નેપાળની નબળી ટેક્ટોનિક રચના, ખતરનાક હિમનદીઓ અને ભારે વરસાદના કારણે વારંવાર વિનાશક આફતો સર્જાય છે.
વિનાશક ભૂકંપનું મુખ્ય કારણ
નેપાળની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચનાને સમજીએ તો, મુખ્ય કારણ ભારતીય અને યુરેશિયન ટેક્ટોનિક પ્લેટો વચ્ચેની અથડામણ છે. આશરે 50 મિલિયન વર્ષો પહેલા શરૂ થયેલી આ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયા આજે પણ ચાલુ છે. ભારતીય પ્લેટ દર વર્ષે આશરે 20 થી 21 મિલીમીટરના દરે યુરેશિયન પ્લેટ તરફ સરકી રહી છે. આ હિમાલયની નીચેની જમીન પર સતત દબાણ બનાવે છે. આ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રવૃત્તિ નેપાળમાં વારંવાર આવતા વિનાશક ભૂકંપનું મુખ્ય કારણ છે.
ખડકો પર પાણીનું દબાણ
ભૂકંપ માત્ર ઇમારતોને નુકસાન પહોંચાડે છે, પરંતુ સમગ્ર પર્વત પ્રણાલીને અંદરથી હચમચાવી પણ નાખે છે. 2015 ના વિનાશક ભૂકંપ પછી પણ, નેપાળે સતત નાના અને મોટા બંને પ્રકારના ધ્રુજારીનો અનુભવ કર્યો છે. આ દૈનિક કંપનોને કારણે પર્વતીય ખડકો છૂટા પડી જાય છે અને તેમની પકડ ગુમાવે છે. વરસાદની ઋતુ દરમિયાન, જ્યારે આ નબળા ખડકો પર પાણીનું દબાણ તીવ્ર હોય છે, ત્યારે સમગ્ર ઢોળાવ તૂટી પડે છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગ ચિંતાજનક
ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને આબોહવા પરિવર્તન હિમાલયના પ્રદેશો પર ઝડપથી અસર કરી રહ્યા છે. બરફ પર્વતીય પથ્થરો અને ખડકોને એકસાથે બાંધવા માટે કુદરતી ગુંદર અથવા સિમેન્ટ તરીકે કામ કરે છે, પરંતુ વધતા તાપમાનને કારણે આ બરફ ઝડપથી પીગળી રહ્યો છે. જ્યારે પર્વતોની અંદરનો બરફ પીગળે છે, ત્યારે ખડકો તેમની પકડ ગુમાવે છે. પરિણામે, સહેજ પણ હલનચલન અથવા વરસાદ વિનાશક ભૂસ્ખલનનું કારણ બની શકે છે.
તિબેટના ખતરનાક ગ્લેશિયર તળાવો
નેપાળ અને નજીકના તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશમાં હજારો હિમનદી તળાવો રચાયા છે. અહેવાલ મુજબ, કોશી, ગંડકી અને કરનાલી નદીની ખીણોમાં 3,624 હિમનદી તળાવો અસ્તિત્વમાં છે. આમાંથી ઓછામાં ઓછા 47 તળાવો અત્યંત સંવેદનશીલ અને ખતરનાક માનવામાં આવે છે, જેમાંથી 25 તિબેટમાં, 21 નેપાળમાં અને એક ભારતમાં સ્થિત છે. જ્યારે આ તળાવો ફાટે છે, ત્યારે તે નીચલા પ્રદેશોમાં અચાનક વિનાશનું કારણ બને છે.
આ પણ વાંચોઃ નેપાળ પૂરના કારણે ભારત પાસેથી ખરીદશે 1100 મેગાવોટ વીજળી, જાણો ભારત પાસેથી કેટલા દેશ ખરીદે છે વીજળી?