વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા તેલ સંકટ અને પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત સરકારે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ અંગે એક મોટો અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા અધિકૃત જાહેરનામા મુજબ, 1 જૂન, 2026 થી પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ની નિકાસ પર નવી સુધારેલી ડ્યુટી (નિકાસ જકાત) લાગુ કરવામાં આવશે.
સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી નવી નિકાસ જકાત મુજબ:
પેટ્રોલ: પ્રતિ લિટર ₹1.50
ડીઝલ: પ્રતિ લિટર ₹13.50
ATF (એવિએશન ફ્યુઅલ): પ્રતિ લિટર ₹9.50
આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતા વચ્ચે દેશની અંદર પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. અગાઉ 27 માર્ચ, 2026 ના રોજ પણ સરકારે નિકાસ પર જકાત લાદી હતી, પરંતુ બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ ડ્યુટીના દરમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.
આ સમાચાર વાંચીને સામાન્ય નાગરિકોના મનમાં ભાવ વધારાની ચિંતા સ્વાભાવિક છે. જોકે, સ્પષ્ટતા કરતા જણાવવું રહ્યું કે આ નવી ડ્યુટી માત્ર નિકાસ (Export) પર જ લાગુ છે. સ્થાનિક બજારમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. આમ, આ નિર્ણયની સીધી અસર સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડશે નહીં. સરકારનું પ્રાથમિક લક્ષ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નફાખોરીને બદલે દેશના આંતરિક પુરવઠાને સુરક્ષિત રાખવાનું છે, જેથી દેશમાં તેલની કોઈ અછત ન સર્જાય અને કિંમતો કાબૂમાં રહે.
નિષ્ણાતોના મતે, પશ્ચિમ એશિયામાં તેલ પુરવઠાની સાંકળ (Supply Chain) પર જે પ્રકારના જોખમો તોળાઈ રહ્યા છે, તેને જોતાં ભારત સરકારનું આ પગલું દૂરંદેશીભર્યું છે. નિકાસ મર્યાદિત કરીને સરકાર દેશના અનામત ભંડારને સુરક્ષિત કરવા માંગે છે. વધતી જતી વૈશ્વિક માંગ અને મર્યાદિત પુરવઠા વચ્ચે, ભારત પોતાની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે. આ કડક નીતિ દ્વારા ભારત દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ સ્થિર રાખવા અને સંભવિત કટોકટીને ટાળવા માટે પ્રયત્નશીલ છે.