તેમનો દલીલ છે કે લગભગ 80 વર્ષ પહેલાં સ્થાપિત થયેલી આ વ્યવસ્થા આજના વિશ્વની વાસ્તવિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરતી નથી.
વીટો એટલે શુ ?
યુએનએસસીમાં કુલ 15 સભ્યો છે, પાંચ કાયમી અને દસ કામચલાઉ. વર્તમાન કાયમી સભ્યોમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા, ચીન, બ્રિટન અને ફ્રાન્સ છે. 10 કામચલાઉ સભ્યો યુએન જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા બે વર્ષના કાર્યકાળ માટે ચૂંટાય છે. સુરક્ષા પરિષદમાં ઠરાવ પસાર કરવા માટે ઓછામાં ઓછા નવ મતોની જરૂર પડે છે. જો કે, જો પાંચ કાયમી સભ્યોમાંથી કોઈ એક મહત્વપૂર્ણ ઠરાવને વીટો કરે છે, તો પણ ઠરાવ અવરોધિત થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે જો ૧૪ દેશો ઠરાવને સમર્થન આપે તો પણ એક કાયમી સભ્યનો વિરોધ તેને અટકાવી શકે છે.
એર્દોગનનો સંપૂર્ણ પ્રસ્તાવ શું ?
એર્દોગનની માંગ ફક્ત વીટો દૂર કરવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેઓ વર્તમાન કાયમી સભ્યપદ પ્રણાલીને નાબૂદ કરવાની પણ હાકલ કરે છે. તેમના પ્રસ્તાવ મુજબ, યુએનએસસીના બધા સભ્યો યુએન જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા ચૂંટાયેલા હોવા જોઈએ અને તેમને નિશ્ચિત સમયગાળા માટે જવાબદારી સોંપવી જોઈએ. આ મોડેલમાં, કોઈ પણ એક દેશને કાયમી વિશેષાધિકારો નહીં મળે. એર્દોગન દલીલ કરે છે કે યુએનએસસી એક એવી સિસ્ટમ હોવી જોઈએ જેમાં વિવિધ દેશોની ભાગીદારી શામેલ હોય, જેમાં કોઈપણ એક દેશ પાસે સમગ્ર પ્રક્રિયાને રોકવાની શક્તિ ન હોય.
વીટો દૂર કરવો આટલો મુશ્કેલ કેમ ?
સૌથી મોટો અવરોધ યુએન ચાર્ટરમાં જ રહેલો છે. વીટો સિસ્ટમ બદલવા માટે યુએન ચાર્ટરમાં સુધારો કરવાની જરૂર પડશે. ચાર્ટરની કલમ 108 હેઠળ, સુધારા માટે જનરલ એસેમ્બલીના બે તૃતીયાંશ બહુમતીનો ટેકો અને બે તૃતીયાંશ સભ્ય દેશોની મંજૂરીની જરૂર પડે છે. સૌથી અગત્યનું, પાંચેય કાયમી સભ્યોની મંજૂરી પણ જરૂરી છે. આનો અર્થ એ છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા, ચીન, બ્રિટન અને ફ્રાન્સે તેમની વિશેષ સત્તાઓ સમાપ્ત કરવા માટે સંમત થવું પડશે. આ જ કારણ છે કે એર્ડોગનના પ્રસ્તાવ પછી, રશિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે કાયમી સભ્યો અને તેમની વીટો પાવર જાળવી રાખવાનું સમર્થન કરે છે. જો કે, રશિયા યુએનએસસીમાં કાયમી સભ્યોની સંખ્યા વધારવાનું સમર્થન કરે છે.
ભારત માટે આ ચર્ચા શા માટે મહત્વપૂર્ણ ?
યુએનએસસી સુધારા પરની ચર્ચા ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત, જાપાન, જર્મની અને બ્રાઝિલ, G4, લાંબા સમયથી કાઉન્સિલમાં સુધારા અને કાયમી સભ્યપદમાં વધારો કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. ભારતનો દલીલ વ્યાપક UNSC સુધારા અને વધુ પ્રતિનિધિત્વ પર કેન્દ્રિત છે. રશિયાએ ભારત અને બ્રાઝિલ માટે કાયમી સભ્યપદને ટેકો આપ્યો છે, જ્યારે જર્મની અને જાપાન તેનો વિરોધ કરે છે. તેથી, બે અલગ મોડેલ ઉભરી આવે છે. એક તરફ, એર્ડોગનનો પ્રસ્તાવ છે, જે કાયમી સભ્યપદ અને વીટો બંનેને દૂર કરવાની માંગ કરે છે. બીજી તરફ, UNSC ના વિસ્તરણ અને ભારત, જાપાન, જર્મની, બ્રાઝિલ અને આફ્રિકન દેશો જેવા દેશોને વધુ પ્રતિનિધિત્વ આપવાનું એક મોડેલ છે. બ્રિટન અને ફ્રાન્સે પણ ભારત, જાપાન, જર્મની, બ્રાઝિલ અને આફ્રિકન દેશો માટે કાયમી બેઠકો સાથે કાઉન્સિલના વિસ્તરણને ટેકો આપ્યો છે.
આ પણ વાંચોઃ આતંકવાદથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત દેશ બન્યો પાકિસ્તાન, GTI 2026 રિપોર્ટ જાહેર