મોટા ઉદ્યોગો સામાન્ય રીતે મૂડી-પ્રધાન હોય છે, જ્યારે MSME શ્રમ-પ્રધાન હોવાથી તે કૃષિ પછી સૌથી વધુ રોજગારીનું સર્જન કરે છે. આ ક્ષેત્ર ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં સ્થાનિક સંસાધનો અને કૌશલ્યોનો ઉપયોગ કરીને ઉદ્યોગસાહસિકતાની ભાવના જગાડે છે.
વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા અને નિકાસ ક્ષમતા
ભારતની નિકાસમાં MSME નો ફાળો લગભગ 48% જેટલો વિશાળ છે, જે સાબિત કરે છે કે નાના હોવા છતાં આ એકમો વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હસ્તકલા અને કાપડથી લઈને અત્યાધુનિક એન્જિનિયરિંગ સામાન અને આઈટી સેવાઓ સુધી, MSMEs ભારતની નિકાસ બાસ્કેટને વિવિધતા પ્રદાન કરે છે. આ એકમો મોટા ઉદ્યોગો માટે 'બેકએન્ડ' તરીકે કામ કરે છે અને મજબૂત સપ્લાય ચેઈન બનાવે છે. જો આ ક્ષેત્રને યોગ્ય પ્રોત્સાહન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાના ધોરણો મળે, તો તે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનને વૈશ્વિક સ્તરે સફળ બનાવવાની તાકાત ધરાવે છે.
નાણાકીય અને માળખાગત અવરોધો
આટલું મહત્વ હોવા છતાં, MSME ક્ષેત્ર આજે પણ અનેક ગંભીર પડકારો સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે, જેમાં 'નાણાકીય સંસાધનોની મર્યાદિત પહોંચ' સૌથી મોટો અવરોધ છે. ઘણા નાના સાહસિકો પાસે બેંક લોન લેવા માટે જરૂરી મિલકત (Collateral) હોતી નથી, જેના કારણે તેઓએ ઊંચા વ્યાજ દરે અનૌપચારિક સ્ત્રોતો પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. આ ઉપરાંત, વીજળીની અનિયમિતતા, નબળા પરિવહન માર્ગો અને વેરહાઉસિંગ જેવી નબળી માળખાગત સુવિધાઓ તેમની ઉત્પાદન કિંમતમાં વધારો કરે છે, જેના પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મોટા કોર્પોરેશનો સામે ટકી રહેવું તેમના માટે મુશ્કેલ બને છે.
ટેકનોલોજી અને કુશળતાનો અભાવ
આધુનિક યુગમાં ડિજિટલાઇઝેશન અનિવાર્ય છે, પરંતુ મોટાભાગના MSME એકમો આજે પણ જૂની પુરાણી પદ્ધતિઓ અને ટેકનોલોજી પર નિર્ભર છે. ટેકનિકલ જ્ઞાનનો અભાવ અને નવી મશીનરી ખરીદવા માટે જરૂરી ભંડોળની તંગી તેમને નવીનતા (Innovation) થી દૂર રાખે છે. તેની સાથે, કુશળ શ્રમની અછત બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કરે છે; કારણ કે તાલીમ પામેલા કામદારો મોટા ઉદ્યોગો તરફ આકર્ષાય છે. જો સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે મળીને આ સાહસિકો માટે કૌશલ્ય વિકાસ અને ડિજિટલ અપનાવવાની પ્રક્રિયા સરળ બનાવે, તો MSME ભારતને 5 ટ્રિલિયન ડોલરની ઇકોનોમી બનાવવામાં સૌથી મોટું એન્જિન સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: Ahmedabad : ફિક્કીના 100 વર્ષની ઉજવણીનો ભવ્ય પ્રારંભ, 2047 સુધીમાં ગુજરાત બનશે 3.5 ટ્રીલિયન યુ.એસ. ડોલર ઈકોનોમી
