કુશ મૂર્તિઓનો ઉપયોગ કરીને અંતિમ સંસ્કાર કરાયા છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલ આ પગલું પરિવારોને માનસિક શાંતિ પ્રદાન કરે છે.
માનસિક શાંતિ આપવા માટે કામ
નેપાળમાં વિનાશક પૂર પછી હજારો લોકો હજુ પણ ગુમ છે. ઘણા પરિવારો તેમના પ્રિયજનોના પાછા ફરવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. પાંચ હજારથી વધુ લોકો હજુ પણ ગુમ છે. પરંતુ તે દરમિયાન, ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારોએ તેમના મૃત્યુને ધારી લીધા છે અને અંતિમ સંસ્કાર કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. મૃતદેહોને બદલે, કુશ મૂર્તિઓ અથવા શબપેટીઓની પ્રતિકૃતિઓનો ઉપયોગ આ હેતુ માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ ઉપરાંત, આ પહેલ પરિવારોને માનસિક શાંતિ આપવા માટે પણ કામ કરી રહી છે.
કુશની પ્રતિમાનું શુ મહત્ત્વ ?
પારસા જિલ્લાના પોખરિયા-7ના રહેવાસી સોનલલાલ પંડિત, નુવાકોટના દેવીઘાટમાં ઘર બાંધકામ કોન્ટ્રાક્ટર તરીકે કામ કરતા હતા. પૂરના દિવસે તેઓ બજારમાં કામ કરી રહ્યા હતા. તેમના પરિવારના જણાવ્યા મુજબ, તેમના સાથીદારો પાણીનો અવાજ સાંભળીને ભાગી ગયા હતા. પરંતુ ઘૂંટણ તૂટવાને કારણે કાખઘોડીના સહારે ચાલતા સોનલલાલ બચી શક્યા નહીં. તેમના ભાઈ પન્નાલાલે જણાવ્યું હતું કે, કેટલાક વીડિયોમાં સોનલલાલ ઘૂંટણ સુધી પાણીમાં ડૂબેલા દેખાયા હતા, પરંતુ ત્યારબાદ કોઈ સમાચાર મળ્યા ન હતા. ઘટનાના પાંચમા દિવસે પરિવારે કુશની પ્રતિમા બનાવીને તેમના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા હતા.
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં કુશ મૂર્તિ સાથે અગ્નિસંસ્કારનો ઉલ્લેખ
નેપાળ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીના ધર્મશાસ્ત્રી અને પ્રોફેસર દેવમણિ ભટ્ટરાયના મતે, ધર્મસિંધુ અને નિર્નયસિંધુ જેવા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં કુશ મૂર્તિ અથવા પારણા સાથે મૃતદેહને અગ્નિસંસ્કાર કરવાની પદ્ધતિનું વર્ણન છે. તેમણે કહ્યું કે જો મૃત્યુ જોવા મળ્યું હોય, જેમ કે કોઈ વ્યક્તિ વહી જતી હોય તેવો વીડિયો, તો મૃતદેહ મળે તેની રાહ જોવાની જરૂર નથી. આવા કિસ્સાઓમાં, દસ દિવસની અંદર અગ્નિસંસ્કાર કરી શકાય છે. જો ઘટના જોવા મળી ન હોય પરંતુ આખું ગામ વહી ગયું હોય અને કંઈ બચ્યું ન હોય, તો પરિવાર હજુ પણ શબપેટી બનાવી શકે છે અને અંતિમ સંસ્કાર કરી શકે છે. જો કે, જે પરિવારોને હજુ પણ આશા છે તેઓ 10થી15 દિવસ રાહ જોઈ શકે છે અથવા સરકારના ડીએનએ ટેસ્ટની રાહ જોઈ શકે છે. આ નિર્ણય પરિવાર, સંબંધીઓ અને ક્યારેક વહીવટીતંત્રની મદદથી લઈ શકાય છે.
પશુપતિ આર્યઘાટ ખાતે ઉમટી ભીડ
કાઠમંડુના પશુપતિ આર્યઘાટ ખાતે ગુમ થયેલા લોકો માટે આવા અગ્નિસંસ્કાર પણ વધવા લાગ્યા છે. પશુપતિ એરિયા ડેવલપમેન્ટ ટ્રસ્ટના માહિતી અધિકારી સૂર્યા ભટે જણાવ્યું હતું કે બુધવારે કુશા ઘાસની મૂર્તિઓનો ઉપયોગ કરીને ત્રણ લોકોના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા. ગુરુવારે ઘાટ પર મોટી સંખ્યામાં લોકો સમાન ધાર્મિક વિધિઓ કરતા જોવા મળ્યા હતા. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળના જણાવ્યા અનુસાર, નેપાળમાં પૂરને કારણે અત્યાર સુધીમાં 1,252 લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે, અને 4,200 થી વધુ લોકો હજુ પણ ગુમ છે.
અન્ય સમુદાયોમાં પણ ધાર્મિક વિધિઓ શરૂ
જે લોકો બહાર રહ્યા છે તેમના કેટલાક પરિવારોએ ધાર્મિક વિધિઓ શરૂ કરી દીધી છે. જોકે, ઘણા પરિવારો હજુ પણ મૂંઝવણમાં છે કારણ કે તેમના ઘરો પણ પૂરથી પ્રભાવિત થયા હતા. તેમણે કહ્યું કે બૌદ્ધ માન્યતાઓ અનુસાર, મૃતકોનો 49 દિવસ સુધી પુનર્જન્મ થતો નથી. તેથી, સાતમા, 21મા અને 49મા દિવસે ધાર્મિક વિધિઓ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. દરમિયાન, ખ્રિસ્તી સમુદાયમાં, સત્તાવાર પુષ્ટિ ન મળે ત્યાં સુધી મૃતકોના પુનર્જન્મ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. મૃતદેહો મળી આવે અથવા સરકાર તેમને મૃત જાહેર કરે, ફોટોગ્રાફ્સ સાથે પ્રાર્થના અને સ્મારક સેવાઓ યોજવામાં આવે છે.
અંતિમ સંસ્કાર આપે છે પરિવારોને માનસિક શાંતિ
ધર્મશાસ્ત્રી ભટ્ટરાયના મતે, કુશ મૂર્તિનું અગ્નિસંસ્કાર અને અંતિમ સંસ્કાર કરવાથી પરિવારને ખાતરી મળે છે કે મૃતકને મુક્તિ મળશે અને થોડી રાહત મળશે. મનોવિજ્ઞાની અંજન કુમાર ધકલ પણ માને છે કે આ પ્રકારની વિદાય પરિવારને સંતોષ આપે છે. સોનલલાલના ભાઈ પન્નાલાલે કહ્યું કે જ્યારે કોઈ પ્રિયજનનું નુકસાન દુઃખદાયક હોય છે, ત્યારે ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ આવી અચાનક ઘટનાઓમાં માનસિક શાંતિ આપે છે. પશુપતિ ક્ષેત્ર વિકાસ ટ્રસ્ટે પૂરમાં ગુમ થયેલા લોકોના અંતિમ સંસ્કાર માટે મફત વ્યવસ્થા કરી છે. પૂર પીડિતો માટે ભલામણો લઈને આવનારાઓને ક્રિયાપુત્રી ભવન ફીમાંથી પણ મુક્તિ આપવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચોઃ