નેપાળમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનની ભયાનક તબાહી વચ્ચે એક મહિલા પાયલોટ સતત જીવ બચાવવાની લડાઈ લડી રહી છે. નેપાળની પ્રથમ મહિલા હેલિકોપ્ટર કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારીએ માત્ર છ દિવસમાં અંદાજે 100 બચાવ મિશન પૂર્ણ કરીને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકો માટે જીવનરેખા બની છે.
લોકો સુધી પહોંચવાનો એકમાત્ર રસ્તો હેલિકોપ્ટર
નેપાળ-તિબ્બત સરહદ નજીક આવેલા રસુવા જિલ્લાના તિમુરે વિસ્તારમાં પાણી, કાદવ અને ભૂસ્ખલનના કારણે જમીન માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયો છે. અનેક વિસ્તારોમાં રસ્તા અને પુલો તૂટી જતા ફસાયેલા લોકો સુધી પહોંચવાનો એકમાત્ર રસ્તો હેલિકોપ્ટર બની ગયો છે. આવી વિકટ પરિસ્થિતિમાં કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારી સતત જોખમી ઉડાનો ભરીને લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડી રહી છે.
આકાશમાંથી દેખાતી વિનાશની ભયાનક તસવીર
નેપાળ હાલ દાયકાઓની સૌથી ગંભીર કુદરતી આફતોમાંથી એકનો સામનો કરી રહ્યું છે. ભારે વરસાદ બાદ આવેલા પૂર અને ભૂસ્ખલનથી ગામડાં, રસ્તાઓ, પુલો અને જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટોને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે.
20 જેટલા હેલિકોપ્ટર તૈનાત કરાયા હતા
તિમુરે જેવા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં જમીન માર્ગથી પહોંચવું લગભગ અશક્ય બન્યું છે. જેના કારણે હેલિકોપ્ટર બચાવ કામગીરી માટે સૌથી મહત્વનું સાધન બન્યા છે. સાંકડી હિમાલયી ખીણમાં અંદાજે 20 જેટલા હેલિકોપ્ટર તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. કેટલીક વખત એક જ વિસ્તારમાં પાંચથી છ હેલિકોપ્ટર એકસાથે લેન્ડ કરીને બચેલા લોકોને બહાર કાઢવાની કામગીરી કરતા હતા. આવા સમયે હવામાં પણ ભારે દબાણ અને જોખમ સર્જાતું હતું.
કાદવમાં લેન્ડિંગ, એક ભૂલ અને અકસ્માતનો ભય
તિમુરે પહોંચવું જેટલું મુશ્કેલ હતું, તેનાથી પણ વધુ મુશ્કેલ હેલિકોપ્ટરને સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરાવવું હતું. હવામાંથી જમીન મજબૂત દેખાતી હોવા છતાં ઘણી જગ્યાએ સપાટી ઊંડા અને અસ્થિર કાદવથી ભરેલી હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
હેલિકોપ્ટર કાદવમાં ફસાઈ જવાનો ખતરો
આવી સ્થિતિમાં હેલિકોપ્ટર કાદવમાં ફસાઈ જવાનો ખતરો રહેતો હતો. તેથી પાયલોટ્સને લેન્ડિંગ બાદ પણ એન્જિન બંધ ન કરવાની સ્થિતિ સર્જાતી હતી, જેથી કોઈ જોખમ જણાય તો તાત્કાલિક ફરી ઉડાન ભરી શકાય.
પાયલોટ્સ માટે પડકાર
બીજી તરફ સંકડી ખીણમાં એકસાથે અનેક હેલિકોપ્ટર ઉડતા હોવાથી પાયલોટ્સ માટે પડકાર અનેકગણો વધી જતો હતો. સતત રેડિયો સંપર્ક, પોતાની સ્થિતિની જાણકારી અને અન્ય હેલિકોપ્ટરની ગતિ પર નજર રાખવી પડતી હતી.
2015ના ભૂકંપ કરતાં પણ મોટી તબાહીનો અનુભવ
કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારીએ આકાશમાંથી જોયેલી તબાહીને અત્યંત ભયાનક ગણાવી હતી. તેમના મીડિયામાં જણાવ્યા મુજબ, કેટલીક રીતે આ વિનાશ 2015ના નેપાળ ભૂકંપ કરતાં પણ વધુ ગંભીર અનુભવાયો, કારણ કે એક જ વિસ્તારમાં ભારે પ્રમાણમાં નુકસાન થયું હતું. ભૂસ્ખલન અને પૂરના કારણે અનેક લોકોના જીવ ગયા, અનેક વિસ્તારોમાં મૃતદેહો જોવા મળ્યા અને બચેલા લોકો હેલિકોપ્ટરની રાહ જોતા રહ્યા. તેમના માટે હેલિકોપ્ટર માત્ર વાહન નહોતું, પરંતુ જીવતા બચવાનો છેલ્લો રસ્તો બની ગયું હતું. પ્રારંભિક બે દિવસમાં જ તિમુરે વિસ્તારમાંથી 200થી વધુ લોકોને બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા. આ બચાવ કામગીરીમાં નેપાળી સેના સહિત અનેક હેલિકોપ્ટર અને પાયલોટ્સ જોડાયા હતા.
