મોટાભાગના ઘરોમાં શિવ-પાર્વતી, ગણેશ અને કાર્તિકેયની પ્રતિમા અથવા તસવીર સ્થાપિત હોય છે. તેઓ આદર્શ ગૃહસ્થ માનવામાં આવે છે, છતાં તેમનું એક સ્વરૂપ સ્મશાન સાથે જોડાયેલું છે. આ વાત લોકોને વિચારવા મજબૂર કરે છે. હકીકતમાં, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અંતિમ સંસ્કારમાં જાય છે ત્યારે તેને એક ક્ષણ માટે સમજ થાય છે કે જીવનની આખી દોડધામ, ધન અને અહંકાર અહીં જ સમાપ્ત થઈ જશે.

આ જ ભાવનાને શાસ્ત્રોમાં વૈરાગ્ય કહેવામાં આવ્યું છે. ભગવાન શિવનું સ્મશાનમાં નિવાસ કરવું એ દર્શાવે છે કે સંસારમાં રહીને પણ મનને મોહ-માયાથી ઉપર રાખવું જોઈએ.

સ્મશાનમાં નિવાસ કરવાનું મહત્ત્વ

ભગવાન શિવના સ્મશાનવાસ પાછળ એક ઊંડી ધાર્મિક વિચારધારા જોડાયેલી છે. માન્યતા મુજબ આ સૃષ્ટિ ક્યારેય એકસરખી રહેતી નથી, ક્યારે સર્જન થાય છે તો ક્યારે વિનાશ. બ્રહ્મા સૃષ્ટિનું સર્જન કરે છે, વિષ્ણુ તેનું પાલન કરે છે અને અંતે શિવ તેનો સંહાર કરે છે. સ્મશાન એ સ્થળ છે જ્યાં જીવનની અંતિમ યાત્રા પૂર્ણ થાય છે. ત્યાં પહોંચ્યા પછી શરીર, સંબંધો અને તમામ બંધનો સમાપ્ત થઈ જાય છે. બધું અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ જાય છે અને માત્ર આત્મા શેષ રહે છે.

મૃત્યુ પછી આત્મા પરમ તત્ત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે 

ધાર્મિક માન્યતા છે કે મૃત્યુ પછી આત્મા પરમ તત્ત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે અને શિવ એ જ પરમ તત્ત્વનું પ્રતિક છે. તેથી કહેવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવનો સ્મશાનવાસ આ સત્ય દર્શાવે છે કે જીવન અને મૃત્યુ એક જ ચક્રના બે પાસા છે. તેઓ યાદ અપાવે છે કે જે જન્મ્યું છે તેનું અંત નિશ્ચિત છે અને અંતે બધું શિવમાં જ સમાઈ જાય છે. તેથી જ તેમને સ્મશાનના દેવતા પણ કહેવામાં આવે છે.

સ્મશાન એ સ્થળ છે જ્યાં માનવનો અહંકાર, મોહ અને દેહાભિમાન સમાપ્ત થાય

શાસ્ત્રો મુજબ સ્મશાન એ સ્થળ છે જ્યાં માનવનો અહંકાર, મોહ અને દેહાભિમાન સમાપ્ત થાય છે. અહીં રાજા અને રંક વચ્ચેનો ભેદ મટી જાય છે. ભગવાન શિવનું સ્મશાનમાં નિવાસ દર્શાવે છે કે તેઓ જીવન અને મૃત્યુ બંનેના સ્વામી છે. તેઓ શીખવે છે કે દુનિયામાં બધું નાશવંત છે અને અંતે દરેક વસ્તુ પંચતત્વમાં વિલીન થઈ જાય છે.

શિવ ભસ્મ ધારણ કરે છે, જે આ જ સત્યનું પ્રતિક છે

શિવ ભસ્મ ધારણ કરે છે, જે આ જ સત્યનું પ્રતિક છે. ભસ્મ સૂચવે છે કે શરીર ક્ષણભંગુર છે, પરંતુ આત્મા શાશ્વત છે. તેથી શિવને વૈરાગ્ય, ત્યાગ અને તત્ત્વજ્ઞાનના દેવ પણ કહેવાય છે. સ્મશાનમાં નિવાસ કરીને તેઓ બતાવે છે કે જે વ્યક્તિ મૃત્યુના ભયથી મુક્ત થઈ જાય છે, તે જ સાચા અર્થમાં જીવન જીવી શકે છે.

મહાશિવરાત્રિના પવિત્ર અવસરે ભક્તો ઉપવાસ, રુદ્રાભિષેક અને ધ્યાન દ્વારા આ ગૂઢ તત્ત્વને સ્મરે છે. આ પર્વ આત્મચિંતન અને આંતરિક શુદ્ધિ માટેનો અવસર છે. શિવનો સ્મશાનવાસ આપણને ભૌતિક આકર્ષણથી ઉપર ઉઠીને સત્ય અને આત્મજ્ઞાન તરફ આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે છે.

આ પણ વાંચો: Braj Holi Traditions: કેવી રીતે શરુ થઇ વ્રજમાં લઠ્ઠમાર હોળીની પરંપરા?

(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)