તેમણે હવે ભારત પ્રત્યે પોતાનું વલણ બતાવવાનું શરૂ કર્યું છે, તે જ દેશ જેની સાથે નેપાળ "બ્રેડ એન્ડ બટર" સંબંધ ધરાવે છે.
નેપાળ-ભારત સંબંધો
નેપાળના વડા પ્રધાન બાલેન શાહનું ભારત પ્રત્યેનું વલણ હવે નરમ પડતું દેખાય છે. શરૂઆતમાં કડક રાજદ્વારી વલણ જાળવી રાખ્યા પછી, વિક્રમ મિસ્ત્રી સાથે મળવાનો ઇનકાર કર્યા પછી અને નકશા વિવાદ પછી, 10 ઓગસ્ટના રોજ, બાલેન શાહે આખરે કાઠમંડુમાં વડા પ્રધાન કાર્યાલયમાં ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ સાથે તેમની પ્રથમ એક-એક મુલાકાત કરી. બાલેન શાહ હવે નેપાળ-ભારત સંબંધોને મજબૂત બનાવવા વિશે વાત કરતા જોવા મળે છે. વલણમાં આ અચાનક ફેરફાર પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો છે.
ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ-બાલેન શાહ વચ્ચે મુલાકાત
નેપાળનો રાજકીય પરિદૃશ્ય ક્યારે બદલાશે તે આગાહી કરવી હંમેશા મુશ્કેલ રહ્યું છે. આ વખતે, કાઠમંડુથી ઉભરી રહેલા ચિત્રે સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. સોમવારે, નેપાળના વડા પ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહે વડા પ્રધાન કાર્યાલયમાં પ્રથમ વખત ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવને એક-એક કરીને મળ્યા. વડા પ્રધાન બન્યા પછી શાહની કોઈપણ વિદેશી રાજદૂત સાથે આ પહેલી વ્યક્તિગત મુલાકાત છે. આ ખાસ મુલાકાત દરમિયાન, ભારત-નેપાળ સંબંધો, બંને દેશોના પરસ્પર હિતો, વિકાસ ભાગીદારી અને દ્વિપક્ષીય સહયોગના ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
બાલેન્દ્ર શાહની રાજદ્વારી રીત બદલાઈ ?
બાલેન્દ્ર શાહે અગાઉ વિદેશી રાજદૂતોને ખાનગીમાં મળવાનું ટાળ્યું હતું. અગાઉ, તેઓ ફક્ત જૂથ બેઠકો દ્વારા વિદેશી પ્રતિનિધિઓ સાથે વાતચીત કરતા હતા. જો કે, ભારતીય રાજદૂત માટે, તેમણે આ લાંબા સમયથી ચાલતી પરંપરા તોડી અને પ્રથમ વખત, વિદેશી પ્રતિનિધિ માટે લાલ જાજમ પાથરવાનું આયોજન કર્યું હતુ. જોકે, તેઓ સોમવારે અલગથી ચીની રાજદૂતને મળવાના પણ છે. રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે નેપાળ હવે બંને મહાસત્તાઓ, ભારત અને ચીન સાથેના તેના સંબંધોને સંપૂર્ણપણે સંતુલિત રીતે આગળ વધારવા માંગે છે.
ભારતીય રાજદૂત માટે લાલ જાજમ પાથરવાના ત્રણ કારણો
1. જમીની વાસ્તવિકતા
નેપાળે પોતાની રાજદ્વારીમાં ચીન કાર્ડ રમવાનો પ્રયાસ કર્યો હશે, પરંતુ જમીની વાસ્તવિકતા એ છે કે નેપાળનું અર્થતંત્ર, વેપાર અને દૈનિક જરૂરિયાતો સંપૂર્ણપણે ભારત પર નિર્ભર છે. નેપાળનો મોટાભાગનો વિદેશી વેપાર ભારતના માર્ગો અને બંદરોમાંથી પસાર થાય છે. પેટ્રોલ, ડીઝલ, દવાઓ અને અન્ય દૈનિક જરૂરિયાતો ભારતથી નેપાળ પહોંચે છે. બાલેન શાહ સંપૂર્ણપણે સમજી ગયા છે કે જો નેપાળ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપવા અને તેના લોકોને ફુગાવાથી બચાવવા માંગે છે, તો ભારત સાથે મળીને કામ કરવું એ એકમાત્ર રસ્તો છે. ભારત દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવી રહેલા વિકાસ ભાગીદારી અને માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સ નેપાળના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે.
2. ચીનના 'દેવાના જાળ' અને વચનોનું કડવું સત્ય
નેપાળના ભૂતકાળના અનુભવોએ સાબિત કર્યું છે કે ચીન તરફથી આપવામાં આવેલા ભવ્ય વચનો ઘણીવાર કાગળ સુધી સીમિત રહે છે અથવા અત્યંત મોંઘા લોનમાં પરિણમે છે. શ્રીલંકાથી પાકિસ્તાન સુધી, ચીનની આર્થિક નીતિઓની પ્રતિકૂળ અસરો કોઈ રહસ્ય નથી. નેપાળના માળખાકીય વિકાસ અંગે ચીનના વચનો છતાં, જમીની પ્રગતિ તેના કરતા ઘણી ધીમી રહી છે. પોખરા આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક જેવા પ્રોજેક્ટ્સ, જે ચીનના દેવાથી દબાયેલા છે, તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ વાસ્તવિકતાને ધ્યાનમાં રાખીને, બાલેન્દ્ર શાહને સમજાયું છે કે ચીન પર આધાર રાખવો જોખમી હોઈ શકે છે, જ્યારે ભારત હંમેશા કટોકટીના સમયમાં બિનશરતી સહાય આપનાર પ્રથમ દેશ હોય છે.
3. પોતાની ખુરશીની ફરજ અને દેશમાં રાજકીય સ્થિરતા
નેપાળનું રાજકારણ અત્યંત અસ્થિર રહ્યું છે, સરકારો વારંવાર બદલાતી રહે છે. બાલેન શાહ એક નવા અને યુવાન રાજકીય વ્યક્તિ તરીકે સત્તામાં આવ્યા છે. તેમના પર જાહેર અપેક્ષાઓનો ભારે બોજ છે. જો તેઓ લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહેવા માંગતા હોય અને તેમની સરકાર માટે સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માંગતા હોય, તો તેમણે નવી દિલ્હી સાથે સામાન્ય અને મજબૂત સંબંધો જાળવી રાખવા જોઈએ.
ભારત અને ચીન વચ્ચે સંતુલન જાળવવાના પ્રયાસો
સિંહદરબાર ખાતેની આ ઐતિહાસિક મુલાકાત પછી, એ સ્પષ્ટ છે કે બાલેન્દ્ર શાહે પોતાના શરૂઆતના તીક્ષ્ણ વક્તવ્યને બાજુ પર રાખીને સારા પાડોશી બનવાનો માર્ગ પસંદ કર્યો છે. જોકે, ચીની રાજદૂતને મળવાની તેમની યોજનાઓ દર્શાવે છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે એક તરફ ઝુકાવવાને બદલે બંને દેશો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું ચાલુ રાખશે. જોકે, ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ સાથેની તેમની પહેલી વન-ટુ-વન મુલાકાતે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે જ્યારે નેપાળના સાચા હિતો અને વિકાસની વાત આવે છે, ત્યારે કાઠમંડુએ નવી દિલ્હી તરફ વળવું જોઈએ.
આ પણ વાંચોઃ ચીનમાં અચાનક કેમ બંધ થયા ડ્રોન શો, જાણો શુ છે કારણ?