કેવી રીતે કરવુ શ્રાદ્ધ, જાણો કોને-કોને છે શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર

• શ્રાદ્ધ પક્ષ 29 સપ્ટેમ્બરથી 14 ઓક્ટોબર 2023 સુધી ચાલશે
  
• શ્રાદ્ધ પક્ષમાં પિતૃઓની તિથિએ શ્રાદ્ધ, પિંડ દાન અને તર્પણ કરવાની પરંપરા છે
•  દરરોજ કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને નિત્ય શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે

29 સપ્ટેમ્બરથી પિતૃપક્ષનો પ્રારંભ થયો છે. પિતૃ પક્ષના સમયગાળા દરમિયાન, પૂર્વજો માટે આદર વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. તેને શ્રાદ્ધ પક્ષ પણ કહેવામાં આવે છે. આ વર્ષે શ્રાદ્ધ પક્ષ 29 સપ્ટેમ્બરથી 14 ઓક્ટોબર 2023 સુધી ચાલશે. શ્રાદ્ધ પક્ષમાં પિતૃઓની તિથિએ શ્રાદ્ધ, પિંડ દાન અને તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. આ સમયે પૂર્વજો પ્રત્યે આદર દર્શાવવામાં આવે છે.

શ્રાદ્ધના પ્રકાર

શ્રાદ્ધ વિવિધ પ્રકારનાં હોય છે, તે અંગેનો ખ્યાલ પુરાણો, સ્મૃતિઓ દ્વારા મળે છે. મનુસ્મૃતિમાં ત્રણ પ્રકારનાં શ્રાદ્ધ જણાવાયાં છે, જેને નિત્ય, નૈમિત્તિક તથા કામ્યના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. યમ સ્મૃતિમાં પાંચ પ્રકારનાં શ્રાદ્ધનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જેને નિત્ય, નૈમિત્તિક, કામ્ય, વૃદ્ધિ અને પાર્વણના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. મુખ્ય ત્રણ શ્રાદ્ધ આ પ્રમાણે છે.

નિત્ય શ્રાદ્ધ

નિત્યનો અર્થ થાય છે દરરોજ. દરરોજ કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને નિત્ય શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે. માત્ર જળ દ્વારા પણ આ શ્રાદ્ધને સંપન્ન કરી શકાય છે.

નૈમિત્તિક શ્રાદ્ધ

કોઈને નિમિત્ત બનાવીને જે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે તેને નૈમિત્તિક શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે. તેને એકોદૃષ્ટિના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. એકોદૃષ્ટિનો અર્થ થાય છે કોઈ એકને નિમિત્ત માનીને કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ. જેમ કે, કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય ત્યારે દસમું, અગિયારમું વગેરે એકોદૃષ્ટિ શ્રાદ્ધ હેઠળ આવે છે.

કામ્ય શ્રાદ્ધ

કોઈ કામનાની પૂર્તિ માટે જે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે તે કામ્ય શ્રાદ્ધ અંતર્ગત આવે છે.

શ્રાદ્ધ સંસ્કાર

કાયાની સમાપ્તિ પછી પણ જીવનયાત્રા રોકાતી નથી. આગળનો ક્રમ ચાલતો જ રહે છે. તેને કારણે મરણોત્તર સંસ્કાર કરવામાં આવે છે. તેના દ્વારા પોતાની ક્ષમતા મુજબ પિતૃઓને સદ્ગતિ આપવા અને આશીર્વાદ મેળવવા માટે આ ક્રમને આગળ વધારવામાં આવ્યો છે. હિંદુ સંસ્કૃતિમાં જણાવાયું છે કે મૃત્યુની સાથે કોઈ વ્યક્તિના જીવનની સમાપ્તિ થતી નથી, કારણ કે અનંત જીવન શૃંખલાની એક કડી મૃત્યુ પણ છે. આથી સંસ્કારોના ક્રમમાં જીવની આ સ્થિતિનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. પિતૃઓ જ્યારે એક જીવન પૂર્ણ કરીને બીજા જીવન માટે આગળ વધે છે ત્યારે પિતૃઓને મળનારું જીવન વધારે સુસંસ્કારવાન બને. આ નિમિત્તે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.

કોને છે શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર

પિતાનું શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર માત્ર પુત્રને જ છે. જો એક કરતાં વધુ પુત્ર હોય તો શ્રાદ્ધની તમામ વિધિ મોટા પુત્ર દ્વારા જ કરવી જોઈએ. જો પુત્ર ન હોય તો પત્નીએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ અને પત્નીની ગેરહાજરીમાં મોટા ભાઈ કે પૌત્ર, પૌત્ર, પુત્રવધૂ, ભત્રીજાને શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.