પાકિસ્તાનના ઇસ્લામાબાદમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ મંત્રણા કોઈ નક્કર પરિણામ વિના પૂર્ણ થઈ છે. આ ઘટનાક્રમની તાત્કાલિક અસર વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર પડી છે, જેના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અચાનક અને તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે.
ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વાટાઘાટો નિષ્ફળ
આ રાજદ્વારી નિષ્ફળતા વચ્ચે, યુ.એસ.એ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સ્થિત ઇરાની બંદરોની નાકાબંધી પણ જાહેર કરી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ વધુ ઘેરું બનવાનો ભય છે. આ ફક્ત બે રાષ્ટ્રો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય ખેંચતાણ નથી. તેના બદલે, તે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને બળતણ આપતી મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસ સપ્લાય લાઇન પર સીધી અસર કરે છે.
તેલ બજારોમાં અશાંતિએ જોર પકડ્યું
ઇસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી રાજદ્વારી વાટાઘાટો અંગે શેર અને કોમોડિટી બજારોએ ઉચ્ચ અપેક્ષાઓ રાખી હતી. જોકે, બંને રાષ્ટ્રો કોઈ કરાર પર પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયા હોવાના સમાચાર મળતાં જ બજારોમાં ગભરાટ ફેલાઈ ગયો. આ પરિણામની સૌથી તાત્કાલિક અને સ્પષ્ટ અસર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં જોવા મળી. બ્રેન્ટ ક્રૂડ - જેને વ્યાપકપણે વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક માનવામાં આવે છે - 8.36 ટકાનો જંગી ઉછાળો આવ્યો, જે પ્રતિ બેરલ $103.16 ની સપાટીને વટાવી ગયો.
તેવી જ રીતે, યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ 8.22 ટકા વધીને $104.57 પ્રતિ બેરલના સ્તરે પહોંચ્યો. આના પરિણામો ફક્ત તેલ પૂરતા મર્યાદિત ન હતા. પરિસ્થિતિની ગંભીરતા એ હકીકત દ્વારા વધુ સ્પષ્ટ થઈ હતી કે યુરોપિયન કુદરતી ગેસ વાયદામાં પણ આશ્ચર્યજનક ઉછાળો નોંધાયો હતો. એક સમયે લગભગ 18 ટકાનો વધારો. આ વધતા ઊર્જા ખર્ચ સંભવિત રીતે વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવાના નવા મોજાને વેગ આપી શકે છે.
હોર્મુઝની નાકાબંધી, શું પુરવઠા શૃંખલા અટકશે?
આ સમગ્ર તણાવના કેન્દ્રમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની છે. તે પર્સિયન ગલ્ફને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે, જેના દ્વારા વિશ્વના તેલનો નોંધપાત્ર ભાગ પસાર થાય છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (સેન્ટકોમ) અનુસાર, યુએસ સૈન્યએ સોમવારે આ પ્રદેશમાં નાકાબંધી લાગુ કરી હતી, જે ન્યૂ યોર્ક સમય મુજબ સવારે 10:00 વાગ્યાથી લાગુ થશે.
જો કે, યુએસ સૈન્યએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ પ્રતિબંધ ખાસ કરીને ફક્ત એવા જહાજો પર લાગુ થશે જે ઈરાની બંદરો પર આવી રહ્યા છે અથવા ત્યાંથી રવાના થઈ રહ્યા છે. યુએસ દાવો કરે છે કે તે તમામ દેશોના જહાજો સાથે ન્યાયી વર્તન કરશે અને બિન-ઈરાની બંદરો વચ્ચે વેપારમાં રોકાયેલા જહાજોને આ જળમાર્ગ દ્વારા પરિવહન કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. છતાં એ નોંધનીય છે કે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં યુએસ અને ઇઝરાયલી દ્વારા ઈરાન પર હુમલા પછી આ મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારી માર્ગ અસરકારક રીતે બંધ રહ્યો છે.
પરમાણુ વાટાઘાટો તૂટી
રાજદ્વારી મોરચે, બંને પક્ષો હવે ખુલ્લેઆમ એકબીજા પર દોષારોપણ કરી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર પોતાની નિરાશા વ્યક્ત કરતા, ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાકચીએ જણાવ્યું હતું કે ઈરાન સંપૂર્ણ ઇમાનદારી સાથે સંઘર્ષનો અંત લાવવા માટે વાટાઘાટોમાં જોડાયો છે. તેમનો દાવો છે કે બંને રાષ્ટ્રો 'ઈસ્લામાબાદ MOU' (સમજૂતી પત્ર) પર હસ્તાક્ષર કરવાની આરે હતા, પરંતુ અગિયારમા કલાકે, અમેરિકાએ નવી શરતો રજૂ કરી અને તેના બદલે નાકાબંધીનો માર્ગ પસંદ કર્યો.
બીજી તરફ, યુ.એસ.ના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ - જે કોઈપણ કરાર કર્યા વિના ઘરે પરત ફર્યા - એ સ્પષ્ટ કર્યું કે વોશિંગ્ટનનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ઈરાન પાસેથી લેખિત પ્રતિબદ્ધતા મેળવવાનો હતો કે તે કોઈપણ સંજોગોમાં પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં. એક ધ્યેય જે આખરે અપૂર્ણ રહ્યો.
ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે ચેતવણી જાહેર કરીને જણાવ્યું છે કે આ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે તેમના નિયંત્રણમાં છે તે હકીકતથી પરિસ્થિતિ વધુ તંગ બની છે. તેઓએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે જ્યારે માર્ગ બિન-લશ્કરી જહાજો માટે ખુલ્લો રહેશે, ત્યારે લશ્કરી જહાજો દ્વારા કોઈપણ હિલચાલને "કડક પ્રતિક્રિયા" આપવામાં આવશે. 22 એપ્રિલના યુદ્ધવિરામની સમયમર્યાદા નજીક આવી રહી છે, તે પછી પરિસ્થિતિ જે દિશામાં જશે તે સમગ્ર વિશ્વ માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
