બાંગ્લાદેશે તીસ્તા નદી વ્યવસ્થાપન પ્રોજેક્ટનું કામ ચીનને સોંપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ વિસ્તારની ભૌગોલિક-રાજકીય સ્થિતિમાં આ એક બહુ મોટો બદલાવ છે. આ નિર્ણય ત્યારે લેવામાં આવ્યો જ્યારે બાંગ્લાદેશે આ પ્રોજેક્ટ માટે ભારતના રોકાણ પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો અને તેના બદલે ચીન પાસેથી અંદાજે 7,000 કરોડની આસાન લોન સ્વીકારી લીધી. આ પ્રોજેક્ટનો કુલ અંદાજિત ખર્ચ આશરે 9,000 કરોડ છે. ચાલો જાણીએ કે આ પગલાં પછી ભારત માટે કેવી મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.

તીસ્તા પ્રોજેક્ટ કેમ જરૂરી છે?

તીસ્તા નદી સિક્કિમમાંથી નીકળે છે, પશ્ચિમ બંગાળ થઈને વહે છે અને પછી બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશે છે. બંને દેશો વચ્ચે વહેતી સિયારામ (સાંઝી) નદી હોવાને કારણે તે સિંચાઈ, જળ વ્યવસ્થાપન અને પ્રાદેશિક સહયોગમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. જૂન 2026માં બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની ચીન મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોએ તીસ્તા નદી વ્યવસ્થાપન પ્રોજેક્ટ માટે ટેકનિકલ સહયોગ અને સંયુક્ત અભ્યાસ પર સહમતિ દર્શાવી હતી. ભારતે પણ આ પ્રોજેક્ટમાં રોકાણ કરવામાં રસ દાખવ્યો હતો પરંતુ બાંગ્લાદેશે તેના બદલે ચીનના પ્રસ્તાવની પસંદગી કરી.

સિલિગુડી કોરિડોર (ચિકન નેક) અંગે ચિંતા

ભારતની સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે આ પ્રોજેક્ટ સિલિગુડી કોરિડોરની ખૂબ નજીક આવેલો છે. તેને અવારનવાર 'ચિકન નેક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જમીનનો આ સાંકડો ભાગ ભારતના પૂર્વોત્તર (નોર્થ-ઈસ્ટ) રાજ્યોને દેશના બાકીના ભાગો સાથે જોડે છે. વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા આ કોરિડોર નજીક ચીનની હાજરીમાં કોઈપણ પ્રકારનો વધારો ભારતીય સુરક્ષા વિશ્લેષકો માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે આ કોરિડોર ભારતની કનેક્ટિવિટી અને સંરક્ષણ લોજિસ્ટિક્સ માટે અત્યંત જરૂરી છે.

ભારતીય સરહદ નજીક ચીની નાગરિકોની હાજરી

આ પ્રોજેક્ટના કામમાં ચીની ઈજનેરો, ટેકનિકલ નિષ્ણાતો અને ભારે બાંધકામના સાધનો સામેલ થવાની સંભાવના છે. કેટલાક ભારતીય વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે સરહદની આટલી નજીક ચીની કર્મચારીઓની હાજરીથી જાસૂસી કે દેખરેખનું જોખમ વધી શકે છે અથવા તો ભૌગોલિક અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવાની તક મળી શકે છે.

નદી સંબંધિત ડેટાનું મહત્વ

તીસ્તા ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વહેતી એક સરહદ પારની નદી છે. આ કારણે જળ વ્યવસ્થાપન માટે તેની સાથે જોડાયેલી હાઇડ્રોલોજિકલ માહિતી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ નદીના પ્રવાહ, જળસ્તર અને હાઇડ્રોલોજી સંબંધિત ટેકનિકલ ડેટા એકત્રિત કરવા અને મેનેજ કરવામાં ચીની કંપનીઓ સામેલ થાય તેવી સંભાવના છે. કેટલાક ભારતીય વિશ્લેષકો દલીલ કરે છે કે આવી માહિતી સુધી ચીનની પહોંચ વ્યૂહાત્મક રીતે જોખમી બની શકે છે, કારણ કે આ એક સંયુક્ત નદી પ્રણાલી સાથે જોડાયેલી બાબત છે.

આ પણ વાંચો:Canadaની આગથી અમેરિકાની હવા બની ઝેરી, ભડકેલા ટ્રમ્પે આપી કેનેડા પર ભારે ટેરિફ લાદવાની ધમકી