આજે દેશભરમાં દશેરાનો પવિત્ર તહેવાર ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે દશેરાના દિવસે રાવણના પૂતળાનું દહન કરીને અનિષ્ટ પર ઇષ્ટના વિજયની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. જોકે, મધ્યપ્રદેશના મંદસૌરમાં દશેરાની પરંપરા કંઈક અલગ છે. અહીં રાવણને માતા મંદોદરીના પતિ અને પ્રદેશના જમાઈ તરીકે માનવામાં આવે છે. આ જ માન્યતાને કારણે અહીં રાવણની પૂજા કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, અહીં મહિલાઓ પણ રાવણની પ્રતિમા સામે ઘૂંઘટ કરીને આવે છે.
રુંડી નામના સ્થળે રાવણની આશરે 35 ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા
મંદસૌરના ખાનપુરા વિસ્તારમાં આવેલા રુંડી નામના સ્થળે રાવણની આશરે 35 ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા સ્થાપિત છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, આ પ્રતિમા લગભગ 200 વર્ષ જૂની છે. કુદરતી આફતોને કારણે પ્રતિમાને અનેક વખત નુકસાન થયું છે, પરંતુ સમયાંતરે તેની મરામત કરીને તેને ફરીથી દુરસ્ત કરવામાં આવી છે. આ પ્રતિમાની સૌથી વિશેષ વાત એ છે કે રાવણના માથા ઉપર ગધેડાનું શિર બનાવવામાં આવ્યું છે. સ્થાનિક પરંપરામાં આ વિશેષતા તેને અન્ય પ્રતિમાઓથી અલગ ઓળખ આપે છે.
રાવણના માથા પર ગધેડાનું શિર કેમ છે?
મંદસૌરમાં સ્થાપિત રાવણની પ્રતિમામાં ગધેડાનું શિર હોવા પાછળ એક પ્રચલિત માન્યતા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ગધેડાનું શિર રાવણની બુદ્ધિ અને વિવેકનો નાશ થવાનું પ્રતીક છે. માન્યતા અનુસાર, માતા સીતાનું અપહરણ કરવાનો નિર્ણય રાવણની સૌથી મોટી ભૂલ હતી. આ નિર્ણયને કારણે તેણે પોતાની સમજ ગુમાવી દીધી હતી અને અંતે તેના સર્વનાશનું કારણ બન્યો હતો.
આ જ માન્યતાને પ્રતિમામાં ગધેડાના શિર દ્વારા દર્શાવવામાં આવી હોવાનું સ્થાનિક લોકો માને છે. જોકે, આ બાબતને પ્રમાણિત ઐતિહાસિક તથ્ય તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. તે મંદસૌર સાથે જોડાયેલી એક સ્થાનિક ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક માન્યતા છે, જે પેઢીઓથી ચાલી આવતી હોવાનું કહેવાય છે.
રાવણને જમાઈ માની મહિલાઓ કરે છે ઘૂંઘટ
મંદસૌરમાં રાવણને જમાઈ માનવાની પરંપરા સાથે કેટલીક વિશેષ ધાર્મિક વિધિઓ પણ જોડાયેલી છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, માતા મંદોદરીનું પિયર મંદસૌરમાં હતું. આ કારણે રાવણને આ વિસ્તારનો જમાઈ માનવામાં આવે છે. જમાઈ પ્રત્યે માન-સન્માન દર્શાવવાની પરંપરાના ભાગરૂપે મહિલાઓ રાવણની પ્રતિમા સામે જતી વખતે ઘૂંઘટ કરે છે.
અહીં રાવણની પૂજા પણ આ જ માન્યતાના આધારે કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે દેશના અનેક ભાગોમાં દશેરાના દિવસે રાવણના પૂતળાનું દહન થાય છે, જ્યારે મંદસૌરમાં તેની પૂજા અને તેની સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓને વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.
દશેરાના દિવસે થાય છે વિશેષ પૂજા
મંદસૌરમાં દશેરાના દિવસે નામદેવ સમાજના લોકો રાવણની પ્રતિમા સામે પૂજા-અર્ચના કરે છે. ત્યારબાદ સ્થાનિક પરંપરા અનુસાર ભગવાન રામ અને રાવણની સેનાઓ સાથે જોડાયેલો કાર્યક્રમ યોજવામાં આવે છે.
સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે, રાવણવધ પહેલાં લોકો પ્રતિમા સામે ઊભા રહીને ક્ષમા માગે છે. તેઓ કહે છે કે માતા સીતાના અપહરણને કારણે ભગવાન રામની સેના રાવણનો વધ કરવા આવી છે. ત્યારબાદ થોડા સમય માટે અંધકાર છવાઈ જાય છે. આ વિધિ સ્થાનિક પરંપરાનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે.
આ રીતે મંદસૌરમાં દશેરા માત્ર રાવણના દહનનો તહેવાર નથી, પરંતુ સ્થાનિક આસ્થા, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને વર્ષોથી ચાલી આવતી સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓનું પણ પ્રતીક છે. દેશના અન્ય વિસ્તારો કરતાં અહીં દશેરાની ઉજવણીની રીત અલગ હોવાથી આ સ્થળ વિશેષ ચર્ચામાં રહે છે.
આ પણ વાંચો: Dussehra 2026: દશેરાના દિવસે કરો આ શુભ ઉપાયો, સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ ખેંચાઇને આવશે
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