https://twitter.com/NirmalPrasai5/status/2094973707580232032
તબાહીમાં પાંચ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ પણ નાશ પામ્યા
આ ભયાનક આફતે માનવજીવનની સાથે નેપાળના માળખાકીય વિકાસને પણ મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, તિમુરે અને આસપાસના વિસ્તારમાં અનેક જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટોને નુકસાન પહોંચ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પાંચ જેટલા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટો પણ આ તબાહીમાં નાશ પામ્યા છે. અનેક પરિવારોના ઘર, રોજગાર અને જીવનનો આધાર તૂટી ગયો છે. પરંતુ આ તમામ વિનાશ વચ્ચે બચાવી લેવાયેલા લોકોની આંખોમાં દેખાતી આશા જ બચાવકર્મીઓને આગળ વધવાની તાકાત આપી રહી છે.
‘તમે બચી ગયા’ કહીને લોકોનું મનોબળ વધારતી કેપ્ટન
કોકપિટમાંથી સતત મોત અને બરબાદીના દૃશ્યો જોતી પ્રિયા અધિકારી માટે દરેક બચાવ મિશન ભાવનાત્મક બની રહ્યો છે. લેન્ડિંગ બાદ જ્યારે તેઓ જીવતા બચેલા લોકોને જોતા ત્યારે તેમને હાથ હલાવીને કહેતા કે, “તમે બચી ગયા.” ઘણી વખત હેલિકોપ્ટરમાં લાવવામાં આવેલા લોકો એટલા નબળા હતા કે તેઓ મુશ્કેલીથી આંખો ખોલી શકતા હતા. તેમ છતાં બચી ગયેલા લોકોની એક નાની સ્મિત પણ પાયલોટ્સ માટે વધુ એક જોખમી મિશન માટે તૈયાર થવાની પ્રેરણા બની રહી હતી.
કેબિન ક્રૂથી નેપાળની પ્રથમ મહિલા હેલિકોપ્ટર કેપ્ટન સુધીની સફર
પુરુષપ્રધાન એવિએશન ક્ષેત્રમાં કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારીનો સફર સરળ રહ્યો નથી. તેમણે પર્યાવરણ વિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને શરૂઆતમાં કેબિન ક્રૂ તરીકે કારકિર્દી શરૂ કરી હતી. એક હેલિકોપ્ટર ઉડાનના અનુભવ બાદ તેમના મનમાં પાયલોટ બનવાનો વિચાર મજબૂત થયો. ત્યારબાદ તેઓ હેલિકોપ્ટર પાયલોટની તાલીમ માટે ફિલિપાઇન્સ ગયા અને જરૂરી ફ્લાઇંગ કલાકો પૂર્ણ કર્યા.
2017માં તેઓ સંપૂર્ણ સમયના હેલિકોપ્ટર પાયલોટ બન્યા
વર્ષ 2017માં તેઓ સંપૂર્ણ સમયના હેલિકોપ્ટર પાયલોટ બન્યા હતા. ત્યારબાદ તેમણે હિમાલયના અત્યંત ઊંચા અને જોખમી વિસ્તારોમાં સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂ કામગીરીમાં વિશેષતા મેળવી.
6,200 મીટરની ઊંચાઈએ પણ બચાવ મિશન
કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારી અગાઉ પણ હિમાલયના દુર્ગમ વિસ્તારોમાં અનેક બચાવ મિશન કરી ચૂક્યા છે. તેમના કાર્યમાં ગંભીર રીતે ઘાયલ પર્વતારોહકોને બચાવવાની કામગીરીનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેઓએ આશરે 6,200 મીટરની ઊંચાઈ સુધીના બચાવ અભિયાનોમાં પણ ઉડાન ભરી છે. ઊંચાઈ, ખરાબ હવામાન અને દુર્ગમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિમાં ઉડાન ભરવાનો લાંબો અનુભવ હોવા છતાં તેમણે સ્વીકાર્યું કે આ વખતની કુદરતી આફતનું પ્રમાણ એટલું મોટું હતું કે તેના માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર રહેવું મુશ્કેલ હતું.
‘અમે આ જ કામ માટે તાલીમ લીધી છે’
સતત અનેક દિવસ સુધી બચાવ મિશન ચલાવવાને કારણે પાયલોટ્સ અને બચાવકર્મીઓ ભારે થાક અનુભવી રહ્યા છે. તેમ છતાં કેપ્ટન પ્રિયા અધિકારી પોતાના કાર્યને કોઈ અસાધારણ બહાદુરી તરીકે રજૂ કરતા નથી. તેમના માટે અને તેમના સાથી પાયલોટ્સ માટે આ તેમની ફરજ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, “અમને આ જ કામ માટે તાલીમ આપવામાં આવી છે.”
જીવનરક્ષક તરીકે ઉભરી આવ્યા
છ દિવસમાં અંદાજે 100 બચાવ મિશન પૂર્ણ કરનારી પ્રિયા અધિકારી આજે માત્ર નેપાળની પ્રથમ મહિલા હેલિકોપ્ટર કેપ્ટન તરીકે નહીં, પરંતુ ભયાનક તબાહીમાં ફસાયેલા લોકો માટે આકાશમાંથી આશા લઈને આવતી એક જીવનરક્ષક તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.