પરમાણુ યુદ્ધ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાનો દુરુપયોગ, જૈવિક હથિયારો અને જળવાયુ પરિવર્તન સહિતના 17 મોટા જોખમો આગામી દાયકાઓમાં માનવજાતના સ્વાસ્થ્ય અને અસ્તિત્વ માટે ગંભીર પડકાર બની શકે છે. તબીબી સામયિક ‘ધ લેન્સેટ’ સાથે સંકળાયેલા એક આયોગના અહેવાલમાં આ જોખમોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. અહેવાલનો હેતુ લોકોને ડરાવવાનો નહીં, પરંતુ સરકારો અને નીતિનિર્માતાઓને સમયસર પગલાં લેવા માટે ચેતવવાનો છે.
માનવજાત માટે 17 મોટા જોખમોની ઓળખ
ધ લેન્સેટ કમિશન ઓન 21મી સેન્ચુરી ગ્લોબલ થ્રેટ્સ ટુ હેલ્થ’ નામના આયોગે આગામી 74થી 75 વર્ષ દરમિયાન માનવ સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે તેવા જોખમોનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે. નિષ્ણાતોએ વર્તમાન પ્રવાહોના આધારે દરેક જોખમને કારણે બીમારી, અપંગતા અને અકાળ મૃત્યુથી કેટલાં તંદુરસ્ત જીવનવર્ષો ગુમાવી શકાય તેનો અંદાજ લગાવ્યો છે.
વિનાશક જોખમો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા
અહેવાલમાં કેટલાક જોખમોને એવા વિનાશક જોખમો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે, જેની અસર અત્યંત વ્યાપક થઈ શકે છે. તેમાં હવાનું પ્રદૂષણ, દવાઓ સામે જીવાણુઓનો વધતો પ્રતિકાર, બાળકોમાં કુપોષણ, જળવાયુ સંકટ, પરંપરાગત યુદ્ધ, વિદેશી સહાયમાં ઘટાડો, દારૂનું વધુ સેવન, ઊંચું રક્તચાપ, આવકની અસમાનતા, ઓછું શિક્ષણ, કુદરતી મહામારીઓ, સ્થૂળતા, નબળું માનસિક સ્વાસ્થ્ય, ધૂમ્રપાન અને વધતી ઉંમર સાથે જોડાયેલા રોગોનો સમાવેશ થાય છે.
પરમાણુ યુદ્ધ પછી સર્જાઈ શકે છે ‘પરમાણુ દુકાળ’
અહેવાલમાં પરમાણુ યુદ્ધના સંભવિત પરિણામો અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પરમાણુ યુદ્ધ દરમિયાન વાતાવરણના ઊંચા સ્તરે મોટા પ્રમાણમાં ધુમાડો અને કણો ફેલાઈ શકે છે. તેના કારણે સૂર્યપ્રકાશમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, તાપમાનમાં ફેરફાર થઈ શકે છે અને ખેતીને ભારે નુકસાન પહોંચી શકે છે. જો પાક નિષ્ફળ જાય અને ખાદ્ય ઉત્પાદન ઘટે, તો વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં વ્યાપક દુકાળ અને ભૂખમરાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિને ‘પરમાણુ દુકાળ’ તરીકે ઓળખાવવામાં આવી છે.
કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા અને જૈવિક હથિયારોનો ખતરો
અહેવાલમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના દૂષિત ઉપયોગને પણ ગંભીર જોખમ ગણાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની મદદથી જૈવિક હથિયારો બનાવવાની સંભાવનાનો પણ સમાવેશ થાય છે. નિષ્ણાતોના મૂલ્યાંકન મુજબ, આવા જોખમો માનવજાત માટે અત્યંત વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે.આથી ટેક્નોલોજીના વિકાસની સાથે તેના દુરુપયોગને રોકવા માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા, દેખરેખ અને યોગ્ય નીતિઓ જરૂરી હોવાનું અહેવાલના સંદેશમાં સૂચવાયું છે.
અમીર અને ગરીબ દેશોમાં જોખમો અલગ
અહેવાલ મુજબ, સમૃદ્ધ વિસ્તારોમાં સ્થૂળતા અને નબળું માનસિક સ્વાસ્થ્ય જેવી બિનચેપી બીમારીઓ મોટા પડકાર બની શકે છે. જ્યારે ઓછી આવક ધરાવતા વિસ્તારોમાં શિક્ષણનો અભાવ અને અન્ય સામાજિક પરિબળો સ્વાસ્થ્યને વધુ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આથી તમામ દેશો માટે એકસરખા ઉકેલો પૂરતા નથી. સ્થાનિક પરિસ્થિતિ અને સ્વાસ્થ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિઓ ઘડવાની જરૂર છે.
તાપમાનમાં વધારો રોકવાથી અબજો જીવનવર્ષ બચી શકે
અહેવાલના મોડેલ અનુસાર, જો વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો લગભગ 1.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવે, તો તાપમાન 4.4 ડિગ્રી સુધી પહોંચવાની સ્થિતિની સરખામણીએ અંદાજે 1.89 અબજ તંદુરસ્ત જીવનવર્ષોનું નુકસાન ટાળી શકાય છે.આ આંકડો જળવાયુ પરિવર્તન સામે સમયસર પગલાં લેવાની મહત્ત્વપૂર્ણ અસર દર્શાવે છે. સાથે જ, વિદેશી સહાયમાં ઘટાડો થવાથી ઓછી આવક ધરાવતા દેશોની આરોગ્ય વ્યવસ્થાઓ પર પડતી અસર અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
સરકારો માટે સમયસર તૈયારી જરૂરી
આયોગ સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સરકારોએ સંકટ સર્જાય તેની રાહ જોવાને બદલે અગાઉથી જોખમોનું અનુમાન લગાવવું જોઈએ. તેના માટે પૂરતા નાણાં, પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓ, મજબૂત આરોગ્ય વ્યવસ્થા અને ટેક્નોલોજીમાં સુરક્ષિત નવીનતા માટે રોકાણ જરૂરી છે. અહેવાલમાં દર વર્ષે આ 17 જોખમોનું ફરીથી મૂલ્યાંકન કરવાની પણ યોજના દર્શાવવામાં આવી છે, જેથી નવા આંકડા અને ઊભરતા જોખમોને ધ્યાનમાં લઈ શકાય.
મુખ્ય સંદેશ: સમયસર પગલાંથી નુકસાન ઘટાડી શકાય
અહેવાલનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે માનવજાત સામેના મોટા જોખમો અનિવાર્ય વિનાશ સમાન નથી. યોગ્ય આયોજન, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ, મજબૂત આરોગ્ય વ્યવસ્થા અને સમયસર નીતિગત પગલાં દ્વારા તેની અસર ઘટાડી શકાય છે. આજના નિર્ણયો આગામી પેઢીઓના સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષાને અસર કરશે.
આ પણ વાંચો : India : 6 રાજ્યોમાં નવા રાજ્યપાલ, ઓમ પ્રકાશ માથુર અને દુષ્યંત ગૌતમ સહિત 6ની નિમણૂક
