સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરારને અમલમાં મૂકવાની તૈયારી ચાલી રહી છે.
આ જોડાણ 'ઇસ્લામિક નાટો' તરીકે ઓળખાયુ
7 ઓગસ્ટના રોજ મક્કામાં થયેલા કરારમાં, ત્રણેય દેશ સામૂહિક સંરક્ષણના સિદ્ધાંત પર સંમત થયા હતા. આનો અર્થ એ છે કે, એક દેશ પર કોઈપણ લશ્કરી હુમલો ત્રણેય પર હુમલો માનવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થા નાટોના કલમ 5ના સિદ્ધાંત જેવી જ છે. તુર્કીના સંરક્ષણ પ્રધાને પણ તેને તકનીકી રીતે નાટો કલમ 5 જેવી જ ગણાવી. નિષ્ણાતો કહે છે કે તેને નાટો જેવું જ ગણાવવું હજુ વહેલું ગણાશે. નાટો પાસે પહેલાથી જ દાયકાઓ જૂની વહેંચાયેલ લશ્કરી કમાન્ડ, સંયુક્ત કમાન્ડ માળખું, કાયમી લશ્કરી યોજનાઓ અને મોટા પાયે વહેંચાયેલ કામગીરી પ્રણાલી છે.
નિષ્ણાતોની શુ છે પ્રતિક્રિયા ?
નિષ્ણાતોનું કહેવુ છે કે, ત્રણેય દેશો વચ્ચે લશ્કરી સહયોગનું સંચાલન કરવા માટે કાયમી સંસ્થાકીય કેન્દ્રની જરૂર હતી. હવે, આ કાર્ય સાઉદી અરેબિયામાં સ્થાપિત થનારા સચિવાલય દ્વારા કરવામાં આવશે. તેને ત્રણ દેશો વચ્ચે સંકલન કેન્દ્ર ગણી શકાય. અહીં, ત્રણેય દેશોના સંરક્ષણ મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલન માટેની યોજનાઓ વિકસાવવામાં આવશે. સંયુક્ત લશ્કરી પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરાશે. ત્રણેય દેશોના લશ્કરી અધિકારીઓ વચ્ચે વાતચીત મજબૂત કરાશે. શસ્ત્રો, સંરક્ષણ ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદનમાં સહયોગ વધુ વધારવામાં આવશે.
શું તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયા પર પાકિસ્તાનનો કમાન્ડ ?
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત સમજવો જોઈએ. પાકિસ્તાનને સમગ્ર ગઠબંધનનું કાયમી લશ્કરી કમાન્ડ મળ્યું નથી. હાલમાં જે સંમતિ થઈ છે તે સચિવાલયના નેતૃત્વ સાથે સંબંધિત છે. સચિવાલયના મહાસચિવ પ્રથમ ત્રણ વર્ષ માટે પાકિસ્તાનના રહેશે. આનો અર્થ એ પણ નથી કે સાઉદી અથવા તુર્કી દળો સીધા પાકિસ્તાનના લશ્કરી વડાના આદેશોનું પાલન કરશે. કોઈપણ વાસ્તવિક લશ્કરી કાર્યવાહી માટે, ત્રણેય દેશોના સંબંધિત કમાન્ડ માળખા અને રાજકીય મંજૂરી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આ જોડાણની સાચી કસોટી નિવેદન અથવા બેઠકમાં નહીં, પરંતુ પ્રથમ મોટા સુરક્ષા સંકટમાં હશે.
લશ્કરી તણાવથી રચાયું ગઠબંધન ?
આ ક્ષેત્રમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી તણાવ અને ગલ્ફ દેશોની સુરક્ષા અંગે ચિંતાઓ વધી છે. આવી સ્થિતિમાં, સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વચ્ચે સંયુક્ત લશ્કરી જોડાણની રચના પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલનને અસર કરી શકે છે. જોકે કરારમાં સત્તાવાર રીતે કોઈ એક દેશને દુશ્મન તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ પ્રશ્ન એ રહે છે કે ઈરાન સાથે સંકળાયેલી મોટી લશ્કરી કટોકટીની સ્થિતિમાં આ ગઠબંધન કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
ભારત પર કેવી અસર ?
ભારત માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું પાકિસ્તાનની ભૂમિકા છે. પાકિસ્તાન ત્રણ વર્ષ સુધી આ લશ્કરી જોડાણનું નેતૃત્વ કરશે. તેથી, ભારત નજીકથી દેખરેખ રાખશે કે શું આ ગઠબંધન પશ્ચિમ એશિયાઈ સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત રહે છે કે તે દક્ષિણ એશિયામાં સુરક્ષા મુદ્દાઓને વધુ અસર કરે છે. તેથી, ભારત ચોક્કસપણે પાકિસ્તાન, તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે વધતી જતી વ્યૂહાત્મક નિકટતા પર નજીકથી નજર રાખશે.
આ પણ વાંચોઃ હૂથી અને અલ-શબાબ વચ્ચે હથિયારોની હેરાફેરીનું નેટવર્ક પકડાતા હડકંપ