ભારત ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વિદેશ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે મોટા પગલાં ભરી રહ્યું છે. હવે ભારતે સમુદ્રમાંથી કાચું તેલ મેળવવા માટે નવી યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ સમુદ્રની અંદર વધુ કાચા તેલ અને કુદરતી ગેસની શોધ કરવામાં આવશે. આ એક લાંબા ગાળાની યોજના છે. આ કાર્યક્રમનું નામ 'સમુદ્ર મંથન' રાખવામાં આવ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન યોજનાને મંજૂરી
નેશનલ ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન યોજના હેઠળ 84,084 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ખર્ચ નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધી કરવામાં આવશે. તેનો મુખ્ય હેતુ ઊંડા સમુદ્રી વિસ્તારોમાં સ્થાનિક તેલ અને ગેસની શોધને પ્રોત્સાહન આપીને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાનો છે. સમુદ્રના એવા વિસ્તારોમાં તેલ અને ગેસની શોધ કરવામાં આવશે જ્યાં મોટા પ્રમાણમાં સંસાધનો હોવાની શક્યતા છે અને જ્યાં અત્યાર સુધી શોધ થઈ નથી.
ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાત પર નિર્ભરતા
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ પહેલ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના તે વિચારને આગળ વધારે છે, જેનો તેમણે પ્રથમ વખત 2025ના સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણમાં ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ભારતની ઊર્જા ક્ષમતાને બહાર લાવવા માટે આધુનિક યુગનું સમુદ્ર મંથન કરવાની વાત કરી હતી. આ કાર્યક્રમ એવા સમયે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે ભારત પોતાની જરૂરિયાતના લગભગ 88-89% કાચા તેલ અને લગભગ અડધો કુદરતી ગેસ આયાત કરે છે. એટલે કે દેશની વધતી ઊર્જા જરૂરિયાત માટે વિદેશી સપ્લાય પર મોટી નિર્ભરતા છે અને વૈશ્વિક તણાવને કારણે ભારતની ઊર્જા સપ્લાય પર પણ અસર પડી છે.
આ યોજના હેઠળ શું કરવામાં આવશે?
ભારતમાં ઘણા ઓફશોર સેડિમેન્ટરી બેસિન છે, જ્યાં તેલ અને કુદરતી ગેસ હોવાની શક્યતા છે. પરંતુ તેમાંથી ઘણા વિસ્તારોમાં હજુ સુધી મોટા પ્રમાણમાં શોધખોળ થઈ નથી, કારણ કે ત્યાંથી તેલ કાઢવું મુશ્કેલ અને ખર્ચાળ છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર મોટા પાયે સર્વે, ભૂસ્તરીય અભ્યાસ, ડ્રિલિંગ અને જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ જેવા પ્રારંભિક કામ માટે ભંડોળ આપશે. આનો હેતુ ઉચ્ચ ગુણવત્તાનો ભૂસ્તરીય ડેટા તૈયાર કરવાનો છે, જેથી હાઇડ્રોકાર્બનના સંભવિત ભંડારોની ઓળખ થઈ શકે અને તેલ-ગેસના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળે. ભારતના આ પગલાથી સ્થાનિક સ્તરે તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રમાં મોટું રોકાણ આવી શકે છે. સાથે જ દેશની ઊર્જા ક્ષમતા પણ વધુ મજબૂત બની શકે છે.
સમુદ્ર મંથન યોજના શું કરશે?
આ યોજના હેઠળ આધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી એવા વિસ્તારોની ઓળખ કરવામાં આવશે, જ્યાં તેલ અને ગેસ હોવાની શક્યતા છે. ત્યારબાદ ઊંડા અને અતિ ઊંડા સમુદ્રી વિસ્તારોમાં ડ્રિલિંગ કરવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ સરહદી વિસ્તારોમાં વૈજ્ઞાનિક ડ્રિલિંગ, ઉત્પાદન અને ખનન, તેલ અને ગેસ ઉત્પાદન, સેવા ક્ષેત્રનો વિકાસ, આધુનિક ટેકનોલોજી, ડિજિટલ પ્રોગ્રામ મેનેજમેન્ટ અને ક્ષમતા વિકાસ જેવા કામ પણ કરવામાં આવશે.
આ યોજનાથી શું લાભ થશે?
સરકારને આશા છે કે આ પહેલથી સમય જતાં 600 મિલિયન મેટ્રિક ટનથી વધુ તેલ સમકક્ષ ભંડાર ઉમેરાશે. જોકે વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન શરૂ થવામાં હજુ ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે, પરંતુ જો શોધ સફળ રહેશે તો ભારતની ઊર્જા આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે, લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા વધુ મજબૂત બની શકે છે, રોકાણ વધશે, રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે અને દેશની ઊર્જા ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
આ પણ વાંચો-Independence Day : ભારત છોડો આંદોલનથી કેમ ડરી ગયા અંગ્રેજો? જાણો કેવી રીતે હચમચી ગયું હતું બ્રિટિશ રાજ
