ગુરુવારે ગુજરાતના અમદાવાદમાં એક મોટી દુર્ઘટના બની હતી. અમદાવાદથી લંડન જઈ રહેલું એર ઈન્ડિયાનું એક પેસેન્જર વિમાન ટેકઓફ દરમિયાન ક્રેશ થયું હતું. અકસ્માત બાદ વિમાનમાં આગ લાગી ગઈ હતી.
વિમાનમાં 242 લોકો સવાર હોવાના અહેવાલ છે. ફાયર બ્રિગેડ અને મેડિકલ ટીમોએ ઘટનાસ્થળે બચાવ કાર્ય શરૂ કરી દીધું છે. ઘાયલોને તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલોમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે.
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ આ અકસ્માત અમદાવાદ એરપોર્ટની નજીક આવેલા મેઘાની નગર વિસ્તારમાં થયો હતો. ફાયર વિભાગના અધિકારી જયેશ ખાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે આગને કાબુમાં લેવા માટે અનેક ફાયર એન્જિન ઘટનાસ્થળે મોકલવામાં આવ્યા હતા. અમદાવાદ પોલીસ કમિશનર જીએસ મલિકે પણ આ અકસ્માતની પુષ્ટિ કરી છે.
તાજેતરના ભૂતકાળમાં, સમગ્ર વિશ્વમાં વિમાન અકસ્માતો પૂરની જેમ આગળ વધી રહ્યા છે. ગયા વર્ષે દક્ષિણ કોરિયાના મુઆન આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર જેજુ એરનું વિમાન ક્રેશ થયું હતું, જેમાં 179 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.
પીડિતોના પરિવારોને કોણ આપે છે વળતર?
તે પહેલાં, અઝરબૈજાન એરલાઈન્સનું વિમાન ક્રેશ થયું હતું, જેમાં 38 લોકો માર્યા ગયા હતા. સવાલ એ ઊભો થાય છે કે જ્યારે આવા અકસ્માતો થાય છે, ત્યારે પીડિતોના પરિવારોને વળતર કોણ આપે છે? સરકાર જવાબદાર છે કે એરલાઈન કંપની?
વિમાન અકસ્માતમાં વળતર માટેના નિયમો શું છે?
હવાઈ મુસાફરી જેટલી અનુકૂળ છે તેટલી જ જોખમી પણ હોઈ શકે છે. એટલા માટે સરકાર અને ઉડ્ડયન ઉદ્યોગે કેટલાક કડક નિયમો બનાવ્યા છે જેથી અકસ્માતના કિસ્સામાં પીડિતોના પરિવારોને આર્થિક મદદ મળી શકે. વળતરનો આખો ખેલ આ નિયમો પર આધાર રાખે છે, અને આ નિયમો સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ્સ માટે અલગ અલગ છે.
ડોમેસ્ટિક ફ્લાઈટ્સ માટે 20 લાખ રૂપિયા સુધીનું વળતર
જો આપણે ભારતમાં ડોમેસ્ટિક ફ્લાઈટ્સ વિશે વાત કરીએ, તો અહીં નિયમો સ્પષ્ટ છે. ઉડ્ડયન મંત્રાલયે 2014 માં એક સૂચના બહાર પાડી હતી. આ હેઠળ, જો ડોમેસ્ટિક ફ્લાઈટ ક્રેશ થાય છે, તો એરલાઈન કંપનીએ પીડિતના પરિવારને 20 લાખ રૂપિયા સુધીનું વળતર ચૂકવવાનું હોય છે. આ રકમ અકસ્માતનો ભોગ બનેલા દરેક મુસાફર માટે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ્સ માટે 1.5 કરોડથી વધુનું વળતર
હવે જો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ્સ વિશે વાત કરીએ, તો વળતરની રકમ અને નિયમો થોડા અલગ છે. અમદાવાદમાં તાજેતરમાં થયેલો અકસ્માત આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટનો છે, તેથી આ નિયમો લાગુ પડશે. પેસેન્જર ચાર્ટર મુજબ, જો કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ ક્રેશ થાય છે, તો એરલાઈન કંપનીએ પીડિત પરિવારને 1,13,100 SDR (સ્પેશિયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ) સુધીનું વળતર ચૂકવવાનું હોય છે. પહેલા આ રકમ 1,00,000 SDR હતી, પરંતુ 2016 માં તેને ભારતમાં વધારીને 1,13,100 SDR કરવામાં આવી હતી.
હવે તમારા મનમાં પ્રશ્ન થતો હશે કે આ SDR શું છે? સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, SDR એ એક પ્રકારનું ગ્લોબલ કરન્સી કન્વર્ટર છે, જેનો ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેનું મૂલ્ય વિવિધ ચલણો મુજબ નક્કી કરવામાં આવે છે. હાલમાં, 1 SDR લગભગ 1.41 યુએસ ડોલર બરાબર છે. જો આપણે તેને ભારતીય રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરીએ, તો આ રકમ 1.5 કરોડ રૂપિયાથી વધુ થાય છે. એટલે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ ક્રેશના કિસ્સામાં, દરેક પીડિતના પરિવારને ઓછામાં ઓછા 1.5 કરોડ રૂપિયાનું વળતર મળે છે.
હવે સવાલ એ છે કે આટલી મોટી રકમ ક્યાંથી આવે છે? શું એરલાઈન કંપની પોતાના ખિસ્સામાંથી વળતર ચૂકવે છે? તો તેનો જવાબ ના છે. દરેક એરલાઈન કંપની માટે તેની ફ્લાઈટ્સનો વીમો લેવો ફરજિયાત છે. એટલે કે, દરેક વિમાનનો વીમો હોય છે, જે અકસ્માતના કિસ્સામાં ઉપયોગી થાય છે. જો વિમાન ક્રેશ થાય છે, તો વીમા કંપની પોતે જ વળતરની રકમ ચૂકવે છે. મુસાફરો અથવા તેમના પરિવારોએ આ માટે અલગથી કંઈ કરવાની જરૂર નથી. તે ફક્ત એરલાઈન અને વીમા કંપની વચ્ચેનો મામલો છે, જે પરસ્પર સમાધાન થાય છે.
શું સરકાર પણ આપે છે વળતર?
ઘણાં સવાલો લોકોના મન હોય છે કે- શું સરકાર અકસ્માતના કિસ્સામાં વળતર પણ આપે છે? જવાબ એ છે કે સામાન્ય રીતે સરકાર વળતર આપતી નથી. વળતરની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે એરલાઈન કંપની અને તેની વીમા કંપનીની હોય છે. પરંતુ કેટલાક ખાસ કિસ્સાઓમાં, જેમ કે મોટી અકસ્માત અથવા રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જેવી પરિસ્થિતિમાં, સરકાર પોતાના સ્તરે પીડિતો માટે રાહત પેકેજ અથવા વળતર જાહેર કરી શકે છે. પરંતુ આ જરૂરી નથી અને દરેક કિસ્સામાં લાગુ પડતું નથી.
