે જોડાયેલા સરહદ વિવાદનો મુદ્દો ઉઠાવી શકે છે. જોકે, ભારતીય અધિકારીઓ તરફથી હજુ સુધી આ મુદ્દે સત્તાવાર મંજૂરી મળી નથી.

- નવભારત ટાઈમ્સ ઑનલાઇનના કાઠમંડુ સાથે જોડાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મંગળવારે બાલેન શાહે નેપાળના કેટલાક પૂર્વ રાજદ્વારીઓ સાથે ભારત પ્રવાસ અંગે ચર્ચા કરી હતી. આ દરમિયાન સરહદ વિવાદનો મુદ્દો ભારત સમક્ષ ઉઠાવવો કે નહીં તે અંગે વિચારવિમર્શ થયો હતો.

- કાઠમંડુના સૂત્રોનો દાવો છે કે બાલેન શાહ જંગી બહુમતી સાથે સત્તામાં આવ્યા હતા, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં તેમની છબી નબળી પડી હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં તેઓ સરહદ વિવાદને રાષ્ટ્રવાદના મુદ્દા તરીકે રજૂ કરવા માગે છે. ભારત સમક્ષ આ મુદ્દો ઉઠાવવાથી નેપાળના યુવા વર્ગમાં તેમની છબી મજબૂત થઈ શકે છે, તેવું સૂત્રોનું માનવું છે.

બાલેન શાહનો દિલ્હી પ્રવાસ શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ?

2013થી 2017 દરમિયાન ભારતમાં નેપાળના રાજદૂત રહી ચૂકેલા રણજીત રેએ ધ ન્યૂઝ સાઇટને જણાવ્યું કે આ પ્રવાસનું મહત્ત્વ માત્ર ઔપચારિક કૂટનીતિ પૂરતું સીમિત નથી. આ મુલાકાત બંને સરકારોને વેપાર, કનેક્ટિવિટી, ઊર્જા, શિક્ષણ અને સરહદ પાર વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગને મજબૂત બનાવવાની તક આપશે.

નેપાળના વરિષ્ઠ પત્રકાર અને સાર્ક ફોરમના પ્રમુખ રાજુ લામાએ નવભારત ટાઈમ્સ ઑનલાઇનને જણાવ્યું કે બાલેન શાહના ભારત પ્રવાસ પહેલાં ચીને પણ પોતાના એક અધિકારીને કાઠમંડુ મોકલ્યા છે.

આ ઉપરાંત બાલેન શાહની પાર્ટીના ઓછામાં ઓછા 20 સાંસદો ચીનના પ્રવાસે છે. તેમના મતે આ નેપાળની સંતુલિત વિદેશ નીતિનો ભાગ છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે બાલેન શાહ ચીન કરતાં યુરોપ અને અમેરિકાની વધુ નજીક છે અને ભારત પ્રત્યે તેમનું વલણ સકારાત્મક રહ્યું છે.

રણજીત રેના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત અને નેપાળ વચ્ચે 10 મુદ્દાના 'જોઇન્ટ વિઝન ડોક્યુમેન્ટ' પર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે. તેમાં વેપાર, ટ્રાન્ઝિટ રૂટ, ઊર્જા, કનેક્ટિવિટી, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને બંને દેશોના નાગરિકો વચ્ચેના સંબંધો જેવા મહત્ત્વના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

આ દસ્તાવેજની થીમ 'સમૃદ્ધ નેપાળ, સમુન્નત ભારત' રાખવામાં આવી છે. કુલ મળીને ભારત પણ નેપાળની નવી રાજકીય પરિસ્થિતિને સમજી રહ્યું છે. બાલેન શાહના આ પ્રવાસ બાદ બંને દેશોના સંબંધોમાં સહયોગના નવા અધ્યાયની શરૂઆત થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો:US-Canada Tension: ટ્રમ્પના નિર્ણયથી અમેરિકા-કેનેડાના સૈન્ય સંબંધોમાં તિરાડ!